elektr toki

DOCX 13 pages 1.3 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

reja: 1. vakumda elektr toki 2. termo electron emessiya 3. o’tao’tkazuvchanlik va uning kvantomexanikaviy talqini vakumda elektr toki zaryadli zarrachalarning ma’lum bir tomonga tartibli harakatiga “elektr toki” deyiladi . zaryadlar ikki turga bo’linib ,”+” va ”-” moduli jihatidan tengdir. boshqacha aytganda neytral jismdagi musbat va manfiy zarralarning miqdori hamma vaqt o’zaro teng bo’ladi. nechta musbat zarra bo’lsa , manfiy zarralar soni ham shuncha bo’ladi. yakkalangan sistemadagi zaryadlar miqdori vaqt o’tishi bilan o’zgarmaydi. bu hol zaryadlarning saqlanish qonuni deb yuritiladi. biz elektr tokining turli muhitlarda namoyon bo’lishini ko’rib chiqmoqchimiz. gazning zichligi biror yo’l bilan kamaytirilganda molekulalarning o’rtacha erkin yugirish yo’li uzunligi u joylashgan idishning o’lchamlariga yaqin bo’lsa bunday siyraklashgan gaz vakuum deyiladi. jism qizdirilganda elektronlarning undan chiqish hodisasi termoelektron emissiyasi deyiladi. bu hodisa edison tomonidan kashf etilgan. vakuumda tok hosil qilishda zaryad tashuvchi zarralarni yuzaga keltirishda termoelektronemissiyadan foydalngan. bu hodisani tajriba asosida ko’rib chiqadigan bo’lsak nay ichiga katod sifatida ingichka sim …

2 / 13

ni hosil bo’lishini quyidagi tajriba asosida ko’rib chiqamiz. toza distirlangan suvni idishga solib unga elektrodlar tushirilgan bo’lsin. elektrodlar tok manbaiga ulangan bo’lib elektrolit orqali elektr toki o’tganda moddaning kimyoviy parchalanishi va ularning elektrodlarda ajralib chiqishi elektrolit deyiladi. elektrolit hodisasini toza metallar olishda fydalinadi.. masalan: al, gu, zn, ni, mg,fi, df. va metallarni rudalardan ajratib olish uchun shu usuldan foydalinadi. galvanoplastika. tasvirlar rel’efining metal nusxalarining elektrolit yordamida olish galvanoplastika deyiladi. galvanoplastika usulida kitob, gazeta, pul, edal’ va boshqa buyumlarning ko’plab nusxalarini olishda ishlatiladigan mis klisherlar yasashda foydalanildi. g · + tuzlar va kislotalarning suvda erish natijasida musbat va manfiy ionlar xosil bo’ladi “+” ionlar katotga tomon “-” ionlar anodga tomon harakatlanadi.natijda berk zanjir hosil bo’ladi. demak suyuqliklardagi elektr tokini asosiy manbasi”+” va “-” ionlarnng atrofida elektro statik maydon mavjud ekanligi isbotlangan. ionlarning xarakatlanish natijasida suv molekulalari bilan ionlar o’rtasida ishqalanish kuchi vujudga keladi. hosil bo’layotgan ishqalanish kuchining kattaligi (3) formula orqali …

3 / 13

deb aytiladi. oddiy, ikki elektrodli lampa, vakuumli diod yordamida termoelektron emissiya qonunlarini o’rganish mumkin. havosi so’rib olingan bu lampa ichida к katod va a anod deb ataluvchi ikkita elektrod joylashgan (1 -rasm). agar diodni zanjirga ulab, katod qizdirilsa va anodga musbat kuchlanish berilsa, elektr toki hosil bo’ladi. bu bog’lanish vakuumli diodning volt amper xarakteristikasi deyiladi. bu holda, anod toki va kuchlanishi orasidagi bog’lanish diagrammasi egri chiziqdan iborat bo’ladi, ya’ni mazkur bog’lanish om qonuniga bo’ysunmaydi. (2- rasm). u ning kichik. musbat qiymatlari sohasida termoelektron tok va anod kuchlanishi orasidagi bog’lanishni boguslavskiy - lengmyur qonuni yoki ba’zi hollarda «uch taqsim ikki» qonuni deb ham yuritiladi. bunda b - elektrodlarning shakli, o’lchamlari va o’zaro joylashuvigagina bog’liq bo’luvchi koeffitsient. 1-rasm 2-rasm. agar anod kuchlanishi oshirilib borilsa, dastlab zanjirdagi tok kuchi ham o’sib boradi. so’ngra esa, uning miqdori to’yinish toki deb ataluvchi maksimal qiymatga etgach, o’sishdan to’xtaydi. bu jarayon, tcmpcraturasi o’zgarmas bo’lgan katoddan ajralib chiquvchi …

4 / 13

anod katodga nisbatan musbat potentsialga ega bo’lgandagina katoddan anod tomon elektronlar oqimi o’tadi. dioddan o’zgaruvchan toklarni to’g’rilash maqsadida foydalanish mumkin. тоk yarim davrlarda anodning potentsiali musbat, katodniki esa manfiy bo’ladi. shuning uchun lampa orqali tok o’tadi. juft yarim davrlarda esa anodning potentsiali manfiy, katodniki musbat bo’lganligi uchun lampa berk bo’ladi, ya’ni elektr tokini o’tkazmaydi. demak, diod orqali faqat bir yo’nalishdagina elektr toki o’tadi. uchta elektrodi bo’lgan lampani triod deb ataladi (3-rasm). uchinchi elektrod katod bilan anod orasida (katodga yaqin masofada) joylashtirilgan to’rdan iborat bo’ladi. 4-rasmda triodning eng ko’p qo’llanilgan konstruktsiyasi tasvirlangan. bu lampada katod bevosita qizdiriladi. katod atrofidagi spiral to’r vazifasini o’taydi. katod va to’rni o’rab turgan metall tsilindr esa anod bo’lib xizmat qiladi. 3-rasm. 4-rasm. to’rga musbat kuchlanish berilganda to’r va katod orasida vujudga kelgan elektr maydon termoelektronlarga tezlashuvchi ta’sir ko’rsatadi. to’r anodga qaraganda katodga ancha yaqin bo’lganligi uchun to’rdagi kuchlanishning ozgina o’zgarishi anod tokining ancha o’zgarishiga sababchi bo’iadi. …

5 / 13

turlicha. masalan, simob uchun tk = 4,1 k, qo'rg’oshin uchun tk = 7,3 k. umuman tk o’ta o’tkazuvchanlik kuzatiladigan o'tkazgichlarda 20 k yuqori emas. lekin, o'tao'tkazuvchan moddalarni yuqori temperaturalarda ham hosil qilish bo'yicha ilmiy izlanishlar davom etib kelmoqda. 1986 yilda shvetsariyalik olimlar dj.bednorts va k. myullerlar t=30 k dan yuqori temperaturada keramika-lantan-bariy-mis-kislorod aralashmasidan iborat moddada o’ta o’tkazuvchanlik hodisasini ochdilar. o'sha yilning o'zida yapo-niya, aqsh va xitoyda ham keramika-lantan-strontsiy-mis-kisloroddan iborat qotishmada (t=40 50k) o'tao'tkazuvchan moddani hosil qildilar. xuddi shuningdek, rossiya fanlar akademiyasining fizika institutida a.golovashkin rahbarligidagi laboratoriyada yuqori temperaturali o'tao'tkazuvchan modda hosil qilindi. uning temperaturasi t=90 100 k ga teng. hozirgi paytda aqsh va rossiya fanlar akademiyasida keramik material-lardan tayyorlangan yangi o'tao'tkazuvchan moddalar hosil qilingan bo'lib, ularda o’ta o’tkazuvchanlik hodisasi t=250k dan boshlab (-230) kuzatiladi. lekin bu holat turg’un bo'lmay, ba'zan o'zining xossasini yo’qotadi. hozirgi paytda bunday moddalarning o’ta o’tkazuvchanlik holatiga o'tishlarining tabiatini o'rganish va yangi o'ta o'tkazuvchan moddalarni aniqlash sohasida …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektr toki"

reja: 1. vakumda elektr toki 2. termo electron emessiya 3. o’tao’tkazuvchanlik va uning kvantomexanikaviy talqini vakumda elektr toki zaryadli zarrachalarning ma’lum bir tomonga tartibli harakatiga “elektr toki” deyiladi . zaryadlar ikki turga bo’linib ,”+” va ”-” moduli jihatidan tengdir. boshqacha aytganda neytral jismdagi musbat va manfiy zarralarning miqdori hamma vaqt o’zaro teng bo’ladi. nechta musbat zarra bo’lsa , manfiy zarralar soni ham shuncha bo’ladi. yakkalangan sistemadagi zaryadlar miqdori vaqt o’tishi bilan o’zgarmaydi. bu hol zaryadlarning saqlanish qonuni deb yuritiladi. biz elektr tokining turli muhitlarda namoyon bo’lishini ko’rib chiqmoqchimiz. gazning zichligi biror yo’l bilan kamaytirilganda molekulalarning o’rtacha erkin yugirish yo’li uzunligi u joylashgan idishnin...

This file contains 13 pages in DOCX format (1.3 MB). To download "elektr toki", click the Telegram button on the left.

Tags: elektr toki DOCX 13 pages Free download Telegram