o’zbekistonda fizik tadqiqotlar va fizika ta’limining shakllanishi va rivojlanish tarixi

DOC 9 pages 45.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 45.5 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

o’zbekistonda fizik tadqiqotlar va fizika ta’limining shakllanishi va rivojlanish tarixi o’zbekistonda birinchi ta’lim markazi - 1920 yilda o’rta osiyo davlat universiteti tashkil etildi. keyinroq viloyatlarda ham pedagogika institutlari, ilmiy tekshirish institutlari tashkil etildi. umuman ilm-fanni tashviqot qilish, milliy kadrlar tayyorlash va yangi ilmiy tekshirish ishlarini yo’lga qo’yish uchun: · maktablarda o’quv ta’limini olib borish uchun o’zbekiston ta’lim va maorif ishlar vazirligi; · oliy va maxsus o’rta ta’lim vazirligi; · o’zbekiston fanlar akademiyasi tashkil etildi. zamonaviy fizika shartli ravishda bir necha bo’limlardan tashkil topgan. uning rivojlanishida o’zbekiston fiziklarining qo’shgan hissasi nuqtai nazardan quyidagi asosiy ilmiy yo’nalishlarni aytib o’tish mumkin: · qattiq jism fizikasi, · elementar zarralar va kosmik nurlari fizikasi, · yadro fizikasi, · past temperatura fizikasi, · elektronika, · issiqlik fizikasi, · fizikaviy optika, · polimerlar fizikasi · va boshqa ayrim maxsus yo’nalishlar. ko’rsatib o’tgan sohalar bo’yicha ilmiy izlanishlar va tadqiqotlar 1943 yilida ta’sis etilgan o’zbekiston fanlar akademiyasi (o’zrfa)ning qator …

2 / 9

bo’limi; · yadro fizikasi instituti (yafi); · elektronika instituti; · polimerlar fizikasi instituti; · astronomiya instituti faoliyat olib bormoqda. quyida ularning ayrimlari xaqida batafsil tuhtalib o’tamiz. o’zbekistonda yadro fizikasi sohasidagi ilk izlanishlar asrimizning 20 yillaridayoq boshlangan. lekin 40 yillar oxiridan boshlab, akademik s.a.azimov rahbarligida o’zbekiston fanlar akademyasi fizika texnika institituda (fti), kosmik nurlar laboratoriyasi va o’rta osiyo davlat universiteti (hozirgi mirzo ulug`bek nomli o’zbekistton milliy universiteti)da tashkil qilingan yadro fizikasi kafedrasida yadro fizika sohasi dagi ishlar muntazam o’tkazilib keldi. 1955 yilda amaliy yadro fizikasi bo’yicha keng ko’lamdagi ishlar boshlab yuborildi. bunda u.o.orifov tashabbus ko’rsatdi: ftida kobalt-60, gamma-nurlatgich manbai bo’lgan qurilmada ipak qurti pillasining ishlovida gamma-nurlaridan foydalanish imkoniyatlari tadqiq etila boshlandi. o’sha yilning avgust oyida ftining direktori u.o.orifov inistituti fizikaviy tadqiqotlar o’tkazish va radioaktiv izotoplar ishlab chiqarish uchun mo’ljallangan quvati 100 kvatt bo’lgan yadro reaktori qurilishi lozimligi asoslab berilgan xujjatni respublikamiz vazirlar kengashiga topshirdi. shundan keyingi voqealar kutilgandan xam yaxshi bo’ldi. …

3 / 9

izotoplarning qo’llanilishi bilan tanishadilar, o’sha vaqtda yagona bo’lgan fizika-texnika institutining laboratoriyalarida bo’lib, bu ishlar atom fizikasi va texnikasi yutuqlarini fan va texnikada keng qo’llash rejalarining bir qismi edi. 1956 yilning avgust oyida mazkur reja amalga amalga oshirilida ya’ni bunda turli xududlarda yadro reaktorlari va boshqa fizikaviy qurilmalar bilan ta’minlangan ilmiy-tadqiqot markazlarini barpo etish ko’zda tutildi. toshkentda o’zbekiston fanlar akademiyasida yadro fizikasi institutini ochish va unga qarashli reaktor va siklotron qurish va yadro fizikasi sohasida keng miqyosida ilmiy tadqiqot ishlari olib boriladigan laboratoriyalarni tashkil qilish va xodimlarni turar joy bilan ta’minlash rejasi tasdiqlandi. institut oldiga yadro fizikasining asosiy masalalari bo’yicha, radioaktiv izotoplardan biologiya, ximiya, medistina va texnikada keng foydalanish bo’yicha tadqiqotlar o’tkazish vazifasi qo’yiladi. institut rahbariyatida taniqli olimlar, akademiklar u.o.orifov, s.a.azimov va s.v.starodubstevlar mehnat qildilar. 1956 yilning ikkinchi yarimidayoq institut ob’ektlarini loyihalash va qurish ishlari bilan bir qtorda tadqiqotlaning asosiy yo’nalishlarishakllana boshladi, murakkab yadro fizikaviy qurilmalarni ishlatish va ularning yordamida fan, …

4 / 9

, hamda yadronurlanishlarini turli sohalarda qo’llashga oid 200 dan ma’ruzalar tinglandi. umuman olganda, mazkur konferenstiyaning o’sha davrda toshkent shahrida o’tganligi respublikamizda yadro fizikasi fanintng rivojlanishad tarixiy ahamiyatga egadir. yadro fizikasi bo’yicha atom reaktorlaridan foydalanish, yuqori saviyada o’tkazilgan dastlabki muntazam tadqiqot ishlarini r.bekjonov boshlab berdi.uning rahbarligida neytronlar spektrometri yaratildi va reaktorning gorizontal kanalidagi neytronlar oqimining harakteristikalari o’rganildi. isiiqlik neytronlarining ba’zi bir yadrolar bilan o’zaro ta’sir kesimlari ilk bor aniqlandi. shuningdek r.bekjonov tomonidan betta va konversiya elektronlarining spektrlari ham o’rganila boshlandi. keyinchalik bu laboratoriyada atom yadrolarining uyg`ongan holatdagi hossalari turli uslular bilan kompleks ravishda tadqiq etila boshlandi. ular respublikamizda yadro spektroskopiyasi bo’yicha o’tkaziladigan tarmoqlangan tadqiqotlar asosini tashkil etdilar. mazkur laboratoriya u tashkil topgan kundanoq qator yirik ilmiy markazlar bilan hamkorlikda ilmiy ishlar boshlab yuborildi. shunday qilib 60 yillar o’rtalaridayoq institutda o’zining tadqiqot yo’nalishlari-yadro fizikasi, radiastiya fizikasi va materialshunosligi, aktivastiya tahlili va radioximiya shakllana boshladi.mazkur sohalarda olingan qator ilmiy natijalar o’zbekiston fa yadro …

5 / 9

aktorning aktiv zonasinin loyihasi ishlab chiqildi. bu zonada uran-235 bilan juda ko’p boyiltirilgan yadro yoqilg`isi bo’lgan ko’p trubali issiqlik ajratuvchi irt-m elementlarini ishlatish ko’zda tutildi. montaj ishlari tugallanib, yangi aktiv zona 10 megavatt quvvatga chiqarilgan sharoitda sinashdan o’tkaziladi. yadro fizikasi institutining yangi rivojlanish davri 1978 yildan boshlandi. shu vaqtdan to 1988 yilgacha bo’lgan yillarda institutdagi ishlar akademik xabibulllaev rahbarligida davom ettirildi. u vaqtga kelib institut takibida radioaktiv izotoplar va ularning birikmalarini tayyorlashga mo’ljallangan xo’jalik hisobidagi tajriba – ishlab chiqarish korxonasi –“radiopreparat” tashkil topgan edi, institut tarkibida tajriba zavodi bo’lgan radiastiya texnikasining maxsus konstruktorlik byurosini tashkil etish bo’yicha materiallar tayyorlangan edi. institutdagi ishlarni jadallashtirish va ularni respublikamizning tog`-metallurgiya, elektron va kimyo sanoatining rivojlanishiga bog`liq bo’lgan muammolarini echishga yo’naltirish natijasida 1980 yilgacha yadro-fizika qurilmalarini mukammalashtirish, xo’jalik hisobidagi bo’linmalarni rivojlantirish, sanoat korxonalari bilan olaqalarning yangi shaklari, ular qoshida laboratoriyalar tashkil etish bo’yicha ishlar majmui bajarildi. keyingi 10 yilda institutni xalqaro ilmiy hamkorlik darajasida …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbekistonda fizik tadqiqotlar va fizika ta’limining shakllanishi va rivojlanish tarixi"

o’zbekistonda fizik tadqiqotlar va fizika ta’limining shakllanishi va rivojlanish tarixi o’zbekistonda birinchi ta’lim markazi - 1920 yilda o’rta osiyo davlat universiteti tashkil etildi. keyinroq viloyatlarda ham pedagogika institutlari, ilmiy tekshirish institutlari tashkil etildi. umuman ilm-fanni tashviqot qilish, milliy kadrlar tayyorlash va yangi ilmiy tekshirish ishlarini yo’lga qo’yish uchun: · maktablarda o’quv ta’limini olib borish uchun o’zbekiston ta’lim va maorif ishlar vazirligi; · oliy va maxsus o’rta ta’lim vazirligi; · o’zbekiston fanlar akademiyasi tashkil etildi. zamonaviy fizika shartli ravishda bir necha bo’limlardan tashkil topgan. uning rivojlanishida o’zbekiston fiziklarining qo’shgan hissasi nuqtai nazardan quyidagi asosiy ilmiy yo’nalishlarni aytib o’tish mumkin: ...

This file contains 9 pages in DOC format (45.5 KB). To download "o’zbekistonda fizik tadqiqotlar va fizika ta’limining shakllanishi va rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbekistonda fizik tadqiqotlar… DOC 9 pages Free download Telegram