zarbulmasal

DOC 6 pages 59.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 59.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu: gulxaniyning "zarbulmasal" asari tarkibiga kirgan masallarda ilgari surilgan g’oyalar. asarda xalq og‘zaki ijodi namunalari ifodasi. reja: · zarbulmasal · "zarbulmasal" asari tarkibiga kirgan masallarda ilgari surilgan g’oyalar gulxaniy xix asming i yarmi qo'qon adabiy muhitida masal-tamsil janrida go'zal va original asar yaratishga muvaffaq bo'lgan adibdir. gulxaniy tabiatan hazil-mutoyibaga usta, xalq urf-odatlarini, til boyliklarini, maqol, matal, naql va rivoyatlarini, hajv va yumorini chuqur bilgan shaxs bo'lgan. “zarbulmasal” arabcha zarb va masal so'zlarining qo'shilishidan hosil bo'lgan bo'lib, ,,masallar yig'indisi" ma'nosin beradi. masal so'zi o'tmishda biz hozir qo'llaydigan maqol ma'nosida ishlatilgan. zarbulmasal maqol, matal va ramzli hikoyalar asosida yaratilgan taʼlimiy hikoyalar. bunday hikoyalar koʻpincha pand-nasihat maʼnosida boʻlib, maʼlum gʻoyani yoritish uchun xizmat qiladi. zarbulmasallarda majoziy maʼno, kinoya, razm yetakchi badiiy vosita sifatida qoʻllaniladi. «kalila va dimna», «marzbonnoma», «sindbodnoma», «qobusnoma», saʼdiy sheroziyning «guliston»i, muhammad ali habaliyning «jome ut-tamsil» asari zarbulmasalga misol boʻladi. gulxaniyning «zarbulmasal» asari ushbu janrning mukammal namunalaridan biri hisoblanadi. zarbulmasal — …

2 / 6

y obrazlarni ularning turi va tabiatiga ko'ra: a) qushlar obrazlari; b) hayvon-hasharot obrazlari; d) kishi obrazlari kabi uch guruhga bo'lish mumkin. qushlar obrazlari asar syujetini ta’minlovchi, adib ko'zda tutgan bosh maqsad-g'oyani ochuvchi obrazlardir. adib o'sha davrdagi qudachilik munosabatlari va rasmrusumlarini berish uchun boyo'gli bilan yapaloqqushni tanlab olgan. kurqush sovchi, kordon xazinachi, kuykanak xizmatkor, turumtoy miroxo'r, sho'ronul-chopar, malikshaboh xiyla odil, o'z yaqiniariga homiylik qiluvchi shoh (umarxon nazarda tutilgan bo'lishi mumkin), kulangir sulton (malikshabohning suygan polvoni) kuyov, kelin kunushbonu oyim timsollarida ifodalanadi. boyo'gli bilan yapaloqqush o'ziga mahliyo qo'ygan, mulkdor shaxslar; ko'rqush asosan fahmu farosatli, ishbilarmon, xiyla donishmand shaxs. asardagi ibratomuz maqollar, masal-hikoyatlar bilan boshqa qushlar dialoglarida keltiriladi. bu qushning ko'zi ko'rmaydi. adib ko'zi ojizlarga xos hushyorlik va donolikni uning timsolida beradi. kuykanakning jussasi kichik, biroq u gapga chechan. boyo'g'li molu mulkka xaris, o'ta xasis va hokazo. "zarbulmasal"da majoziy obrazlardan tashqari adibga tanish va o'zlarining yaramas ishlari, qiliqlari bilan ko'zga tashlanuvchi real shaxslar …

3 / 6

tida kuchayib, takomillashib borgan bo'lsa, badiiy nasrda gulxaniy ijodida taomilga kirgan, kelgusi an’analar poydevori qo'yilgan. bu ham gulxaniy pedagogik ta’lim klasteri: muammo va yechimlar asarlarining, xususan, "zarbulmasal" ning namunaviy asar ekanligini belgilaydi. "zarbulmasal"da yapaloqqush bilan boyo'g'li o'rtasidagi qudachilik munosabatlari ipiga qoliplash usuli bilan bog'langan bir qanchamasal, qissa va hikoyatlar ham mavjudki, bular "tuya bilan bo'taloq", "maymun bilan najjor " (she’riy) hamda "toshbaqa bilan chayon" (nasriy)dir. shundan "tuya bilan bo'taloq" masali ko'rqush bilan hudhud bahsida keltiriladi. masalda bir sotbon (tuyakash), uning tuyasi va bo'talog'i haqida so'z boradi. gubcaniy asari qo`lyozmasida u "tevani bo'tasi onasi birla munozaat qilg'oni" (munozara) nomida keltiriladi. bola-chaqasi ko'p ayolmand tuyakash o'z ro'zg'orini tebratish, tirikchiligini o'tkazish uchun tuyakashlik qilardi. kunlardan birida, odatiga ko'ra, soibon tuyasiga yuk ortib yo'lga tushadi, tuya orqasidan uning bo'talog'i ergashadi. yuk og'ir, manzil uzoq. ochiqqan va charchagan bo'taloq onasidan biroz to'xtashini zorlanib so'raydi. lekin onasi chorasiz edi: aydi onasi bolasiga boqib, ко ‘zlarining yoshlari …

4 / 6

ralanadi. sangpush (toshbaqa) va aqrab (chayon) haqidagi tamsiliy hikoya gulxaniygacha bo'lgan forsiy va turkiy adabiyotlarda ham uchraydi. biroq, gubcaniy bu syujetga ijodiy yondashadi. chayon va toshbaqa obrazlariga xos tasvirlarni, dramatik holatlarni keskinlashtiradi. masalda aytilishicha, iroqdan hijozga qarab yo'lga chiqqan toshbaqaga chayon hamroh bo`ladi. toshbaqa hamrohlik-do'stlik qoidalariga amal qilib, yo'lda chayonning holidan xabardor bo'lib boradi, unga yordam beradi. toshbaqa yo'lda uchragan daryodan osonlikcha suzib o'tib narigi sohildan qarasa, hamrohi chayon hamon daryo chetida turardi. shunda toshbaqa yordamga oshiqadi. chayonni yelkasiga o'tqazib daryodan olib o'tmoqchi bo`ladi. bir oz fursatdan keyin toshbaqa, chayon elkasida o'tirib olib nayzasini sanchayotir. toshbaqa hayron bo'lib, chayondan so'raydi: "bu nima qilganing?" chayon javob beradi: "bilganing yo'qmiki, aqrabning (chayonning) muddaosi nish urmoqdir. xoh do'st ko'ksinadir, xoh dushman orqasina". shunda toshbaqaning achchig'i chiqib, suvga bir sho'ng'igan edi, chayon to'lqinda g'arq bo'lib, jon berdi. gulxaniy qissadan hissa chiqarib, kishilarni hushyorlikka, odam tanishga undab: "asilning xatosi bo'lmas, nojinsning oshnosi bo'lmas", "bo'ynida illati …

5 / 6

a amir umarxon saroyidagi ba’zi taqlidchi, xushomadgo'y shoirlar tanqidi ham bor. "zarbulmasal" majoz va masallar, xalqning jonli iboralari asosiga qurilgan asar bo`lganligi uchun tili, badiiy xususiyatlari va uslubi jihatidan nihoyatda jozibali, go'zal qissadir. badiiy tasvir vositalarining o'tkirligi jihatidan o'zbekcha nasriy badiiy yodgorliklar ichida unga teng keladigan asar yo'q. adibning maqol, matal va xalq iboralarini o'z o'rnida uzukka ko'z qo'ygandek topib foydalanishi, ularni obrazlar xarakteri va asar g'oyasini ochishga xizmat etdirganligi, hazilmutoyibaga, qochirimlarga boyligi gulxaniy uslubini belgilovchi asosiy fazilatdir. "zarbulmasal" badoy’ ilmida irsol ul-masal san’ati nomi bilan ataluvchi va qariyb hamma mumtoz shoiru adiblarimiz e’tiborini o'ziga tortib kelgan san’at go'zalligini, estetik ta’sirini namoyon etib turuvchi yodgorlik sanaladi. gulxaniy "zarbulmasal"i o‘zbek tilining naqadar boy bir til ekanligini isbotlovchi asardir. "zarbulmasal" badiiy nutqining jozibadorligi va o‘ziga xosligi bilan boshqa tamsiliy asarlardan ajralib turadi. adib boshqa badiiy san’atlar bilan birga, hatto umuman nasriy asarlarda juda siyrak uchrovchi kitobat, harf san’atidan ham foydalanadi. masalan, ko‘rqush …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zarbulmasal"

mavzu: gulxaniyning "zarbulmasal" asari tarkibiga kirgan masallarda ilgari surilgan g’oyalar. asarda xalq og‘zaki ijodi namunalari ifodasi. reja: · zarbulmasal · "zarbulmasal" asari tarkibiga kirgan masallarda ilgari surilgan g’oyalar gulxaniy xix asming i yarmi qo'qon adabiy muhitida masal-tamsil janrida go'zal va original asar yaratishga muvaffaq bo'lgan adibdir. gulxaniy tabiatan hazil-mutoyibaga usta, xalq urf-odatlarini, til boyliklarini, maqol, matal, naql va rivoyatlarini, hajv va yumorini chuqur bilgan shaxs bo'lgan. “zarbulmasal” arabcha zarb va masal so'zlarining qo'shilishidan hosil bo'lgan bo'lib, ,,masallar yig'indisi" ma'nosin beradi. masal so'zi o'tmishda biz hozir qo'llaydigan maqol ma'nosida ishlatilgan. zarbulmasal maqol, matal va ramzli hikoyalar asosida yaratilgan taʼli...

This file contains 6 pages in DOC format (59.5 KB). To download "zarbulmasal", click the Telegram button on the left.

Tags: zarbulmasal DOC 6 pages Free download Telegram