ionlashtiruvchi nurlar biologik toʻqimalarga taʼsiri

PPTX 20 pages 3.4 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.4 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint presentation ionlashtiruvchi nurlar biologik toʻqimalarga taʼsiri. alimova feruza 1. radiatsion shikastlanish va uni davolash 2. radiatsiya taʼsiriga biologik javob reaksiyalari 3. ionlovchi radiatsiyaning biologik toʻqimalarga taʼsiri reja: doza va ta'sir o'rtasidagi bog'liqlik dozani oshirish, 1 gy dan yuqori bo'lganda, hujayra o'limining keskin oshishiga va to'qimalarning shikastlanishiga olib keladi, bu esa 5-10 gy oralig'ida o'tkir radiatsion kasallikni keltirib chiqarishi mumkin. to'qimalarning radiatsiyaga sezuvchanligi har xil bo'lib, masalan, tez bo'linadigan hujayralar (masalan, ichak epiteliysi) kam dozalarga ham juda sezgir, 1 gy dan yuqori dozalar esa jiddiy shikastlanishlarga olib kelishi mumkin. bilvosita ta'sir ionlashtiruvchi nurlanishning 10-20 gy dozalari qon hujayralarining (leykotsitlar, eritrotsitlar) sonini sezilarli darajada kamaytiradi, bu esa immunitet tizimining zaiflashishiga va anemiyaga olib kelishi mumkin. yuqori energiyali ionlashtiruvchi nurlanish dnk molekulasini buzadi, bu esa mutatsiyalar, xromosoma aberratsiyalari va hujayra o'limining (apoptoz) yuqori darajasiga olib keladi, 50 gy dan yuqori dozalarda o'limga olib kelishi mumkin. genetik ta'sirlar yuqori dozalarda ionlovchi nurlanish hujayralarni …

2 / 20

va boshqa qo'llab-quvvatlovchi davolash usullarini o'z ichiga oladi. nurlanishdan himoya qilish usullari nurlanishdan himoyalanishning samarali usullaridan biri, nurlanish manbasidan masofani 2-3 metrga oshirish orqali dozani 4-9 marta kamaytirishdir. nurlanish ta'siriga duchor bo'lish vaqtini 50% ga qisqartirish, dozani mos ravishda 50% ga kamaytirishga yordam beradi, bu esa organizmga ta'sirni minimallashtiradi. dnkning shikastlanishi ionlashtiruvchi nurlanish dnkning ikki spiral zanjiri orasidagi vodorod bog'larini uzishi mumkin, bu esa 10 dan ortiq turdagi turli xil shikastlanishlarga, jumladan, ikki qatorli uzilishlarga olib kelishi mumkin. yuqori dozalarda ionlashtiruvchi nurlanish dnkda ko'plab kichik va katta deletsiyalarni keltirib chiqarishi mumkin, bu esa genlarning yo'qolishi va oqsil sintezining buzilishiga olib keladi. xujayra o'limi mexanizmlari apoptoz, yoki dasturlashtirilgan hujayra o'limi, ionlashtiruvchi nurlanish ta'sirida faollashadi va bu jarayon p53 oqsili kabi, hujayra siklining nazorati bilan bog'liq bo'lgan 20 dan ortiq genlarni qamrab oladi, natijada hujayra o'z-o'zini yo'q qiladi. yuqori dozali ionlashtiruvchi nurlanish hujayra membranasining shikastlanishiga olib keladi, bu esa hujayra ichidagi ion …

3 / 20

hi nurlanishning somatik ta'siri natijasida hujayralarda dnkning 10-20% buzilishi kuzatiladi, bu esa hujayra o'limining yoki mutatsiyaning yuqori ehtimolligini keltirib chiqaradi. ionlashtiruvchi nurlanish turlari gamma (γ) va rentgen (x) nurlanishlari yuqori energiyali elektromagnit toʻlqinlar boʻlib, toʻqimalarda kamroq ionlashtiruvchi, lekin yuqori oʻtkazuvchanlikka ega, bir necha santimetr masofani bosib oʻtishi mumkin. ionlashtiruvchi nurlanishning alfa (α) zarralari katta massa va zaryadga ega boʻlib, toʻqimalarda yuqori ionlashtiruvchi qobiliyatga ega, lekin ularning oʻtkazuvchanligi past, ya’ni 70-100 mkm masofani bosib oʻtishi mumkin. tadqiqotlar va kelajak istiqbollari radiatsion terapiyasida proton va karbon terapiyasi kabi yangi texnologiyalar 90% gacha aniqroq nurlanishni ta'minlab, sog'lom to'qimalarga zarar yetkazishni kamaytiradi. dnkni ta'mirlash mexanizmlarini o'rganish bo'yicha olib borilayotgan tadqiqotlar ionlashtiruvchi nurlanish ta'siriga qarshi kurashishda 15% ga samaradorlikni oshirishga olib kelishi mumkin. ionlashtiruvchi nurlanishning ta'rifi ushbu nurlanishning energiyasi 10 elektronvolt (ev) dan yuqori bo'lib, biologik molekulalarga, xususan dnkga jiddiy zarar yetkazishi mumkin, bu esa hujayralar o'limini yoki mutatsiyalarni keltirib chiqarishi mumkin. ionlashtiruvchi nurlanish yuqori …

4 / 20

ning biologik ta'sir mexanizmlaridan biri dnkning ikki zanjirli uzilishi bo'lib, bu 100 kvt dan yuqori energiyali fotonlar ta'sirida 10% gacha hujayralarda kuzatiladi. yuqori dozali ionlashtiruvchi nurlanish hujayra o'limi va apoptozga olib keladi, bu esa 50 gy dan yuqori dozalarda 90% dan ortiq hujayralarni yo'q qilishi mumkin. apoptosis apoptozning faollashishi, nurlanish dozasi bilan to'g'ridan-to'g'ri bog'liq bo'lib, yuqori dozalar 90% gacha hujayra o'limini keltirib chiqarishi mumkinkdir. p53 oqsili kabi apoptozni tartibga soluvchi genlar, ionlashtiruvchi nurlanish ta'sirida faollashadi va 20 dan ortiq hujayra ichki signallarini boshqaradi. nekroz nekroz jarayonida 10-20 gy dozasidagi ionlashtiruvchi nurlanish hujayra o'limi va dnkning jiddiy shikastlanishiga olib kelishi mumkin, bu esa to'qimalarning funktsional buzilishiga olib keladi. nekroz rivojlanishiga 50-100 gy oralig'idagi yuqori dozalarda ionlashtiruvchi nurlanish ta'siri to'qima nekrozining keng tarqalishini va og'ir klinik ko'rinishlarni keltirib chiqarishi mumkin. to'g'ridan-to'g'ri ta'sir to'g'ridan-to'g'ri ta'sir natijasida hosil bo'lgan erkin radikallar, masalan, gidroksil radikali (•oh), hujayra tarkibiy qismlarini, shu jumladan lipidlarni va oqsillarni oksidlash …

5 / 20

ionlashtiruvchi nurlar biologik toʻqimalarga taʼsiri - Page 5

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ionlashtiruvchi nurlar biologik toʻqimalarga taʼsiri"

powerpoint presentation ionlashtiruvchi nurlar biologik toʻqimalarga taʼsiri. alimova feruza 1. radiatsion shikastlanish va uni davolash 2. radiatsiya taʼsiriga biologik javob reaksiyalari 3. ionlovchi radiatsiyaning biologik toʻqimalarga taʼsiri reja: doza va ta'sir o'rtasidagi bog'liqlik dozani oshirish, 1 gy dan yuqori bo'lganda, hujayra o'limining keskin oshishiga va to'qimalarning shikastlanishiga olib keladi, bu esa 5-10 gy oralig'ida o'tkir radiatsion kasallikni keltirib chiqarishi mumkin. to'qimalarning radiatsiyaga sezuvchanligi har xil bo'lib, masalan, tez bo'linadigan hujayralar (masalan, ichak epiteliysi) kam dozalarga ham juda sezgir, 1 gy dan yuqori dozalar esa jiddiy shikastlanishlarga olib kelishi mumkin. bilvosita ta'sir ionlashtiruvchi nurlanishning 10-20 gy dozalari qon ...

This file contains 20 pages in PPTX format (3.4 MB). To download "ionlashtiruvchi nurlar biologik toʻqimalarga taʼsiri", click the Telegram button on the left.

Tags: ionlashtiruvchi nurlar biologik… PPTX 20 pages Free download Telegram