frazeologizmlarning badiiy va publisistik uslublarda qo‘llash usullari va stilistik vazifalari

DOC 18 pages 75.0 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 75.0 KB

File type DOC

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ frazeologizmlarning badiiy va publisistik uslublarda qo‘llash usullari va stilistik vazifalari reja: i. kirish. kurs ishining maqsad hamda vazifalari ii. asosiy qism. 2.1. frazeologizm, frazeologik birlik, frazema tushunchalari haqida 2.2. badiiy asarlarda frazeologizmlarning ishlatilishi 2.3. publisistik uslubda iboralarning ishlatilishi iii. xulosa foydalanilgan adabiyotlar. i.kirish frazeologizm, frazeologik birlik, frazema — ikki yoki undan ortiq soʻzdan tashkil topgan, maʼnoviy jihatdan oʻzaro bogʻliq so'z birikmasi yoki gapga teng keladigan, yaxlitligicha koʻchma maʼnoda qoʻllanadigan va boʻlinmaydigan, barqaror (turgʻun) bogʻlanmalarning umumiy nomi. frazeologizmlar, shaklan oʻzlariga oʻxshash sintaktik tuzilmalardan farqli ravishda, nutqda so'zlarni erkin tanlash, almashtirish yoʻli bilan yuzaga kelmaydi, balki maʼno va muayyan leksikgrammatik tarkibli, avvaldan tayyor material sifatida qullanadi, yaʼni frazeologizm tarkibidan biror qismni chiqarib tashlash, tushirib qoldirish mumkin emas: …

2 / 18

ogʻini qoʻliga olib chopmoq, boshini olib chiqib ketmoq va boshqa; frazeologik butunlik (birlashma) — frazemaning maʼnosi uning tarkibidagi so'zlarning maʼnolari asosida izoxlanadi, shu maʼnolar asosida umumlashtiruvchi koʻchma maʼno ifoda qilinadi (koʻpincha bunday birlashmalarning oʻz maʼnosida qullanadigan variantlari ham mavjud bo'ladi): yogʻ tushsa yalagudek, yeng shimarmoq, xamirdan qil sugʻurgandek, toʻydan oldin nogʻora chalmoq va boshqa; frazeologik qo'shilma — bunda frazemalar tarkibidagi bir so'z koʻchma maʼnoda qoʻllanadi, boshqasi esa oʻz lugʻaviy maʼnosini saqlaydi: gapning tuzi, qoʻli gul, ishtaxasi ochildi va boshqa. frazeologizmlar sintaktik tuzilishiga ko‘ra 2 ga boʻlinadi: birikmaga teng frazeologizmlar (katta ogʻiz, ammamning buzogʻi, tuyogʻini shiqillatmoq) va gapga teng frazeologizmlar (yuzi yorugʻ boʻldi, boshi osmonga yetdi, sirkasi suv ko'tarmaydi). frazeologizmning qismlari ajralmas holda boʻlganligi uchun, frazeologizm gapda bitta sintaktik vazifada keladi. masalan: "qizga oʻzbek qishlogʻining sodda hayoti, oq koʻngil odamlari yoqdi" va "nasimjon boshi koʻkka yetguday suyundi" gaplarida "oq koʻngil" frazemasi — aniqlovchi, "boshi koʻkka yetguday" frazemasi hol vazifasida kelgan. frazeologizmlar …

3 / 18

or, oybek, gʻafur gʻulom, said ahmad va boshqa tomonidan ijod qilingan f.lar bunga misol boʻla oladi. turli xususiyatlarga ega boʻlgan frazeologizmlar majmui tilning frazeologik qatlamini tashkil etadi. tilning frazeologik qatlami doimiy ravishda yangi frazeologizmlar bilan boyib boradi va xalqning madaniytarixiy tajribasini, shuningdek, muayyan tilning tarixiy taraqqiyot qonunlarini aks ettiradi. frazeologizmlarni oʻrganish va tasnif qilish bilan frazeologiya shugʻullanadi. ii. asosiy qism. frazemaning ifoda plani deganda uning tovush tomoni, leksik tarkibi, birikmaga yoki gapga teng konstruksiyasi nazarda tutiladi. masalan: ko‘nglini olmoq (birikmaga teng), ko‘zlari qinidan chiqib ketdi (gapga teng), boshi qotdi (gapga teng), ensasi qotdi (gapga teng) kabi. frazemalar orasida qo‘shma gapga teng qurilishli turg’un konstruksiyalar ham uchraydi: "g’or yog’ib, izlar bosildi" kabi. frazemalar tarkibidagi so‘zlarning bog’lanishi erkin birikma yoki gap tarkibidagi so‘zlarning bog’lanishidan farq qilmaydi: ularning barchasida so‘zlar tobelanish asosida bog’lanadi, biroq: a) erkin birikmadagi yoki gapdagi bog’lanish nutq jarayonida, nutq bilan bir paytda sodir bo‘ladi; frazemadagi bog’lanish esa nutq paytidan …

4 / 18

ifoda planida leksemalardan tashqari, yordamchi so‘zlar (ko‘makchilar) va turli forma yasovchi morfemalar qatnashishi mumkin. masalan, ochiq yuz bilan (bu frazemaning ifoda planida "bilan" ko‘makchisi qatnashgan), dam olmoq (bu frazemaning ifoda planida "-moq" morfemasi ishtirok etgan). keltirilgan misollarda ko‘makchi va affiksal morfema frazemalarning doimiy belgilari hisoblanadi, chunki ular shu frazemalarning ichki grammatik qurilishiga mansubdir, ammo dam oldim, dam olgin, dam olsin kabi bog’lanishlarda qo‘llangan "-di+m", "-gin", "-sin" morfemalari (zamon, shaxs-son, mayl ko‘rsatkichlari) shu frazemalarning ifoda planiga kirmaydi, chunki bu morfemalar nutq talabiga ko‘ra qo‘shiladi. frazemaning mazmun plani uning nimanidir nomlashi, ifodalashi, anglatishidir. masalan, og’zi-qulog’ida frazemasining mazmun planida "xursand" ma’nosi ifodalangan. frazemaning mazmun plani albatta ko‘chma ma’noga asoslanadi, aks holda uning to‘g’ri ma’noli turg’un birikmalardan (elektron hisoblash mashinasi, kvadrat uyalab ekish kabi sostavli terminlardan) farqi qolmaydi. frazemaning mazmun planidagi ma’no frazeologik ma’no hisoblanadi. qiyos qiling: leksemaning mazmun planida-"leksik ma’no"; frazemaning mazmun planida-"frazeologik ma’no". frazeologik ma’no leksik ma’nodan murakkabroqdir, chunki u frazema tarkibidagi …

5 / 18

nutqiy ta’sirchanlikni ta’minlovchi uslubiy vosita sifatida foydalanish imkonini beradi, ayniqsa, badiiy asar tilida bunday birliklarning roli katta. m i s o l l a r: bir umr qulingiz bo‘lmasam, kalomullo ursin, ko‘zim ochildi, aka! (t.m.) rangi quv o‘chib, yupqa lablari titrab, ko‘zlarining paxtasi chiqib ketdi. (h.n) badiiy asar tilining qanchalik aniq ravshan, ravon, pishiq bo‘lishi badiiy asarning xalq orasida tez tarqalishiga, kitobxonlar ongiga tez yetib borishiga yo‘l ochadi. chunonchi, a.qahhor xalq maqollarini aynan, o‘zgarishsiz berish bilan birga, ba’zan bu maqollarni asar qahramonlari nutqi bilan bog‘lab, o‘zgartirilgan shakllarda qo‘llaydi. bu esa asar qahramonlari tomonidan aytilayotgan gaplarning yanada haqqoniyligini, tabiiyligini ta’minlagan. u o‘z asarlarida xalq iboralarini qahramonlar fe’l-atvoriga moslab qo‘llaydi. bunday o‘ziga xos nutq asar har bir qahramonining fe’l-atvori, dunyoqarashi o‘ziga xosligini ta’minlabgina qolmay, atrofidagilarga, boshqalarga salbiy yoki ijobiy munosabatini ham ifodalaydi. uning salbiy yoki ijobiy xislat, fazilatlarini yanada bo‘rttirish uchun ham xizmat qiladi. xuddi shunday mohirona so‘z qo‘llashni abdulla qodiriy, cho‘lpon, …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "frazeologizmlarning badiiy va publisistik uslublarda qo‘llash usullari va stilistik vazifalari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ frazeologizmlarning badiiy va publisistik uslublarda qo‘llash usullari va stilistik vazifalari reja: i. kirish. kurs ishining maqsad hamda vazifalari ii. asosiy qism. 2.1. frazeologizm, frazeologik birlik, frazema tushunchalari haqida 2.2. badiiy asarlarda frazeologizmlarning ishlatilishi 2.3. publisistik uslubda iboralarning ishlatilishi iii. xulosa foydalanilgan adabiyotlar. i.k...

This file contains 18 pages in DOC format (75.0 KB). To download "frazeologizmlarning badiiy va publisistik uslublarda qo‘llash usullari va stilistik vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: frazeologizmlarning badiiy va p… DOC 18 pages Free download Telegram