radiatsiyaxavfsizligi haqida umumiy ma’lumotlar

PPTX 69 pages 18.6 MB Free download

69 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.6 MB

File type PPTX

Pages 69

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 69

radiatsiya xavfsizligi haqida umumiy ma’lumotlar radiatsiya xavfsizligi haqida umumiy ma’lumotlar radiatsiya – (lot. radiatio — nurlanish) — yadroviy oʻzgarishlar oqibatida vujudga keladigan elektromagnit va korpuskulyar nurlanishlar. radiatsiya - energiyaning zarrachalar yoki to‘lqin shaklida tarqalishidir. yorug‘lik, ultrabinafsha nurlar, infraqizil issiqlik nurlantirish, mikroto‘lqinlar, radioto‘lqinlar radiatsiyaning turli shakllaridir. ayrim nurlanishlar ionlashtiruvchi nomini olganki ular nurlangan moddalarda ionlashishni sodir qiladi. ularning odamga salbiy ta’siri og‘ir oqibatlar bilan yakunlanadi. shu sababli, mazkur fan o‘quvchilarda radiatsiyaviy xavfsizlik to‘g‘risida tushunchalarni hosil qilishga manba bo‘ladi. buni bilgandan so‘ng ular bilan munosabatda e’tiborli bo‘lishlari tabiiy. radiaktivlik radiaktivlik –zarrachani o’zi hech qanday tashqi ta’sirlarsiz mus(radio nur, aktiv-faol faol nur chiqaraman degan ma’noni anglatadi)birorta-bir mustaqil ravishda yadro tarkibidagi ayrim zarachalarni tashqariga chiqarish nurlanishi. radiaktiv nurlanish turlari tabiiy radiaktivlik sun’iy radiaktivlik ionlashtiruvchi nurlanish — radioaktiv parchalanishda, yadroviy yemirilishlarda, moddadagi zaryadlangan zarralar harakatining sekinlashuvida hosil bo‘ladigan hamda muhit bilan o‘zaro ta’sir etish chog‘ida har xil qutbli ionlarni hosil qiladigan nurlanish; ionlashtiruvchi nurlanish manbai …

2 / 69

ing ko‘proq qismi (70%dan ortiq)ni tabiiy manbalar tashkil etadi. tibbiy muassasalardagi uskunalar bilan bog‘liq nurlanishlar 26% ni, boshqalar esa 2% ni tashkil etadi. shunday nisbat bo‘lishiga qaramay jamoatchilikni boshqa manbalar (2%) havotirga solidi. radiaktiv nurlanish xuxusiyatlari havoni ionlashtiradi fotoplastinkalarga ta’sir qiladi ayrim moddalarda yorug’lik chiqaradi yupqa metal plastinkalardan ham o’ta oladi nurlanish intensivligi modda miqdoriga bog’liq ionlashtiruvchi nurlanishlarning manbalari ionlashtiruvchi nurlanish — radioaktiv parchalanishda, yadroviy evrilishlarda, moddadagi zaryadlangan zarralar harakatining sekinlashuvida hosil bo‘ladigan hamda muhit bilan o‘zaro ta’sir etish chog‘ida har xil qutbli ionlarni hosil qiladigan nurlanish; ionlashtiruvchi nurlanish manbai — o‘zidan ionlashtiruvchi nurlanish chiqaruvchi yoki chiqarishga qodir bo‘lgan qurilma va (yoki) radioaktiv modda; korpuskulyar nurlanish guruhi: • alfa nurlanish (alfa- zarrachalar oqimi (geliy yadrosi) ); • beta nurlanish (beta- zarrachalar oqimi (elektronlarning) ); • neytron nurlanish (neytronlar oqimi) to‘lqinli nurlanish guruhi: • gamma- nurlanish (gamma-kvantlar oqimi (fotonlarning)); • rentgennurlanish (ixs- nurlanish) alfa nurlanish. alfa nurlanish xususiyati alfa nurlanish al’fa …

3 / 69

rrachalar oqimlari bo‘lib, nurlanishi energiyasiga qarab, yorug‘lik tezligiga yaqin tezlikda (300000 km/s) tarqaladi. ularning zaryadlari al’fa zarrachalar zaryadlaridan kichik bo‘lganligidan ularning ionlash qobilyati o‘tish qobilyatida past. yuqori energiyali beta-zarrachalarning havoda tarqalishi 20 m bo‘lsa, suv va tirik organizm to‘qimalarida tarqalish tezligi esa 3 sm, temirda esa 1 sm gacha boradi. • beta-zarrachalari derazalar yoki avtomobil oynalari, qalinligi bir qancha mm metall ekranlaridan ham yutiladi. • kiyim-bosh 50% betta-zarrachalaridan himoya qiladi. beta – nurlanishlar bilan tashqi nurlanganda tananing 1 mm ichiga 20-25% nur kirib boradi. shuning uchun ham tanaga bevosita radioaktiv moddalar tushib qolganda jiddiy xavf tug‘diradi. neytron- nurlanishlar. neytron- nurlanishlar neytronlar oqilimidan iborat bo‘lib, ularning tarqalish tezligi 20000 km/s ni tashkil etadi. neytronlar elektron aryadiga ega bo‘lmaganligidan atomlar yadrolariga osonlik bilan kiradilar. yadro portlashlardaqisqa muddat ichida katta neytronlar ajralib chiqadi. unda xujayra yadrolariga tez kira olganliklaridan tashqi nurlanish odam or ganizmiga kuchli shkastlovchi ta’sir ko‘rsatadi. neytron- nurlanishlardan ximoyalash. ulardan ximoyalanishning …

4 / 69

ti yuqoriligidan tashqi nurlanishlarda odam organizmiga kuchli shikastlovchi ta’sir ko‘rsatadi. radioaktiv gamma nurlanishdan himoyalanish uning ta’sirini 2 martagacha kamaytirish uchun moddalarning quyidagi qalinligi zarur bo‘ladi: • cho‘yan-3 sm atrofida • beton-10 sm • yog‘och-30 sm gamma – nurlanishning saqlaydiganlar og‘ir metallar xisoblanib, ayniqsa, qo‘rg‘oshin yaxshi himoyaqiladi rentgen nurlanish rentgen nurlanish yoki x ray - nurlanish hamma ionlashtiruchi nurlanishlar ichida eng birinchilardan va yaxshi o‘rganilganlardan hisoblanadi. ularning fizikaviy tabiatlari huddi gamma nurlanishlarning fizik tabiatlariga o‘xshash bo‘ladi. ular bir-birlaridan olinish yo‘llari bilangina farqlanadilar. gamma nurlanishlar yadrodan olinsa, x ray nurlanishlar esa maxsus rentgen joylarda (vakuumlarda) o‘ta tez yuruvchi elektronlar xarakatini tormozlash natijasida olinadi. rentgen nurlanishning kvant energiyalash ham ko‘plab radioaktiv izotoplarning gamma nurlanish energiyalari ham ko‘plab radioaktiv izotoplarning energiyasidan kichik, shunga ko‘ra o‘tish qobilyati ham sust. shuning uchun ham ko‘p hollarda gamma nurlanish o‘rniga roentgen nurlanishni ko‘p ishlatiladi, xususan, hayvonlar, o‘simlik urug‘lari va boshqalarda tajribalar olib borilganda rentgen nurlari ishlatiladi. shu maqsadda …

5 / 69

iatsiya dunyosida radiatsiyaviy avariyalar natijasida bo‘ladigan radioaktiv ifloslanish lokal yoki yalpi (umumiy) bo‘ladi. yalpi ifloslanishlar aholi uchun xavfli, qisman yokiumumiy evakuatsiyani talab qiladi, katta masshtabda tiklash ishlarini o‘tkazish zaruriyati hosil bo‘ladi lokal radioaktiv ifloslanish odatda katta masshtabda sodir bo‘lmaydi, ma’lum darajada chegaralangan bo‘ladi. masalan, bir korxonaning ichida, ma’muriy chegaralov doirasida, alohida binoda, texnikada bo‘lishi mumkin. bunday hollarda hudud aholisini ko‘chirishga yoki katta masshtabda tiklash ishlari o‘tkazilmaydi. lokal ifloslanish o‘z navbatida nuqtali xarakterda bo‘lishi mumkin. radioaktiv modda alohida bir idishda bo‘lishi mumkin. shundan tarqalayotgan nurlanish, radioaktiv moddalarni tarqalishi sodir bo‘ladi. lekin katta quvvatga ega bo‘lgan radioaktiv modda katta maydonga ham tarqalishi mumkin. shuni hisobga olib qutqaruv tiklash ishlari bo‘yicha chora-tadbirlarni belgilash kerak bo‘ladi. radon gazi rn — mendeleyev davriy sistemasining viii guruhiga mansub kimyoviy radioaktiv element. tartib raqami 86. inert gazlar jumlasiga kiradi. 1899-yilda ingliz olimlari e.rеzеrford va r.ouens radonning birinchi izotopini (rn) olishdi. radon – radioaktiv, rangsiz, hidsiz inеrt gaz …

Want to read more?

Download all 69 pages for free via Telegram.

Download full file

About "radiatsiyaxavfsizligi haqida umumiy ma’lumotlar"

radiatsiya xavfsizligi haqida umumiy ma’lumotlar radiatsiya xavfsizligi haqida umumiy ma’lumotlar radiatsiya – (lot. radiatio — nurlanish) — yadroviy oʻzgarishlar oqibatida vujudga keladigan elektromagnit va korpuskulyar nurlanishlar. radiatsiya - energiyaning zarrachalar yoki to‘lqin shaklida tarqalishidir. yorug‘lik, ultrabinafsha nurlar, infraqizil issiqlik nurlantirish, mikroto‘lqinlar, radioto‘lqinlar radiatsiyaning turli shakllaridir. ayrim nurlanishlar ionlashtiruvchi nomini olganki ular nurlangan moddalarda ionlashishni sodir qiladi. ularning odamga salbiy ta’siri og‘ir oqibatlar bilan yakunlanadi. shu sababli, mazkur fan o‘quvchilarda radiatsiyaviy xavfsizlik to‘g‘risida tushunchalarni hosil qilishga manba bo‘ladi. buni bilgandan so‘ng ular bilan munosabatda e’tiborli bo‘lishlari ...

This file contains 69 pages in PPTX format (18.6 MB). To download "radiatsiyaxavfsizligi haqida umumiy ma’lumotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: radiatsiyaxavfsizligi haqida um… PPTX 69 pages Free download Telegram