zardushtiylikning paydo bo'lishi

DOC 20 стр. 100,5 КБ Бесплатная загрузка

20 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 100,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 20

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 20

mavzu:markaziy osiyo madanyati rivojlanishida zardushtiylikning o’rni reja: 1. zardushtiylikning paydo bo`lishi 2.zardushtiylik ta`limoti 3.zardushtiylik tamoyillari va marosimlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar 1. zardushtiylikning paydo bo`lishi xorazmda o`troq hayot undan ham birmuncha oldin yuzaga kelgan, davlat uning mahsuli tarzida tashkil topgan. bu haqda bundan tahminan 3 ming yil avval yaratilgan «avesto»ning qo`lyozmasi binobarin yozma tarixning ilk debochasi ishonchli dalolat bergan. «bu nodir kitob, deb yozgan edilar, i.a.karimov, bundan xxx asrlar muqaddam ikkidaryo oralig`ida mana shu muqaddas zamin umrguzorlik qilgan ajdodlarimizni biz avlodlarga qoldirgan ma`naviy, tarixiy merosidir»3. yurtboshimiz «avesto» xorazmdek qadimiy o`lkada buyuk davlat, boy ma`naviyat qimmatli madaniyat bo`lganligini hech kim inkor eta olmasligini ham ta`kidlagan. xulosa shuki, zardushtiylik eradan avvalgi 7-6 asrlarga xos bo`lgan din sifatida undan oldingi urug` qabilachilik dinlari negizida paydo bo`lgan yakka xudolik dini bo`lgan. u to 7-9 asrlargacha turli shaklda davom etib, so`ng o`rnini islom egalladi. u dastavval xorazm vohasida shakllanib, yaqin va o`rta sharqqacha tarqalib, ayrim qoldiqlari …

2 / 20

ni payg`ambar zardusht nomiga nisbat berilib, shartli ravishda shunday atab kelinadi. aslida esa u mazkur dinning muqaddas kitobi hisoblanmish avestoda «mazdayasna» dini deb atalgan. bu so`zni «mazdaga sig`inmoq» deb tarjima qilish mumkin. «mazda» so`zi «donish, donishmand, oqil» kabi talqin etiladi. zardushtiylik yana «behdin», ya`ni «eng yaxshi din» deb ham ulug`langan. uning ta`limotiga ko`ra, barcha ezgu borliq mazdaning irodasi bilan yaratilgan. «mazda» so`zi oldiga ulug`lash ma`nosini anglatuvchi «axura» qo`shilib, zardushtiylikning ilohiyati � axura-mazda nomi paydo bo`lgan. bu � «janob mazda» yoki «iloh» demakdir. zardusht nomi tadqiqotlarda zaratushtra, zarduts, zoroatsr ko`rinishlarida ham ishlatiladi. tadqiqotchilar o`rtasida zardushtning tarixda bo`lgan yoki bo`lmaganligi borasida turli fikrlar mavjud. ba`zilar uni tarixiy shaxs deb bilsalar, boshqalar afsonaviy shaxs deb hisoblaydilar. manbalarning xabar berishicha, u taxminan mil. av. 1200-570 yillar orasida yashagan ilohiyotchi, faylasuf, shoirdir. tadqiqotchi m. boys ta`kidlashicha, u mil. av. 1500-1200 yillar orasida yashagan. zardusht markaziy osiyo hududida mavjud bo`lgan ko`pxudolikka negizlangan qadimiy diniy tasavvur va …

3 / 20

da bo`lgan. ikkinchisi, «sharq nazariyasi» bo`lib, unga ko`ra, zardusht vatani va zardushtiylikning ilk tarqalgan joyi xorazm hisoblanadi. ko`pchilik manbashunoslar ikkinchi nazariya tarafdorlaridirlar. xorazm zardushtiylikning muqaddas olovi ozarxurra birinchi bor yoqilgan va eng buyuk xudo � axura-mazdaning zardusht bilan bog`langan joyi hisoblanadi. zardushtiylikning asosiy manbasi avestoda: «birinchi bor muqaddas olov � «ozarxurra» «airyanem-vayeja» (ba`zi manbalarda � «yeran-vej»)da yoqildi», deyiladi. «airyanem-vayeja»ning geografik va iqlimiy tavsifi xorazmnikiga to`g`ri keladi. avestoda axura-mazda tomonidan yaratilgan «barakot va najot» sohibi bo`lgan bir qator mamlakatlar zikr etiladi va ularning eng birinchisi, «dunyoda hech narsa chiroyiga teng kela olmas airyanem-vayeja», keyin esa «odamlar va chorva podalariga mo`l» sug`d (so`g`d), «qudratli va muqaddas» mouru (marv), «baland ko`tarilgan bayroqlar mamlakati» baxdi (baqtriya) zikr etiladi. axuramazdaning rasmiy tus olishiga qadar uning zardusht orqali vahiy qilingan ilohiy xabarlari turon va eron zamini xalqlari orasida asrlar davomida turli diniy marosimlar, duolar, madhlar, sura va oyatlar sifatida yig’ila boshlagan. bular zardushtning o’limidan keyin …

4 / 20

yana tiklana boshlangan va yangi matnlar bilan to’ldirilgan. milodning pt asrida esa sosoniylar podshosi shopur i davrida kitob holatiga keltiril-gan. «avesto»ning tiklangan kitoblaridan 3 tasi asl tilida, bittasi eesa pahlaviy tilida tiklangan.ularning arab bosqinchilari tomonidan istilo etilishi va islom dinining tarqalishi natijasida zardushtiylik dini, uning muqaddas kitobi «avesto» qattiq ta’qibga olingan. natijada eron zardushtiylaridan bir qismi sharqiy o’lkalarga, xususan, hindistonga ko’chib ketib jon saqlaganlar. ularning avlodlari hozirgi kunda hindistonning bombay va gujarot viloyatlarida zardushtiylikni saqlab kelayotirlar. ular forslar (ba’zi adabiyotlarda parslar) deb ataladi. ular nafaqat zardushtiylikni, ayni paytda uning muqaddas kitobi «avesto»ni ham saqlab kelmoqdalar. biroq, «avesto» to’la saqlanmagan. uning 21 kitobidan diniy marosimlar uchun eng zarur deb hisoblangan, odatda, asosan, diniy jamoalarda yod olinadigan qismlarigina saqlangan, xolos. biz yuqorida avestoning tiklangan kitoblari haqida qayd yetib o’tgan edik. bu tiklangan (4 ta kitob) kitoblarning birinchisi «vadovdot» (devlarga qarshi qonun) deb ataladi. u 22 bob bo’lib, asosan zardusht bilan axuramazdaning savol-javoblari …

5 / 20

qo’shiqlari 22 tadir. «avesto» haqida eng muhim manba ix asrga oid «denkard (din amallari) asaridir, unda «avesto»ning 21 kitobi to’la ta’riflab berilgan. bu ta’ riflar: savobli ishlar yo’riqnomasi; diniy marosimlar va rasm-rusumlar qoidasi; zardushtiylik ta’-limoti asoslari; dunyoning axuramazda tomonidan yaratilishi; oxirat kuni va undagi hisob-kitob; falakiyot; ijtimoiy-huquqiy qonun-qoidalar; zardushtning tug’ilishi va bolaligi; haq yo’lini tutishi; jamiyat a’zolarining haq-huquqlari; devlar, jinlar kabi yovuz kuchlarga qarshi o’qiladigan duolar, amallar va boshqalardan iboratdir. zardushtiylik dini haqida ingliz olimi dj. buger, fransuz olimi a.dyupperon juda qimmatli ma’lumotlar qoldirgan. masalan, a.dyupperon 1755 yilda hindistonga ilmiy safar qilib, u yerdagi zardushtiylar orasida 3 yil yashagan, ularning ibodatlari, urf-odatlarini yaxshi o’rgangan va «avesto»ni fransuz tiliga tarjima qilgan. 3 jildlik tarjima 1771 yilda nashr yetilgan. ayni paytda shuni ham ta’kidlash joizki, olimlarimizning fikricha, «avesto» g’arbiy evropa, eron va hindiston tillari orqali bizga yetib kelgani uchun undagi nomlar, terminlar aksariyat hollarda asliga to’g’ri kelmaydi. «avesto»dagi turkona jihatlar kam qolgan. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 20 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "zardushtiylikning paydo bo'lishi"

mavzu:markaziy osiyo madanyati rivojlanishida zardushtiylikning o’rni reja: 1. zardushtiylikning paydo bo`lishi 2.zardushtiylik ta`limoti 3.zardushtiylik tamoyillari va marosimlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar 1. zardushtiylikning paydo bo`lishi xorazmda o`troq hayot undan ham birmuncha oldin yuzaga kelgan, davlat uning mahsuli tarzida tashkil topgan. bu haqda bundan tahminan 3 ming yil avval yaratilgan «avesto»ning qo`lyozmasi binobarin yozma tarixning ilk debochasi ishonchli dalolat bergan. «bu nodir kitob, deb yozgan edilar, i.a.karimov, bundan xxx asrlar muqaddam ikkidaryo oralig`ida mana shu muqaddas zamin umrguzorlik qilgan ajdodlarimizni biz avlodlarga qoldirgan ma`naviy, tarixiy merosidir»3. yurtboshimiz «avesto» xorazmdek qadimiy o`lkada buyuk davlat, boy ma`naviyat qimmatli m...

Этот файл содержит 20 стр. в формате DOC (100,5 КБ). Чтобы скачать "zardushtiylikning paydo bo'lishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: zardushtiylikning paydo bo'lishi DOC 20 стр. Бесплатная загрузка Telegram