nutq buzilishi va uning tahlili

DOC 62 стр. 343,0 КБ Бесплатная загрузка

62 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 343,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 62

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 62

1.mavzu.yozuv jarayonining psixofiziologik qurilishi r.e. levina nutq buzilishlarini tahlil qilar ekan, tilning tizimliligidan kelib chiqib, nutqning alohida komponentlardagi buzilishlari o‘rtasidagi aloqani ochib berdi. uning tekshirishlari shuni ko‘rsatadiki, nutqning talaffuz kamchiliklari ikkilamchi omil sifatida fonematik idrok nuqsonlariga, tovush tahlilining buzilishiga, o‘qish va yozishda tilning leksik-grammatik tuzilishini o‘zlashtirishning kechikishiga sabab bo‘ladi. o‘quvchilarda og‘zaki va yozma nutqning buzilishi muammosi ancha yillardan buyon tadqiqotchilarning diqqat markazida turibdi. hozirgi vaqtgacha ko‘pgina muammolar, kamchiliklar klinik, psixologik, psixo-lingvistik, psixo-pedagogik nuqtai nazardan o‘rganilmoqda. har bir maxsus pedagogik sohadagi izlanishlar o‘qish va yozma nutq buzilishining mohiyatini, belgisini, mexanizmi, nuqsonning umumiy tuzilishini aniqlashda o‘qish va yozishdagi buzilishlarni intellekt bilan o‘zaro aloqada tadqiq etish lozimligini ko‘rsatadi. yozma nutqning buzilishi birlamchi, mustaqil nutq buzilishi sifatida olib qaralishi lozimligi haqidagi fikrni birinchi bo‘lib 1877 yilda doktor a.kussmaul bildirdi. muallif bu hodisani “co‘zlarga bo‘lgan ojizlik” deb atagan. binobarin, ushbu holatda bolaning ko‘rish qobiliyati, nutqi va intellekti buzilmaydi. a.kussmaul ushbu buzilishlarga alohida nuqson sifatida qaragan. …

2 / 62

tarafdorlari bo‘lgan mualliflarning dj.kerr, v.morgan (1896), d.ginshelvud (1960), p.ranshburg (1928) va boshqalar takidlashicha, bunday buzilishlarning asosini ko‘rish qobiliyatining to‘liq emasligi natijasida so‘zning harflar tarkibini anglay olmaslik yoki aqli zaiflik tashkil etadi. o‘qish va yozishdagi buzilish klinikasi p.a.tkachyov va s.s.mnuxinlar tomonidan amalga oshirilgan. boshqa mualliflarning qarashlari hamda o‘zlarining tadqiqotlaridan kelib chiqib ular quyidagi xulosaga keladilar: o‘qish va yozishdagi buzilishlar alohida buzilish bo‘lmay, balki birlamchi buzilish asosidagi o‘qish va yozish buzilishlari bilan vujudga keladi. s.s.mnuxinning ta’kidlashicha, ushbu buzilishlarning asosiy sabablari turli ko‘rinishdagi asoratlar, ya’ni alkogolizm, psixopatiya, ota-onalardagi epilepsiya (tutqanoq kasalligi), tug‘ruq davridagi asoratlar va shikastlanishlar hisoblanadi. s.s. mnuxin ushbu buzilish oilaviy tus olishini ham ko‘rsatib o‘tgan. ba’zi mualliflarning ye.m.mastyukova, a.n.kornev, v.a.kovshikov ta’kidlashicha, o‘qish va yozuvdagi kamchiliklar psixik rivojlanishi sustlashgan bolalarda va oligofreniyaning sindromi sifatida namoyon bo‘ladi. ba’zi kuzatishlarda o‘qish va yozishda kamchiligi bo‘lgan bolalarda shaxsning o‘ziga xosligi, idrok qilish jarayonining sustligi, intizomning buzilish holatlari kuzatiladi. ularning ko‘rsatishicha, disleksik (o‘qish buzilishi) bolalarda ishlash …

3 / 62

‘ziga xosligini inobatga olish zarur. umumiy o‘rta ta’lim maktablari o‘quvchilarida nutqning fonetik-fonematik rivojlanmaganligi va yozma nutqida kamchiliklari bo‘lgan o‘quvchilarni o‘rganish bo‘yicha maxsus adabiyotlar va metodik tavsiyanomalarning yetishmasligi, o‘quvchilar bilan o‘zbek tilining o‘ziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda korreksion ishlarni olib borish orqali yozma nutqdagi buzilishlarni bartaraf etishning ilmiy-metodik asoslarini yaratish o‘zbek defektologiyasi oldidagi dolzarb muammolardandir. respublikamizda 1970 yillardan boshlab nogiron bolalar ta’limi va tarbiyasidagi kamchiliklarni bartaraf etish tizimini ishlab chiqish masalalari bo‘yicha bir qator defektolog olimlarimiz ilmiy-tadqiqot ishlari olib borishgan. jumladan l.r.mo‘minova, m.ayupovalar maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarni savodga o‘rgatish dasturi, metodik qo‘llanma, istiqbol rejasi mualliflari bo‘lib, ularning ishlari 6 yoshli nutqi me’yorda bo‘lgan bolalarni lotin alifbosida o‘zbek tiliga o‘rgatishga qaratilgan. mualliflar 6 yoshli bolalarga savod o‘rgatishda bosh usul sifatida analitik-sintetik tovush metodini tavsiya etganlar. nutq inson ongli faoliyatining o‘ziga xos murakkab shakli tarzida namoyon bo‘ladi. psixologik tekshirishlar va kuzatishlar shuni ko‘rsatadiki, go‘dak hali gapira olmasdan ancha erta o‘ziga qaratilgan nutqni …

4 / 62

matik tasavvur deganda, tovush shakli jarayonida shakllanuvchi fonemalarni nozik farqlay olish qobiliyati deb tushunadi. yozma nutq buzilishi mohiyati va nutq faoliyati tuzilishini aniqlashga qaratilgan ishlar a.r.luriya, d.b.elkonin, n.i.nikashina tadqiqotlarida rivojlantirildi. ular o‘z tadqiqotlarida nutq faoliyati qismlari o‘zaro shakllanishi va rivojlanishida bir-biri bilan bog‘liq bo‘lishini isbotladilar, barcha analizatorlar va psixik jarayonlarning to‘liq rivojlanishi asosida savodga o‘rgatish mumkinligini ta’kidladilar. professor r.e.levina rahbarligida polshalik olim r.bitnыr-xis o‘z tadqiqotlarida yozuvdagi buzilishlar og‘zaki nutqning fonetik-fonematik va lug‘at-grammatik rivojlanmaganligi bilan uzluksiz bog‘liqligini belgilab beradi. mualliflar o‘qish va yozishni korreksiyalashda umumiy harakatni, ko‘rish harakatini, fazoda mo‘ljal olish, ko‘rish va fonematik idrokni rivojlantirish, tovushlarni to‘g‘ri talaffuz etish zarurligini ta’kidlab o‘tadilar. hozirgi paytda nutqida kamchiligi bo‘lgan o‘quvchilar soni ko‘payib bormoqda. yozuvning buzilishi bolaning umumiy somatik va nerv-psixik holati, maktabda o‘qishga emotsional tayyor emasligi, bilim ko‘nikmalarining yetarli emasligi, psixik funksiyalar (diqqat, xotira, nutq, tasavvur va tafakkur) ning buzilishi yoki to‘liq shakllanmaganligi natijasida kelib chiqishi mumkin. har bir bola alohida rivojlanish …

5 / 62

hetlashuviga to‘liq sabab bo‘lmaydi. bunday belgilar miyaning sust rivojlanishi sifatida ma’lum. bu belgilar bola ta’lim olishni boshlaganda, bosh miya faoliyatiga va nerv sistemasiga katta hajmda yuklama tushganda namoyon bo‘ladi. yozma nutqni egallash nutq-eshituv, nutq-harakat, umumiy harakat analizatorlari hamda fazoviy qabul qilish, ko‘rish xotirasi kabi psixik funksiyalar bilan bog‘liq. odatda ushbu funksiyalarning o‘zaro bog‘lanishi 7 yoshga kelib shakllanadi. maktab dasturini o‘zlashtirishdagi qiyinchiliklar sababini bilish, aniqlash, farqlash uchun bolaning maktabga tayyorligi nimalardan iborat ekanligi haqida tushunchaga ega bo‘lish kerak. tibbiyot va psixolog olimlar quyidagi tayyorgarlik darajalarini ko‘rsatadilar: 1. bolaning jismonan tayyorligi: vazni, bo‘yi, jismonan baquvvatligi, mushaklar tonusi, ko‘rish, eshitish, umumiy harakat, ayniqsa mayda qo‘l motorikasi, ya’ni barmoqlar harakati (qalam – ruchkalarni to‘g‘ri ushlash uchun) bilan ko‘rishning bog‘liqligi, nerv sistemasi holati, qo‘zg‘aluvchanlik va tormozlanishning me’yordaligi, diqqatni jamlay olishi, aqliy ish faoliyatining me’yorida rivojlanganligi; 2. intellektual tayyorligi: lug‘at boyligining kengligi, bilish jarayonlarning rivojlanish darajasi (diqqati, xotirasi, ko‘rish, fazoviy qabul qilish, tasavvuri, nutqi), berilgan vazifani …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 62 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nutq buzilishi va uning tahlili"

1.mavzu.yozuv jarayonining psixofiziologik qurilishi r.e. levina nutq buzilishlarini tahlil qilar ekan, tilning tizimliligidan kelib chiqib, nutqning alohida komponentlardagi buzilishlari o‘rtasidagi aloqani ochib berdi. uning tekshirishlari shuni ko‘rsatadiki, nutqning talaffuz kamchiliklari ikkilamchi omil sifatida fonematik idrok nuqsonlariga, tovush tahlilining buzilishiga, o‘qish va yozishda tilning leksik-grammatik tuzilishini o‘zlashtirishning kechikishiga sabab bo‘ladi. o‘quvchilarda og‘zaki va yozma nutqning buzilishi muammosi ancha yillardan buyon tadqiqotchilarning diqqat markazida turibdi. hozirgi vaqtgacha ko‘pgina muammolar, kamchiliklar klinik, psixologik, psixo-lingvistik, psixo-pedagogik nuqtai nazardan o‘rganilmoqda. har bir maxsus pedagogik sohadagi izlanishlar o‘qish va...

Этот файл содержит 62 стр. в формате DOC (343,0 КБ). Чтобы скачать "nutq buzilishi va uning tahlili", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nutq buzilishi va uning tahlili DOC 62 стр. Бесплатная загрузка Telegram