tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari

DOC 8 pages 104.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 104.0 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

i-modul. tasavvufning paydo bo`lish tarixi va manbalari 1-mavzu: tasavvufning paydo bo ‘lish tarixi va manbalari reja: 1. tasavvuf islom bag‘rida paydo bo‘lgan ta’limot. 2. zohidlik va sufiylik orasidagi munosabat. 3. tasavvufni o‘rganish manbalari. mavzu bo‘yicha tayanch so‘z va iboralar. tasavvuf islom bag‘rida paydo bo‘lgan ta’limot. qur’oni karimdagi sufiyona oyatlar, hadislar (jumladan, “man arafa nafsihi arafati rabbihi”, ya’ni “kimki o‘zini tanisa, rabbini taniydi” kabi ), ahli suffa jamoati, hazrati payg‘ambar s.a.v.ning faqirlik va go‘shanishinlik xislatlari. nabilik va valiylik. ummaviya xalifaligi zamonidagi noroziliklar va islomdagi bo‘linishlar. zohidlik harakati. zohidlik va sufiylik orasidagi munosabat. ishq bilan poklanib xudo vasliga yetish g‘oyasi. me’roj va tasavvuf. ilohiy muhabbat. robiya adviya, ibrohim adham, hasan basriy hayoti va faoliyati. viii asr o‘rtalarida tasavvufning alohida ta’limot sifatida shakllanishi. tasavvufning uch tarkibiy qismi (tariqat, ma’rifat va haqiqat) va uning shariat bilan bog‘liqligi. tasavvuf ta’limotining asosiy talablari (riyozat, irodat, muhabbat, uzlat, saodat) va taraqqiyot bosqichlari. davrlashtirish usullari. ma‘ruza bayoni 1. …

2 / 8

egallay boshladi. bu hol diniy amrlarni ado etishni har qanday dunyoviy ishlar, boyliklardan ustun qo‘ygan e’tiqodli kishilarning noroziligiga sabab bo‘ldi. ular orasida hadis to‘plovchi muhaddislar, ilgaridan qashshoq bo‘lib, uy-joy, mol-mulkka e’tibor qilmagan sahobalar ham bor edi. bularning bir qismi dinni himoya qilib, ochiq kurashga otlangan bo‘lsalar, ikkinchi qismi esa, qanoat va zuhdni («zuhd» so‘zidan «zohid» so‘zi kelib chiqqan) asosiy maqsad qilib olib, saroy ahli va sarvatdorlar, boylar axloqiga qarshi norozilik belgisi sifatida tarkidunyochilik g‘oyasini targ‘ib etib, ijtimoiy faoliyatdan butunlay chetlashganlar, surunkali toat-ibodat bilan shug‘ullanganlar. kufa, bag‘dod, basra shaharlarida tarkidunyo qilgan zohidlar ko‘p edi, aytish kerakki, ularning obro‘-e’tibori ham xalq orasida katta bo‘lgan. chunonchi, uvays qaraniy (vii asr), hasan basriy (642–728) kabi yirik so‘fiylar aslida zohid kishilar edilar, shuning uchun bu zotlarning nomi shayxlar va so‘fiylar haqidagi tazkiralarda zohid sifatida tilga olinadi, ba’zi mualliflar esa ularni so‘fiylar qatoriga qo‘shmaganlar ham. buning boisi shuki, zohidlar uzlat va taqvoni pesha etgan bo‘lishlariga qaramay, …

3 / 8

am, meni do‘zax o‘tida kuydir – ming-ming roziman! ammo agar sening jamolingni deb tunlarni bedor o‘tkazar ekanman, yolvoraman, meni jamolingdan mahrum etma!» alloh taologa quruq, ko‘r-ko‘rona mute’likning hojati yo‘q. xudo g‘azabidan qo‘rqibgina amri ma’rufni bajarish sadoqat belgisi emas, balki riyodir. shuning uchun so‘fiylar: allohni jon-dildan sevish, uning zoti va sifatlarini tanish va bilish, ko‘ngilni nafsu hirs g‘uboridan poklab, botiniy musaffo bir holatda iloh vasliga etishish va bundan lazzatlanish g‘oyasini keng targ‘ib qildilar. inson ruhi ilohiydir va, demak, asosiy maqsad – ilohiy olamga borib qo‘shilmoqdir, dedilar. shu tariqa, dunyodan ko‘ngil uzgan, ammo zohidlarga o‘xshamaydigan, «bir nazar bilan tuproqni kimyo etadigan» (hofiz sheroziy) zehnu zakovat, aqlu farosatda tengsiz, ammo o‘zga mutafakkirlar, faylasuflardan ajralib turadigan, shariat ilmini suv qilib ichgan, toatu ibodatda mustahkam, lekin oddiy dindorlardan farqlanadigan ajoyib xislatli odamlar toifasi paydo bo‘lgan ediki, ularni ruh kishilari deb atardilar. bunday odamlarning fe’l-atvori, yurish-turishi, xoriqulodda (odatdan tashqari) so‘zlari va ishlari atrofdagilarni hayratga solar, ba’zilarining …

4 / 8

lar, deb tushuntiradilar. yana bir guruh olimlar so‘fiy so‘zi «safo» so‘zidan kelib chiqqan, chunki bu toifaning qalbi sidqu safo oftobiday porlab turadi, deganlar. yana ba’zilar so‘fiy «sufuh» so‘zidan yasalgan, sufuh – biror bir narsaning xulosasidir, bu jamoa xalqning xulosasi bo‘lganligi sababli ularni so‘fiy deganlar, deb yozadilar. so‘fiy so‘zi «sof» so‘zidan chiqqan deguvchilar ham bor. abu rayhon beruniy bo‘lsa «suf», ya’ni faylasuf so‘zining oxirgi qismidan yasalgan deb ko‘rsatadi. ammo ko‘pchilik so‘fiy so‘zi arabcha «so‘f» so‘zidan hosil bo‘lgan, degan fikrni bildiradilar. «so‘f» so‘zining lug‘aviy ma’nosi jun va jundan to‘qilgan matodir. so‘fiylar ko‘p hollarda jun chakmon yoki qo‘y terisidan tikilgan po‘stin kiyib yurishni odat qilganlari uchun ularni jun kiyimlilar (forschasi pashminapo‘sh), ya’ni so‘fiy deb yuritganlar. bizningcha, shu keyingi e’timologik ma’no haqiqatga yaqinroqdir, zero, so‘fiy so‘zining «so‘f» so‘zidan yasalishi arab tili qonun-qoidalariga mos keladi. agar «so‘f» so‘zidan so‘fiy yasalgan bo‘lsa, o‘z navbatida, «so‘-fiy»dan, «tasavvuf», «mustasuf», «mutassuf», «mutasavvuf» so‘zlari hosil bo‘lgan. mustasuf o‘zini so‘fiylarga o‘xshatib, …

5 / 8

i rasmu rusumga ergashuvchi demak, ammo mutarasmlar darveshlarning odatlariga zohiran taqlid qilsalar-da, botinan hol talabgoridirlar va shu toifiga ixloslari tufayli fayzdan bahramanddirlar. muhaqqiqlar – haqqa yetganlar, ularni oliy martabali so‘fiylar deb ta’riflash mumkin. haqiqiy avliyolar, shayxi murshidlar shular ichidan yetishib chiqqan. bu o‘rinda muhaqqiq so‘fiylarning najib sifatlari xususida to‘xtab o‘tish joiz deb hisoblaymiz. avvalo, shuni ta’kidlash kerakki, chin so‘fiy o‘zlikdan va foniy dunyolan kechgan va haq baqosida o‘zligini qayta topgan zot bo‘lib, suratda bandayu, ma’nida ozod kishidir. surat – tashqi ko‘rinishda banda bo‘lish – jism-tanani iloh toatiga bag‘ishlash bo‘lsa, ma’nida ozodlik-botinni barcha aloqalardan tozalab, ruhni hur va pok saqlash demak. so‘fiyga hech bir narsa va hech bir kishi qaram bo‘lmasligi; uning o‘zi ham hech bir narsaning va hech bir odamning qarami bo‘lmsaligi kerak. bahouddin naqshband aytganlariday: hechi mo neyu hechi mo kam ne, az payi hech-hechi mo g‘am ne, janda bar pushtu pusht-go‘riston, ro‘ze ki mirem hech motam ne. ma’nosi: …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari"

i-modul. tasavvufning paydo bo`lish tarixi va manbalari 1-mavzu: tasavvufning paydo bo ‘lish tarixi va manbalari reja: 1. tasavvuf islom bag‘rida paydo bo‘lgan ta’limot. 2. zohidlik va sufiylik orasidagi munosabat. 3. tasavvufni o‘rganish manbalari. mavzu bo‘yicha tayanch so‘z va iboralar. tasavvuf islom bag‘rida paydo bo‘lgan ta’limot. qur’oni karimdagi sufiyona oyatlar, hadislar (jumladan, “man arafa nafsihi arafati rabbihi”, ya’ni “kimki o‘zini tanisa, rabbini taniydi” kabi ), ahli suffa jamoati, hazrati payg‘ambar s.a.v.ning faqirlik va go‘shanishinlik xislatlari. nabilik va valiylik. ummaviya xalifaligi zamonidagi noroziliklar va islomdagi bo‘linishlar. zohidlik harakati. zohidlik va sufiylik orasidagi munosabat. ishq bilan poklanib xudo vasliga yetish g‘oyasi. me’roj va tasavvuf. ilo...

This file contains 8 pages in DOC format (104.0 KB). To download "tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvufning paydo bo‘lish tari… DOC 8 pages Free download Telegram