turgor va plazmoliz

DOCX 28 pages 553.9 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 553.9 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

mundarija kirish…………………………………………………………….…..3 i-bob. turgor va plazmolizlarning umumiy tasnifi……………………... 5 1.1 turgor va plazmoliz ………………………………………….…………..7 1.2. hujayradagi plastidlar. xloroplastlar a, b , xromoplastlar elektron mikroskop kattalashtirish bilan……………….………..15 ii-bob o'simlik hujayrasida turgor va plazmoliz hodisasi, hujayralarning osmotik bosimi va so'rish kuchi, ularning aloqasi 2.1. hujayralarning osmotik bosimi va so'rish kuchi ……………………….…..21 2.3. har xil turdagi o'simliklarning kraxmalli donalari ……..…..25 xulosa...................................................................................27 foydalanilganadabiyotlar ro‘yhati.........................................30 i bob turgor va plazmolizlarning umumiy tasnifi 1.1 turgor va plazmoliz turgor va plazmoliz.tirik hujayraga moddalarning kirishida protoplazmaning plazmolemma qavati asosiy vazifani bajaradi. bu qavat yarim o’tkazuvchi bo’lib, suvni yaxshi o’tkazadi. suvda erigan moddalarning ba’zilarini oson yoki yomon o’tkazsa, ayrimlarini umuman o’tkazmaydi. agar o’simlik hujarasini toza suv ichiga tushirsak hujayra shirasining konsentrasiyasi eritma bo’lgan va protoplazma suvni osonlik bilan o’tkazganligi sababli, hujayra suvni tortib ola boshlaydi. hujayra shirasining osmotik bosimi qancha yuqori bo’lsa, shuncha kuch bilan suv vakuolaga tortiladi. suv hujayra po’sti, plazmalemma, mezoplazma va tonoplast orqali diffuziyalanib, hujayra shirasiga …

2 / 28

ik turishi holatini, umuman o’simlikning normal fizik holatini taminlaydi. agar hujayra hujayra shirasining konsentrasiyasidan yuqori bo’lgan eritmaga (osh tuzi yoki shakar eritmasi) solinsa, turgorning aksini kuzatish mumkin. tashqi eritmaning konsentrasiyasi yuqori bo’lganligi sababli, hujayra shirasidan suv tashqi eritmaga chiqa boshlaydi. buning natijasida vakuolaning hajmi kichrayib, hujayra shirasining konsentrasiyasi ortib boradi. vakuola qisqargan sari uni o’rab turgan sitoplazma ham qisqarib, oxiri u hujayra po’stidan ajrala boshlaydi. tashqi eritma esa po’st bilan protoplazma o’rtasida hosil bo’lgan bo’shliqni egallay boshlaydi. protoplazma qisqarib, hujayra po’stidan ajralishiga plazmoliz deyiladi. plazmolizlangan hujayra yana toza suvga solinsa, u yana suvni shimib olib turgor holatiga qaytishi mumkin. bu jarayonga deplazmoliz deyiladi. hujayralarda sodir bo’ladigan plazmoliz ikki xil shaklda uchrashi mumkin. dastlab protoplazma hujayra burchaklaridan ajrala boshlaydi. so’ngra hamma devorlaridan ajraladi. lekin ancha vaqtgacha hujayraning ayrim joylarida protoplast po’st bilan birikkan holda qoladi va botiq chegarali shaklga kiradi. bunga botiq formali plazmoliz deyiladi. agar protoplast hujayra po’stidan to’la ajralib, …

3 / 28

rtadi. bu kuch 1000 atmosferagacha yetadi. lekin urug’ hujayralari suv bilan ta’minlanish jarayonida, ularning suv tortish kuchi kamaya boradi. urug’larning bu qobiliyati ularning unib chiqishini ta’minlashda katta ahamiyatga ega. yosh nihollarning va o’simliklarning suv bilan ta’minlanishida hujayraning suvni so’rish kuchi uning osmotik bosimiga to’g’ri proporsionaldir. ya’ni hujayraga suvni kirish kuchiga hujayraning so’rish kuchi deyiladi. ya’ni bu kuch hujayra shirasining osmotik va turgor bosimlari munosabati bilan belgilanadi: sqp - t, bu yerda s– hujayraning so’rish kuchi (atm), r–osmotik bosim (atm), t-turgor bosim (atm). formuladan ko’ringanidek osmotik bosim qancha yuqori bo’lsa, so’rish kuchi ham ortib boradi. turgor bosim kamaygan sari so’rish kuchi ortib boradi va tq bo’lgan vaqtda hujayraning so’rish kuchi yuqori ko’rsatkichga ega bo’ladi. hujayraning hayotiyligi undagi doimiy modda almashinuv jarayonining mavjudligiga bog’liq. ya’ni, hujayralar tashqi sharoitdan yoki yonma-yon joylashgan hujayralardan moddalarni to’xtovsiz qabul qiladi, ayrim moddalarni esa aksincha o’zidan chiqaradi. ya’ni, o’simlikning hayoti uni tashkil qilgan hujayralarning tashqi va ichki …

4 / 28

kazilgan tekshirishlarning ko’rsatishicha, faqat erituvchilarni (suv) o’tkazib, erigan moddalarni butunlay o’tkazmaydigan pardalar ham borligi aniqlandi. bunday pardalar tanlab o’tkazuvchi pardalar deb ataladi. osmotik bosim. ekzoosmosdan ko’ra endoosmosning kuchliroq bo’lishi natijasida rivojlanib, pufakning ichki tomonidan itaruvchi gidrostatik bosim – osmotik bosim deb ataladi. bunday bosimning mavjudligini birinchi marta 1826 yilda fransuz botanigi dyutroshe isbotlab bergan. buni isbotlashda qo’llanilgan asbob esa dyutroshe osmometri deyiladi. bu osmometr bilan osmotik qonuniyatni ko’rib chiqish uchun hayvon qovug’idan yoki perg’ament qog’ozidan xaltacha tayyorlab, uni tez diffuziya qilmaydigan modda bilan (saharoza, glyukoza) to’lg’azib suvga solsak, xaltacha shisha boshlaydi, uning devorlari tarang bo’lib qoladi va ichkaridan hosil bo’lgan bosimga chidolmay yoriladi. agar xaltacha og’zini butunlay bog’lash o’rniga shisha nay o’rnatilsa, uning ichidagi suyuqlik balandligi ichki bosim ta’sirida ko’tarila boshlaydi. i bob. 1.1.1- rasm i.bob 1.1.2-rasm bu jarayon dastlab tezroq borib, keyinchalik sekinlashadi va to’xtab qoladi, keyin esa yana pasaya boshlaydi. chunki dyutroshe ishlatgan parda (plyonka) yarim o’tkazgich xususiyatiga …

5 / 28

lazma membrana qavatlarining mavjudligi (plazmolemma va tonoplast) sababli turli moddalarga nisbatan tanlab o’tkazuvchanlik xususiyatiga ega. uning bu xususiyati suv va suvda erigan moddalarning hujayra shirasiga turli tezlikda o’tishiga asoslanadi. o’simlik hujayrasining vakuolasida juda ko’p osmotik aktiv moddalar to’planadi. bularga shakarlar, organik kislotalar va tuzlar kiradi. hujayra shirasida osmotik aktiv moddalar qancha ko’p to’plansa, unda osmotik bosim shuncha yuqori bo’ladi. hujayraning osmotik bosimini vant-goff formulasi boyicha aniqlasa bo’ladi: rqrtsi, bu yerda r – osmotik bosim, s- eritma konsentrasiyasi, r – gazlar qonstanti-0,08207 ga teng, t-absolyut harorat, i –izotonik koeffisiyent bo’lib, elektrolit eritmalar uchun 1,5 ga va elektrolitmas eritmalar uchun 1,0 ga teng. osmotik bosim o’simlik turlariga, ularning yashash sharoitlariga va hatto organlariga ham bog’liq, ya’ni ko’pchilik mezofitlarning ildizida 0,3-1,2 mpa teng bo’lsa, yer o’sti qismida 1,0 – 2,6 mpa ga teng. sho’r tuproqlarda yashovchi o’simliklarda (galofitlarda) eng yuqori – 15 mpa gacha bo’ladi. agar hujayra gipertonik eritma bilan aloqada bo'lsa, ya'ni. …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turgor va plazmoliz"

mundarija kirish…………………………………………………………….…..3 i-bob. turgor va plazmolizlarning umumiy tasnifi……………………... 5 1.1 turgor va plazmoliz ………………………………………….…………..7 1.2. hujayradagi plastidlar. xloroplastlar a, b , xromoplastlar elektron mikroskop kattalashtirish bilan……………….………..15 ii-bob o'simlik hujayrasida turgor va plazmoliz hodisasi, hujayralarning osmotik bosimi va so'rish kuchi, ularning aloqasi 2.1. hujayralarning osmotik bosimi va so'rish kuchi ……………………….…..21 2.3. har xil turdagi o'simliklarning kraxmalli donalari ……..…..25 xulosa...................................................................................27 foydalanilganadabiyotlar ro‘yhati.........................................30 i bob turgor va plazmolizlarning umumiy tasnifi 1.1 turgor va plazmoliz turgor va plazmoliz.tirik h...

This file contains 28 pages in DOCX format (553.9 KB). To download "turgor va plazmoliz", click the Telegram button on the left.

Tags: turgor va plazmoliz DOCX 28 pages Free download Telegram