sayfi saroyi

DOC 46.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662848023.doc sayfi saroyi — o'zbek adabiyoti tarixida alohida mavqega ega bo'lgan yirik adiblardan. u 1321- yilda xorazmdagi qamishli qishlog'ida tug'ilgan. ammo shu nom volga bo'yida ham juda ko'p uchraydi. u qamishlidan bilimini oshirish uchun saroyga keladi. saroy — oltin o'rda davlatining poytaxtidir. muhammad ibn arabshohning yozishicha, «saroy tutgan o'rni va xalqining juda ko'pligi bilan eng katta shaharlarning birisi edi. u fan markaziga aylandi. oz vaqt ichida bu yerda ko'plab atoqli, mashhur kishilar to'plandi». yillar orasida qutbiddin ar-roziy, mas'ud taftazoniy, kamo-liddin at-turkmaniy, hofiz muhammad ibn bazzoziylar bor edi. shuningdek, mashhur shoir kamoliddin xo'jan-diyning ham xiv asr oxirlarida saroyda yashab ijod etganligi yaxshi ma'lum. shoir shu yerda yashab turgan davrida «saroyi» degan taxallusni olgan. sayfi — uning ismi bo'lib, «qilich» degan ma'nonibildiradi. umrining oxirlarida u oltin o'rdadan misr — shomga ketgan va o'sha yerda yashagan. o'sib tuprog'im uzra nayzalar, men evdin ayrildim, vatandin benishon o'ldim-da, o'zga yurtga evrildim. nechun menga falak jabr …

g' obrazlari orqali adib qanday shoirlarni ko'zda tutayotgani ayon. u kamtarlik bilan shunday yozadi: ularning ush biri sayfi saroyi, jahon oriflarining xoki poyi. ani sen jumla shoir kamtari bil, qamar yuzg'a hamisha mushtari bil. g'azallarda shoirning o'ziga xos zavqi, betakror tasvir usullari ochiq ko'zga tashlanadi. ma'lumki, go'zal yor yuzining oyga nisbat berilishi g'azalchilik tarixida qadim an'anaga ega. «topilmas husn mulkinda» g'azalida sayfi saroyi ham shu an'anaga sodiq qolish bilan birga bu o'xshatishning yangi bir qirralarini kashf etadi: topilmas husn mulkinda senga teng bir qamar manzar, na manzar? manzari shohid. na shohid? shohidi dilbar. (husn daryosida senga teng bo 'igan oy yuzli go 'zal topil-maydi. ya'ni sen tengsiz go'zalsan, demoqda shoir. ammo bugina emas, bu oy yuz faqat go 'zal ma 'shuqaninggina yuzi. bu ma 'shuqa go 'zal va dilbardir.) keyingi bayt ana shu go'zallik sababini izohlashga qaratilgan, ya'ni beqiyos go'zallik sohibi bo'lgan yusufning jamolini haq senga in'om qilgan. bu in'om …

gdin ...» g'azalining matla'sida har ikki misradagi barcha «yonma-yon» so'zlar o'zaro qofiyadosh bo'lib kelgan. qamar yuzungdin bo'lur munavvar. shakar so'zungdin kelur mukarrar. odatda, she'r misralaridagi oxirgi so'zlargina qofiyalanib kelardi. bu yerda har bir misradagi to'rtala so'z ham o'zaro qofiyadoshlik darajasiga ko'tarilgan: qamar, shakar; yuzungdin, so'zingdin; bo'lur, kelur; munavvar, mukarrar so'zlari o'zaro qofiyadosh bo'lmoqda. har ikki misra o'rtasidagi to'liq qofiyadoshlik hodisasi tarse'san 'ati deb yuritiladi. «tarse'»ning lug'aviy ma'nosi «ipga marjon tizish»dir. e'tibor berilsa, bu yerda ham yorning yuzi oyga nisbat berilmoqda. ammo oldingi g'azalda yuz oyga o'xshatilgan edi. bu yerda esa oyning nur taratishiga sabab, yorning yuzi deb ko'rsatilmoqda. so'ng esa yuz quyoshga nisbat berilmoqda. yor shunchalik go'zal, latofatliki, uning xayoliy tasviri ham ko'ngillarga farah, shodlik va quvonch beradi. biroq oshiq yordan uzoqda, shunga ko'ra u yorga intiladi. hozircha esa o'z shaydoligini daftarlarga tafsir, izoh sifatida bitmoqda. boshqa g'azallarida sayfi saroyi deb imzo chekkan shoir bu yerda sayfi taxallusini qo'llagan. sayfi …

t bilan bog'liq. voqealar temurning urganchga lashkar tortib kelishi bilan boshlanadi. bu yerdagi urush manzaralari tasviri o'z realligi va ta'sir kuclii bilan ajralib turadi. jang asnosida suhayl asirga tushib qoladi. shoh qizi — guldursun suhaylni ko'rib, uni sevib qoladi. guldursun zindonbandlarga pand berib, ularni mast qilib qo'ygach, suhayl bilan qochishadi. alar qo'ydi ikkisi yo'l sari poy, boqib turg'onda yo'lg'a zar sochib oy. so'ng: alar ko'p yurdi-yu sahrog'i kirdi, gunashdin sahro ichra do'zax erdi. yo'q erdi suv, yemakka anda o'tmaq, agar bo'lganda ham aqchasi lak-lak. ana shu qiyin holda ochlik va tashnalikdan guldursun hushini yo'qotadi. suhayl bordi toparg'a suvg'a, dong'a, vale darmon berolmay qoldi jong'a. yorsiz hayot mazmuni qolmasligini idrok etgan suhayl o'ziga tig' uradi va halok bo'ladi. alar uzra to'kildi, ko'mdi tuproq, bu sirni tanho sahro bildi ko'proq. ana shu voqealar bayonidan so'ng shoir buyuk bir ehtiros bilan bunday ulug' va qudratli muhabbat egalarini ulug'laydi. o'lurmu sevgi ham bil, shundin …

da u o'zbek tilining ichki imkoniyatlari naqadar boyligini yana bir marta namoyish etdi. «guliston bit-turkiy» hikoyatlari inson ma'naviyatini boyitishi, turli ezgulik va yaxshi axloqiy sifatlarni ulug'lab, yomonlik va yolg'on xulq-atvorni tanqid qilishi, qoralashi bilan ibratlidir. '« damashqdagi jome' ichida bo'lgan voqea bayonida adib ezgulik qudratini nihoyatda go'zal va sodda tarzda ifoda etadi. «zulm urug'ini ekib xayr istaganlar o'zlarini jahannam o'tiga yoqadilar» deyiladi, hikoya so'ngida. -keyingi hikoyat ham zulm va adolat haqida. zolim kishi-ning «mening haqqimga duo qil» deyishi muqobilida faqir kishi: «iloho, buning jonini olgil», deb duo qildi. shunda zolim hajjoj ibn yusuf: «bu qanaqa duo?» - deb so'raydi. bunga javoban faqir: «bu shunday xayrli duoki, u senga ham, barcha musulmonlarga ham naf keltiradi», - deydi. demak, zolim hukmdor hech kimga naf bermaydi. undan raiyat azob ko'radi, xolos. hotami toyi hikoyatida esa, muruvvat, saxovat olqish-lanadi, kamtarlik, nafsini tiyish ulug'lanadi. sahboni voil haqidagi hikoya esa nutq odobi mavzusiga bag'ishlangan. bularning hammasi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "sayfi saroyi"

1662848023.doc sayfi saroyi — o'zbek adabiyoti tarixida alohida mavqega ega bo'lgan yirik adiblardan. u 1321- yilda xorazmdagi qamishli qishlog'ida tug'ilgan. ammo shu nom volga bo'yida ham juda ko'p uchraydi. u qamishlidan bilimini oshirish uchun saroyga keladi. saroy — oltin o'rda davlatining poytaxtidir. muhammad ibn arabshohning yozishicha, «saroy tutgan o'rni va xalqining juda ko'pligi bilan eng katta shaharlarning birisi edi. u fan markaziga aylandi. oz vaqt ichida bu yerda ko'plab atoqli, mashhur kishilar to'plandi». yillar orasida qutbiddin ar-roziy, mas'ud taftazoniy, kamo-liddin at-turkmaniy, hofiz muhammad ibn bazzoziylar bor edi. shuningdek, mashhur shoir kamoliddin xo'jan-diyning ham xiv asr oxirlarida saroyda yashab ijod etganligi yaxshi ma'lum. shoir shu yerda yashab turgan ...

DOC format, 46.5 KB. To download "sayfi saroyi", click the Telegram button on the left.

Tags: sayfi saroyi DOC Free download Telegram