dunyoning huquqiy haritasi: asosiy tushunchalar

DOC 16 pages 426.5 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 426.5 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

13-mavzu: hozirgi zamon asosiy huquqiy tizimlari. 2 soat. reja: 1. dunyoning huquqiy haritasi: asosiy tushunchalar. 2. dunyo huquqiy tizimlarining tasniflanishi. 3. hozirgi zamon huquq oilalarining umumiy tavsifi. dunyoning huquqiy xaritasi: asosiy tushunchalar dunyoviy huquqiy tizimlarni ilmiy mushohada qilish va talqin etish masalasi bugungi kunda olimlar e’tiborini o‘ziga jalb qilayotgan dolzarb mavzu hisoblanadi. hozirgi dunyo huquqiy xaritasi jamiyat taraqqiyotining mazkur bosqichida mavjud va faoliyat ko‘rsatayotgan ko‘plab milliy huquqiy tizimlarning yig‘indisidan ibo- rat. uning muhim jihati shundaki, ushbu huquqiy tuzilmalar turlicha rivojla- nish darajasida bo‘lsa-da, ular o‘rtasida o‘zaro aloqadorlik, o‘zaro ta’sir muno- sabatlari mavjuddir. ushbu o‘zaro aloqadorlik va ta’sir etish darajasi turlicha bo‘lishiga asosiy sabab eng kamida ikkita: birinchisi – alohida milliy huquqiy tizimlar bir qator o‘zaro umumiy xususiyat, belgi va o‘xshashliklarga ega; ik- kinchisi – har biri aniq milliy huquqiy tizim bo‘lib, aksincha, qolgan boshqa huquqiy tizimlarga nisbatan ustuvorlik qiluvchi xususiyatlarga, o‘ziga xos bel- gilarga ega holatda namoyon bo‘ladi. qiyosiy huquqshunoslik …

2 / 16

qomusiy lug‘atda: «tizim, sistema (qismlardan iborat butun) – o‘zaro munosabat va aloqada bo‘lgan, muayyan yaxlitlikni hosil qiluvchi ko‘p qismlar (elementlar) majmui», – deb ta’rif berilgan3. yana shu manbada quyidagi izohlarni uchratish mumkin. «sistema» – yaxlit bir butunlik sifatida tashkil topgan obyektni ifodalovchi ijtimoiy-falsafiy kategoriya. odatda, siste- mani eng umumiy tarzda elementlar o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar birligi sifatida ta’riflaydilar. «sistema» tushunchasi o‘z ma’nosiga ko‘ra «aloqa», «element», «butun», «birlik», «struktura», (elementlar o‘rtasidagi aloqalar sxemasi) tushunchalari bilan bog‘liq. ushbu o‘rinda sistemali tadqiq etishning asosiy vazifalari: sistema elementlari, aloqalari va strukturasini, elementlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni ajratishdir. sistemaning mohiyatini metodologik tushunishga ko‘ra sistemalilik obyekt va hodisalarning o‘z xossasi deb emas, balki faoliyatning aniq bir maqsadga yo‘naltirilishi, tafakkurni tashkil etish sifatida ta’riflanadi1. shunday qilib, sistema atrof-muhitdan, ijtimoiy hayotdan ajratib olingan o‘zaro ichki munosabat va aloqalar asosida birlashgan bir qancha elementlar va ular tarkibiy tuzilmalarining yaxlit bir butunligidir2. yuridik adabiyotda yer yuzasida mavjud milliy huquqiy tizimlarni umumiy tarzda ifodalash …

3 / 16

, e’tiqodi, tarkibiy tuzilishi har xil bo‘lgan jamiyatlar uchun yaratiladi3. bular ularni differensiyalashga, farqlashga asos bo‘luvchi jihatlardir. afsuski, «huquqiy tizim» kategoriyasini tahlil etganda ba’zan olim- lar «huquq tizimi» ning tor doirasida fikr yuritadilar. ammo, huquq tizimi o‘z tarkibiga huquq sohalari, huquq institutlari, huquq normalarini qamrab olgani holda huquqiy tizimning birgina elementini tashkil etadi. ma’lumki, faqat huquqiy normalarning yig‘indisi huquqiy tizimni to‘la aks ettira olmaydi. huquqiy tizim «huquq tizimi»ga nisbatan ancha keng, serqirra, murakkab ijti- moiy hodisadir. chexiyalik olim, akademik imre saboning talqiniga ko‘ra, «huquqiy tizim tushunchasi muayyan huquq tiliga tegishli bo‘lgan alohida tizimlarni ifoda- lashga xizmat qiladi», bunda gap «huquq normalarining oddiy yig‘indisi emas, balki mantiqiy jihatdan tuzilgan yagona huquqiy tizim to‘g‘risida boradi»1. u «huquqiy tizim» tushunchasini «huquq tizimi» kategoriyasi bilan aralashtirib yuborishdan ogohlantiradi. m.n. marchenko ham i. sabo kabi huquqiy tizim kategoriyasini huquq tizimi va qonunchilik tizimidan farqlaydi. huquqiy tizim faqat huquqiy normalar yig‘indisi bo‘lmay, balki o‘z ichiga huquqiy …

4 / 16

: huquq normasi, huquq instituti va huquq sohasi (tarmog‘i) ni o‘z ichiga oladi. huquqiy tizim esa, na- faqat huquq normalarining yig‘indisi, balki ularni harakatga keltiruvchi, o‘zaro bog‘liq huquqiy hodisalar yoki vositalar hamda ularning bir butun organizm sifatida harakatdagi ko‘rinishidir. huquqiy tizim tarkibiga huquq normalari tizimi bilan bir qatorda, huquq ijodkorligi jarayoni va huquqni qo‘llash jarayoni, yuridik mazmundagi barcha hodisalar kiradi. «huquqiy tizim» tushunchasi keng ma’noda «huquqning tarixiy tipi» tushunchasiga o‘xshash tushuncha sifatida qo‘llaniladi. bu tushunchalarning ikkinchisi bir ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyadagi huquqiy tizimlarning barchasini qamrab oladi va eng muhimi, shu tizimlarga ham xosligini ifodalaydi. biroq, «huquqning tarixiy tipi» tushunchasi hozirgi zamon huquqiy tizimlarining barcha ko‘rinishlarini qamrab ololmaydi2. turli-tuman milliy huquqiy tizimlarning umumiy va o‘xshash belgilarining mavjudligi ularni guruhlashtirish, tasniflash, alohida huquqiy umumlashma- larga, huquqiy oilalarga biriktirish imkonini beradi. qiyosiy huquqshunoslik huquqiy tizimlarning umumiy va o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlashdan tashqari, ularni turli tiplar, guruhlar va huquq oilalari bo‘yicha tasniflash imkonini bera- di. milliy …

5 / 16

zim nazarda tutiladi. har bir mamlakatda davlat tuzilishi, davlat boshqaruv shakl va davlat organlari majmui turlicha va ularning huquqiy mustahkamlanishi (rasmiylashuvi) o‘ziga xos bo‘ladi. shunga ko‘ra, mamlakat ijtimoiy-siyosiy voqeligiga mos milliy huquqiy tizim qaror topishi tabiiy. ammo, tarixan o‘zaro yaqin rivoj topgan qator jamiyatlarda (mamlakatlarda) shaklan o‘xshash va mazmunan yaqin huquqiy institutlar, huquqiy an’ana, qadriyat va normalar qaror topadi. xuddi ana shu huquqiy institutlar, voqeliklar va normalar turli milliy huquqiy tizimlarning bir huquqiy oilaga uyushishiga asos bo‘ladi. bun- dan tashqari, mamlakatda istiqomat qilayotgan xalqning mentaliteti, millat- ning o‘ziga xos xususiyatlari, qadriyatlari, urf-odati va an’analari ham huquqiy tizimni shakllantirishga, uning mazmuniga ta’sir o‘tkazadi. demak, «huquq oilasi» huquq tizimi va huquqiy tizimga nisbatan keng ma’noli tushuncha bo‘lib, ularni o‘z tarkibiga qamrab oladi. huquq oilasi ba’zan yuridik adabiyotlarda huquqiy tizim tushunchasi bilan aynanlashtiriladi3. qiyo- siy huquqshuqshunoslik bilan shug‘ullanuvchi olimlar tomonidan «huquq oila- si» atamasi turlicha talqin etiladi. jumladan, r. david «huquqiy tizimlar oilasi», …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dunyoning huquqiy haritasi: asosiy tushunchalar"

13-mavzu: hozirgi zamon asosiy huquqiy tizimlari. 2 soat. reja: 1. dunyoning huquqiy haritasi: asosiy tushunchalar. 2. dunyo huquqiy tizimlarining tasniflanishi. 3. hozirgi zamon huquq oilalarining umumiy tavsifi. dunyoning huquqiy xaritasi: asosiy tushunchalar dunyoviy huquqiy tizimlarni ilmiy mushohada qilish va talqin etish masalasi bugungi kunda olimlar e’tiborini o‘ziga jalb qilayotgan dolzarb mavzu hisoblanadi. hozirgi dunyo huquqiy xaritasi jamiyat taraqqiyotining mazkur bosqichida mavjud va faoliyat ko‘rsatayotgan ko‘plab milliy huquqiy tizimlarning yig‘indisidan ibo- rat. uning muhim jihati shundaki, ushbu huquqiy tuzilmalar turlicha rivojla- nish darajasida bo‘lsa-da, ular o‘rtasida o‘zaro aloqadorlik, o‘zaro ta’sir muno- sabatlari mavjuddir. ushbu o‘zaro aloqadorlik va ta’sir et...

This file contains 16 pages in DOC format (426.5 KB). To download "dunyoning huquqiy haritasi: asosiy tushunchalar", click the Telegram button on the left.

Tags: dunyoning huquqiy haritasi: aso… DOC 16 pages Free download Telegram