tasavvuf ta'limoti

DOCX 15 pages 35.6 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.6 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: tasavvuf ta’limoti r e j a: 1. viii asr o’rtalarida tasavvufning alohida ta’limot sifatida shakllanishi 2. tasavvufni o’rganish manbalari: “tazkirat ul-avliyolar”,adabiy va tarixiy asarlar. 3. tasavvuf islom bag’rida paydo bo’lgan ta’limot. 4. tasavvufning uch tarkibiy qismi va uning shariyat bilan bog’liqligi. 5. ibn arabiy,farididdin attor,jaloliddin rumiy,kalobodiy, qushayriy, hujviriy, sarroj, shabustar-iy kabi nazariyotchilarning asarlari. tasavvuf tadrijiy taraqqiyotga ega ta’limot bo‘lib, islom olamida viii asrning o‘rtalarida paydo bo‘lgan. dastlab u zohidlik harakati ko‘rinishida kurtak yoyadi. gap shundaki, hazrat muhammad mustafo sallallohu alayhi vasallam vafotlaridan keyin musulmonlar jamoasi ichida bo‘linish yuz beradi, ayniqsa, xalifa usmon raziyallohu anhu zamonida boylikka ruju qo‘yish, qimmatbaho tuhfalar bilan qarindosh-urug‘lar, yaqin do‘st-birodarlarni siylash rasm bo‘ladi. umaviya xalifaligi davriga kelib esa, saroy hashamlari, dabdabali bezaklar, oltin-kumushga berilish, xazina to‘plash avj oldi. ya’ni diniy mashg‘ulotlar, xudo yo‘lidagi toat-ibodat o‘rnini dunyoviy ishlar, dunyo moliga muhabbat egallay boshladi. bu hol diniy amrlarni ado etishni har qanday dunyoviy ishlar, boyliklardan ustun qo‘ygan …

2 / 15

kabi yirik so‘fiylar aslida zohid kishilar edilar, shuning uchun bu zotlarning nomi shayxlar va so‘fiylar haqidagi tazkiralarda zohid sifatida tilga olinadi, ba’zi mualliflar esa ularni so‘fiylar qatoriga qo‘shmaganlar ham. buning boisi shuki, zohidlar uzlat va taqvoni pesha etgan bo‘lishlariga qaramay, ishq va irfon (ilohiy ma’rifat)dan bexabar kishilar edilar. ular falsafiy mushohadakorlik, ajzu irodat bilan ma’naviy-axloqiy kamolot sari intilish, valiylik, karomatlar ko‘rsatish kabi xislatlarga ega emasdilar. zohidlarning niyati ibodat bilan oxirat mag‘firatini qozonish, qur’onda va’da qilingan jannatning huzur-halovatiga etishish edi. so‘fiylar nazarida esa jannat umidida toat-ibodat qilish ham tama’ning bir ko‘rinishidir. holbuki, so‘fiy uchun na dunyodan va na oxiratdan tama’ bo‘lmasligi kerak. yagona istak bu — haq taoloning diydoridir, xolos. mashhur so‘fiy ayol robia adaviyya (714—801) tangriga munojotlarida nola qilib aytar ekan: «ey parvardigorim, ey yori aziz, agar jannating tamaida toat qiladigan bo‘lsam, jannatingdan benasib et, agar do‘zaxingdan qo‘rqib ibodat qiladigan bo‘lsam, meni do‘zax o‘tida kuydir — ming -ming roziman! ammo …

3 / 15

ichgan, toatu ibodatda mustahkam, lekin oddiy dindorlardan farqlanadigan ajoyib xislatli odamlar toifasi paydo bo‘lgan ediki, ularni ruh kishilari deb atardilar. bunday odamlarning fe’l-atvori, yurish-turishi, xoriqulodda (odatdan tashqari) so‘zlari va ishlari atrofdagilarni hayratga solar, ba’zilarining g‘aybdan bashorat beruvchi karomatlari, sirli mo‘‘jizalari aqllarni lol qoldirardi. ularni ahlulloh, avliyo, ahli hol, ahli botin, arbobi tariqat, darvesh, qalandar, faqir degan nomlar bilan tilga olardilar. ammo bu toifaga nisbatan ko‘proq «so‘fiy» nomi qo‘llanilgan, chunki ushbu so‘zning ma’nosi ancha keng bo‘lib, boshqa tushuncha va atamalarni o‘z ichiga sig‘dirardi. xo‘sh, so‘fiy so‘zi qaerdan paydo bo‘lgan? bu haqda bir necha xil qarashlar bor. ba’zilar bu so‘z «saf» so‘zidan kelib chiqqan deydilar, chunki so‘fiy iloh yo‘liga kirganlarning birinchi safida turuvchidir. ba’zi olimlar uni «suffa» so‘zidan hosil bo‘lgan deb aytadilar: ashobi suffa rasululloh sallallohu alayhi vasallam tirikliklaridayoq tarki dunyo qilgan taqvodor kishilar bo‘lib, so‘fiylar shularga taqlid qiladilar, deb tushuntiradilar. yana bir guruh olimlar so‘fiy so‘zi «safo» so‘zidan kelib chiqqan, chunki …

4 / 15

ingcha, shu keyingi etimologik ma’no haqiqatga yaqinroqdir, zero, so‘fiy so‘zining «suf» so‘zidan yasalishi arab tili qonun-qoidalariga mos keladi. agar «suf» so‘zidan so‘fiy yasalgan bo‘lsa, o‘z navbatida, «sufiy»dan «tasavvuf», «mustasuf», «muttasuf», «mutasavvif» so‘zlari hosil bo‘lgan. mustasuf o‘zini so‘fiylarga o‘xshatib, taqlid qilib yuradigan, ammo asl maqsadi amal-mansab, molu mulkka intilishdan iborat bo‘lgan kishilarga nisbatan ishlatilgan so‘z bo‘lsa, mutassuf tariqat va haqiqatda muayyan manzillarni egallagan, biroq so‘fiy darajasiga ko‘tarila olmagan kishidir. qalban so‘fiyona g‘oyalarga moyil, tasavvufni e’tiqod — maslak qilib olgan, lekin tariqat amaliyotini o‘tamagan, rasman so‘fiy bo‘lmagan odamlar esa mutasavvif hisoblanganlar. husayn voiz koshifiy “futuvvatnomai sultoniy” nomli asarida (a.qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 1994. tarjima bizniki.-n.k.) so‘fiylarning o‘zini ham uch guruhga ajratgan: muoshirlar, mutarassimlar, muhaqqiqlar. muoshirlar — tariqat ahlining muxlislari. ular darveshlarga muhabbat bilan qaraydilar, darveshlar suhbatida ishtirok etadilar, ularning xizmatlarini bajaradilar va savobga o‘zlarini sherik deb biladilar. “mutarassim” so‘zining ma’nosi rasmu rusumga ergashuvchi demak, ammo mutarassimlar darveshlarning odatlariga zohiran taqlid qilsalar-da, …

5 / 15

lohiy faqr sifati bo‘lmish pok ruh ko‘rinishida istig‘no olami — tangri taolo olamining zaruratlari bepoyonligini kullan idrok etishini anglaganlar. so‘fiy yana «sirri sof, aqli etuk, muhabbat ahliga dil bog‘lagan» (koshifiy) bo‘lishi, nafasidan bedardlar qalbi bedor bo‘lmog‘i kerak. so‘fiylar ruhoniyat bilan suhbat quradigan, kayhonu falak asroridan mujda keltiradigan, faqrni ixtiyoriy ravishda bo‘yinga olib, tabiiy axloqni tark eta borib, ilohiy axloqni kasb etuvchi, ezgulik yo‘lida jonini fido qiluvchidirlar, ular borliq va yo‘qlik, zamon va makondan xorij, azalu abadni birlashtirgan mukarram zotdirlar. ana shunday, davrlarning almashinishi, shohlarning o‘zgarishi, siyosatu rayosat darvesh so‘fiyning e’tiqodiga, xulqiga ta’sir qilmasligi kerak, so‘fiy mayda manfaatlar, odamlarning kundalik tashvishlarigina emas, umuman foniy dunyoning g‘amu muammolaridan ustun turadigan, tafakkurining sathi falaklar qadar qamrovli, qalbida ma’nolar bulog‘i qaynab turgan komil inson hisoblangan. bunday karomatli insonlarni xalq aziz-avliyo, qudsiy nafasli kishilar sifatida alohida e’zozlagan. bu zotlar atrofdagilar ongi va shuuriga qattiq ta’sir o‘tkazganlar va ma’naviyat sultonlari bo‘lib maydonga chiqqanlar. ularning so‘zi va …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf ta'limoti"

mavzu: tasavvuf ta’limoti r e j a: 1. viii asr o’rtalarida tasavvufning alohida ta’limot sifatida shakllanishi 2. tasavvufni o’rganish manbalari: “tazkirat ul-avliyolar”,adabiy va tarixiy asarlar. 3. tasavvuf islom bag’rida paydo bo’lgan ta’limot. 4. tasavvufning uch tarkibiy qismi va uning shariyat bilan bog’liqligi. 5. ibn arabiy,farididdin attor,jaloliddin rumiy,kalobodiy, qushayriy, hujviriy, sarroj, shabustar-iy kabi nazariyotchilarning asarlari. tasavvuf tadrijiy taraqqiyotga ega ta’limot bo‘lib, islom olamida viii asrning o‘rtalarida paydo bo‘lgan. dastlab u zohidlik harakati ko‘rinishida kurtak yoyadi. gap shundaki, hazrat muhammad mustafo sallallohu alayhi vasallam vafotlaridan keyin musulmonlar jamoasi ichida bo‘linish yuz beradi, ayniqsa, xalifa usmon raziyallohu anhu zamonida b...

This file contains 15 pages in DOCX format (35.6 KB). To download "tasavvuf ta'limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf ta'limoti DOCX 15 pages Free download Telegram