qadimgi misr falsafiy tafakkur

DOC 11 pages 75.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 75.5 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

2 – mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi qadimgi misrdagi falsafiy qarashlar eramizdan oldingi iv mingyillikning oxiri iii-mingyillikning boshida qadimgi misr madaniyati o‘z taraqqiѐtining yuqori nuqtasiga erishadi. bu davlatlarda falsafiy fikrlarning paydo bo‘lishi, bir tomondan, dunѐ haqidagi fanlar bo‘lgan - astronomiya, kosmologiya, matematika birinchi odimlari bilan yaqindan bog‘liq bo‘lgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, afsonalar bilan bog‘liq edi. eng muhim ilmiy yutuqlar (hisobning oltmishtalik tizimi, yilning uzunligi, geometrik shakllar hajmining hisoblab chiqilishi va boshqalar) amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, xo‘jalik yuritishda qo‘llanilar edi. qadimgi misr falsafiy tafakkur qadimgi yunoniston saviyasiga erishmagan bo‘lsa ham, ularning yutuqlari ellada madaniyatiga oz ta’sir ko‘rsatgani yo‘q. masalan, eramizdan oldingi i-nchi ming yillik o‘rtalarida fir’avnlar yunoncha turmush tarziga rioya etar edilar, ularning ko‘plari yunonlilar bilan qarindoshchilik iplari bilan bog‘langan edilar. yunonlilarga misrda umumiy turarjoylar tashkil etishga ruhsat etilgan edi. ular ilm-fan va falsafada misrliklarni juda ham orqada qoldirib ketgan vaqtlarida ham, misrga donishmandlik manbasi sifatida qarab, unga bo‘lgan …

2 / 11

tarzida bo‘lsa-da, dunѐviy bilimlar, ilmiy qarashlar xam asta-sekin shakllana boshlagan. bu qarashlar insoniyat falsafiy fikrlari rivojlanishidagi muhim «qadamlar» bo‘ldi. qadimgi hindiston falsafasi falsafiy fikrlar, yaxlit ѐki sistemali bir dunѐqarash sifatida keyinchalik, miloddan avvalgi ii asrning oxiri va i asrning boshlarida qadimgi hindiston mamlakatlarida yuzaga keldi. bu vaqtlarda hindiston madaniy ma’naviy jihatdan nihoyatda rivojlangan mamlakat edi. hindistonning qadimiy dini, falsafiy merosi, madaniyati ravnaqi uning ѐzma ѐdgorliklarida, asosan vedalarda (bilimlar diniy gimnlar, qo‘shiqlar to‘plamida) o‘z ifodasini topgan. vedalar (samxitlar)ning eng muhimi rigveda (xudolarga madhiya) bo‘lib, u miloddan avvalgi vi – asda yaratilgan qolganlari esa yajurveda (qurbonlik qilish paytida aytiladigan ifodalar va hikmatli so‘zlar), samaveda (kuylar, ashulalar, hamdu sano) va atxarvavedalardan (afsunlar) iborat. qadimgi hind falsafiy maktablari ikki guruhga bo‘linadi. hindistonlik faylasuflar bu guruhlarni astika va nastika deb ataydi. vedanta, sankxya, yoga, vaysheshika, n’yaya va mimansa-astika guruhiga kiruvchi falsafiy maktablar. ushbu maktablarning tarafdorlari “veda” ning muqaddasligini tan olib, birdan-bir xaqiqat undagina ifodalangan, deyishadi. …

3 / 11

‘lgan atom ham bor. atomlar abadiy bo‘lib, zavol topmaydilar, ular hech kim tomonidan yaratilgan emaslar. atomlarning vaqtinchalik qo‘shilishlaridan bizning his-tuyg‘ularimizga yetib kelishi mumkin bo‘lgan jonli va jonsiz ashѐlar paydo bo‘ladilar. nyaya maktabi vaysheshika bilan chambarchas bog‘langan bo‘lib, unda asosiy e’tibor mantiq va bilish nazariyasi masalalariga qaratiladi, jumladan, his-tuyg‘u ishonchli, haqiqiy bilim vositasi bo‘lib, xulosaga olib keladi. xulosa esa qiѐs vositasida chiqariladi. mimansa vedalarga qaytishni e’lon qiladi. bu ta’limotga binoan sansara yo‘lidan qutilishning yagona chorasi vedalar nimadan ta’lim bergan bo‘lsa, o‘shalarni izchil bajarishdir. vedantaning falsafiy mazmuni uning o‘z nomida ifodalangan («vedanta» aynan «vedalar xotimasi» degan ma’noni anglatadi). vedanta dunѐ barcha narsalar undan kelib chiqadigan yagona voqeylik bilan moddiy kuchlarning o‘zaro ta’sirining mahsulidir, deb biluvchi qoidani rad etadi. u braxmani tan olib, uni dunѐning mutlaq ruhiy mohiyati sifatida tushunadi. chorvaka – lokayata, buddizm va jaynizm-nastika guruhiga kiradi. chorvaka – lokayata tarafdorlari materialistik ta’limotni ilgari surganlari uchun “veda” ning muqaddasligini tan olishmaydi. ular …

4 / 11

erishib bo‘lmasligi – bularning hammasi jafo chekishga olib keladi. azob-uqubatning sababi quvonch va ehtiroslar orqali o‘zgarishlarga, qayta tug‘ilishga olib boruvchi ishtiѐq (trshna)dir. azob-uqubat sababini bartaraf qilish ana shu ishtiѐqqa barham berishda ѐtadi. azob-uqubatga chek qo‘yishga olib boriladigan yo‘l, ya’ni xayrli sakkiz o‘lchovli yo‘l bo‘lib, to‘g‘ri hukm yuritish, to‘g‘ri qaror qabul qilish, to‘g‘ri so‘zlash, to‘g‘ri haѐtiy yo‘l tutish, to‘g‘ri niyat va orzu, to‘g‘ri diqqat-e’tibor va to‘g‘ri razm solmoqlikda o‘z ifodasini topadi. hissiy lazzat olishga bag‘ishlangan umr ham, tarki dunѐchilik va o‘z-o‘zini qiynashga qaratilgan yo‘l ham rad etiladi. jaynistlar ta’limoti sa’naviyat (dualizm)ni e’lon qildi. inson mohiyati ikki xil moddiy (adjiva) va ruhiy (jiva) bo‘lib, ularni bog‘lab turuvchi halqa nozik modda tariqasida tushuniladigan karma bo‘lib, ruhni qo‘pol modda bilan qo‘shilishiga imkon beradi. qadimgi xitoy falsafasi xitoy falsafasining manbalari – “bilim darajasining mumtoz kitoblari”da ѐritilgan. “ashulalar kitobi” (er. oldingi xi-vi asrrlar) xalq she’riyatining to‘plamidir; “tarix kitobi” (er.ol. 1-nchi mingyillikning boshlari) – rasmiy hujjatlar to‘plami …

5 / 11

muhim qismlaridan biri – in va yan unsurlari haqidagi ta’limotdir. yan qandaydir faol, barcha narsalarning ichiga kirib boruvchi, ashѐlarni bilish yo‘lini ѐrituvchi narsa sifatida ifoda qilinadi; in uchun kutib turuvchi faoliyatsizlik o‘rin ajratilgan, negaki, u qorong‘ilik ibtidosidir. in va yanning harakati – yagona narsada yuz beradigan o‘zgarishlarning dialektik harakatidir. in va yanning o‘zaro bir-biriga kirishidan ularning o‘zaro ta’sirini aks ettiruvchi bir qator tushunchalar paydo bo‘ladi. konfutsiychilik axloqiy qoidalar va ijtimoiy boshqaruv masalalariga diqqate’tiborni qaratdi. konfutsiychilik uchun eng mukammal namuna o‘tmish edi. konfutsiy (er.ol. 551-449 yy.) o‘zi haqida shunday degan edi: «eskini baѐn qilaman va yangini yaratmayman». kanfutsiy fikricha, olamni osmon boshqaradi. osmon irodasi-taqdirdir. biz yashab turgan olam, undagi tartib osmon hukmdori tomonidan yuborilgan. jamiyat haѐtidagi tartibga qattiq amal qilish talab etiladi. tartib – insoniyat jamoasining eng oliy, haѐtiy qadriyatlardan biridir. daosizm asos e’tibori bilan miloddan avvalgi vi asrda vujudga keldi. bu falsafiy oqimning g‘oyalari «dao de szin» kitobida e’tirof etiladi. …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi misr falsafiy tafakkur"

2 – mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi qadimgi misrdagi falsafiy qarashlar eramizdan oldingi iv mingyillikning oxiri iii-mingyillikning boshida qadimgi misr madaniyati o‘z taraqqiѐtining yuqori nuqtasiga erishadi. bu davlatlarda falsafiy fikrlarning paydo bo‘lishi, bir tomondan, dunѐ haqidagi fanlar bo‘lgan - astronomiya, kosmologiya, matematika birinchi odimlari bilan yaqindan bog‘liq bo‘lgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, afsonalar bilan bog‘liq edi. eng muhim ilmiy yutuqlar (hisobning oltmishtalik tizimi, yilning uzunligi, geometrik shakllar hajmining hisoblab chiqilishi va boshqalar) amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, xo‘jalik yuritishda qo‘llanilar edi. qadimgi misr falsafiy tafakkur qadimgi yunoniston saviyasiga erishmagan bo‘lsa ham, ularning yutuqlari ellada ma...

This file contains 11 pages in DOC format (75.5 KB). To download "qadimgi misr falsafiy tafakkur", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi misr falsafiy tafakkur DOC 11 pages Free download Telegram