ekonometrik modellar baholash

DOC 11 pages 1.1 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

21-mavzu. ekonometrik modellarni baholash reja: 1. ekonometrik modellarning iqtisodiy tahlilida verifikatsiya bosqichining ahamiyati. 2. ekonometrik modellar sifati va ahamiyatini mezonlar bo’yicha baholash. 3. ekonometrik modellardagi parametrlarni iqtisodiy jihatdan baholash mezonlari tayanch iboralar: verifikatsiya, fisher mezoni, approksimatsiya xatoligi, styudent mezoni, darbin-uotson mezoni, gomoskedatlik, geteroskedatlik. 1.1. ekonometrik modellarning iqtisodiy tahlilida verifikatsiya bosqichining ahamiyati ekonometrik modellashning uchinchi bosqichi – verifikatsiyalash bosqichidir. tahlil qilinayotgan qatorlar dinamikasi har doim anchagina uzunroq qatorlarning tanlamasi hisoblanadi. shuning ushun korrelyatsion-regerssion tahlil asosida olingan ekonometrik modellarning ishonshliligini har tomonlama tekshirish va baholash lozim. korrelyatsion va regression tahlil asosida tuzilgan ekonometrik modelning statistik ahamiyatligi verifikatsiya bosqishida tekshiriladi. verifikatsiya qilishning zarurligi. ekonometrika – bu ma'lumotlar asosida iqtisodiy-matematik modellarni tuzish, ularning parametrlarini aniqlash va tekshirish, iqtisodiy ko'rsatkichlarning xususiyatlari haqidagi gipotezalarni va ular o'rtasidagi bog'lanishlar ko'rinishini tekshirish imkoniyatini beradi. bu esa pirovard natijada izlanayotgan iqtisodiy ob'ektni yoki jarayonni chuqurroq o'rganish va tahlil qilish, kelgusiga bashoratlashga asos bo'lib xizmat qiladi, har tomonlama samarali bo'lgan …

2 / 11

etgan ma'lumotlarning real bo'lishini taqozo qiladi. shuning uchun olinayotgan va qayta ishlanayotgan statistik ma'lumotlarni tekshirishni talab etadi. bu jarayon verifikatsiya deb yuritiladi. “ishon, biroq tekshirib ol” mazmunida naql bor. verifikatsiya termini lotincha so'zdan olingan bo'lib, ikki so'zdan tarkib topgan. birinchisi xaqiqat, ikkinchisi amalga oshirmoq ma'nosini beradi. verifikatsiya termini qabul qilingan ma'lumotlarni ishonchli manbalarga (qonun, me'yoriy xujjatlar, xisobot) qarab tekshirilishi kuzatilishi mumkin bo'lgan xatolarning oldini oladi. amaliyotda ushbu termin kriminalistikada, ishlab chiqarish sohasida, dasturlash tizimida, fan va ko'pgina boshqa sohalarda qo'llaniladi. modellarni verifikatsiyalash – uning realligi, adekvatligini tekshirish tushiniladi. model ma'lumotlari iqtisodiy rivojlanish yo'nalishlari va tendentsiyalarini hamda qonuniyatlarini aniqlashga yordam beradi. shuning modelni qurish uchun olingan ma'lumotlarni tekshirish lozim bo'ladi. modelni verifikatsiyalash – u yoki bu bu sabalar bilan modelning adekvatligini tekshirish imkoniyati bo'lmasa,barcha mavjud ma'lumotlardan foydalangan xolda modelning ishonchligi va to'liqligi, funktsional aniqligi baxolanadi. modelning nazariy ma'lumotlari uning amaldagi ma'lumotlari bilan taqqoslanadi. · verifikatsiyalash usullari: · bevosita verifikatsiyalash, u yoki …

3 / 11

verifikatsiyalash, qurilayotga model ma’lumotlari retropektiv (o‘tgan davr) davri ma’lumotlari o‘zaro taqqoslanadi; · qisman maqsadli verifikatsiya, model tarkibiy qismlaridan biri ma’lumotlari tekshiriladi. tuzilgan ekonometrik ahamiyatliligi, ishonshliligi va keyinshalik bashoratlashda qo’llash mumkinligi quyidagi mezonlar asosida baholanadi: 1. ekonometrik modellarni ahamiyati fisher mezoni va approksimatsiya xatoligi yordamida baholanadi; regressiya tenglamasining ahamiyatini baholash - bu o'zgaruvchilar o'rtasidagi bog'liqlikni ifodalovchi regressiya modeli eksperimental ma'lumotlarga mos kelishini va tenglamaga kiritilgan izohlovchi o'zgaruvchilari (bir yoki undan ko'p) natijaviy o'zgaruvchini tavsiflash uchun etarli ekanligini aniqlashni anglatadi. 2. ekonometrik modellar sifati ko’p omilli korrelyatsiya koeffitsienti va determinatsiya koeffitsienti yordamida baholanadi; 3. ekonometrik model parametrlarining ishonchliligi styudent mezoni yordamida baholanadi; 4. qatorlarda qoldiq avtokorrelyatsiyasi darbin-uotson mezoni bo’yisha baholanadi. 1.2. ekonometrik modellar sifati va ahamiyatini mezonlar bo’yicha baholash. o’rtacha approksimatsiya xatoligi quyidagi formula yordamida hisoblanadi: bu erda n – kuzatuvlar soni, y – natijaviy belgining haqiqiy qiymatlari, – natijaviy belgining tekislangan qiymatlari. apporksimatsiya xatoligi 10% gacha qabul qilinadi. fisherning z mezoni. …

4 / 11

n va regression tahlil natijalari ishonchliligini tekshirish uncha qiyin bo’lmaydi. fisherning f mezoni yordamida to’liq modelning adekvatligini, ya’ni real iqtisodiy jarayonga mosligini tekshirish mumkin: bu erda n - kuzatuvlar soni, m - modeldagi ta’sir etuvchi omillar soni, r - ko’p omilli korrelyatsiya koeffitsienti. hisoblangan fisher mezoni jadvaldagi qiymati bilan solishtiriladi. jadvaldagi fisher koeffitsientini topish uchun qator va ustunni aniqlash zarur: va agar bo’lsa model ahamiyatli, ya’ni regressiya tenglamasi turi to’g’ri aniqlangan deb hisoblanadi. styudentning t mezoni. mazkur mezon styudent taxallusli ingliz matematigi uilyam gosset tomonidan ishlab chiqilgan. styudentning t taqsimoti kichik tanlamalar uchun maxsus belgilangan. t taqsimot taqsimlagichli suratga ega bo’lgan qiymat munosabatlarida, keyinchalik arifmetik o’rtacha qiymat taqsimlashda uchraydi. bu erda m – bosh o’rtacha, v – erkinlik darajasi soni (n-1), , - tegishli tanlama to’plam arifmetik o’rtacha qiymati va o’rtacha kvadratik chetlanishi. juft korrelyatsiya koeffitsientini tekshirish uchun erkinlik darajasini t taqsimotga ega bo’lgan formula orqali qiymati aniqlanadi. agar bo’lsa, …

5 / 11

modellarni tahlil qilayotganda darajalar tebranuvshanligi ikki jihatdan qaralishi mumkin. birinshidan, ular o’rganilayotgan jarayon yoki hodisalarning rivojlanish qonuniyatlari namoyon bo’lishi ushun halaqit qiladigan «tasodifiy to’siqlar» yoki «axborot shovqinlari» sifatida talqin etiladi. shu sababli darajalarni ulardan «tozalash», ya’ni tasodifiy to’siqlarni dinamikaning juz’iy tomonlari sifatida bartaraf qilish yoki juda bo’lmaganda ta’sir kuchini zaiflashtirish yo’llarini topish va ilmiy asoslash zaruriyati tug’iladi. darbin – uotson mezoni avtokorrelyatsiya - bu keyingi darajalar bilan oldingilari o’rtasidagi yoki haqiqiy darajalari bilan tegishli tekislangan qiymatlari o’rtasidagi farqlar orasidagi korrelyatsiyadir. hozirgi vaqtda avtokorrelyatsiya mavjudligini tekshirishda darbin – uotson mezoni qo’llanadi: dw mezonning mumkin bo’lgan qiymatlari 0–4 oraliqda yotadi. agar qatorda avtokorrelyatsiya bo’lmasa, uning qiymatlari 2 atrofida tebranadi. hisoblab topilgan haqiqiy qiymatlari jadvaldagi kritik qiymat bilan taqqoslanadi. agarda bo’lsa, qator avtokorrelyatsiyaga ega; yuqori bo’lsa u avtokorrelyatsiyaga ega emas; yuqori bo’lsa, tekshirishni davom ettirish lozim. bu erda va – mezonning quyi va yuqori shegaralari. salbiy avtokorrelyatsiya mavjud (minus ishoraga ega) bo’lsa, u …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekonometrik modellar baholash"

21-mavzu. ekonometrik modellarni baholash reja: 1. ekonometrik modellarning iqtisodiy tahlilida verifikatsiya bosqichining ahamiyati. 2. ekonometrik modellar sifati va ahamiyatini mezonlar bo’yicha baholash. 3. ekonometrik modellardagi parametrlarni iqtisodiy jihatdan baholash mezonlari tayanch iboralar: verifikatsiya, fisher mezoni, approksimatsiya xatoligi, styudent mezoni, darbin-uotson mezoni, gomoskedatlik, geteroskedatlik. 1.1. ekonometrik modellarning iqtisodiy tahlilida verifikatsiya bosqichining ahamiyati ekonometrik modellashning uchinchi bosqichi – verifikatsiyalash bosqichidir. tahlil qilinayotgan qatorlar dinamikasi har doim anchagina uzunroq qatorlarning tanlamasi hisoblanadi. shuning ushun korrelyatsion-regerssion tahlil asosida olingan ekonometrik modellarning ishonshliligi...

This file contains 11 pages in DOC format (1.1 MB). To download "ekonometrik modellar baholash", click the Telegram button on the left.

Tags: ekonometrik modellar baholash DOC 11 pages Free download Telegram