qadimgi sharqda falsafiy tafakkur

DOCX 8 pages 25.6 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.6 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq falsafasi reja: 1. bilim va bilish. falsafiy tahlil . 2. ilmiy bilishning mohiyati, ussullari va shakllari. falsafada haqiqat tushunchasi. mutlaq, nisbiy va sarob haqiqatlar. 3. sharq davlatlarida falsafiy qarashlar. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi. «qadimgi sharq» tushunchasi eramizdan avvalgi vi-iv ming yilliklarda misrdan xitoygacha bulgan ulkan hududdagi sivilizatsiyalarni o‘z ichiga oladi. sharq madaniyati dunyo xalqlari taraqqiyotida katta rol o‘ynadi hamda sharqning o‘ziga xos madaniy taraqqiyoti ushbu hududni jahon sivilizatsiyasining beshigi deb atalishiga asos soldi. o‘zbek xalqining milliy, falsafiy, ilmiy merosi sharq sivilizatsiyasi ildizlari bilan chambarchas bog‘liq ekanligi sharq tafakkur tarixining ilk kurtagi bo‘lgan asotiriy qarashlarni atroflicha o‘rganishga asos yaratadi. “qadimgi madaniyat makoni bo‘lgan markaziy osiyoning qulay geografik joylashishi, tabiati, iqlimi mintaqada ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning avvalroq boshlanishini ta’minladi va sharq bilan g‘arb, mesopatamiya, eron, misr keyincha yunoniston va rimni xitoy va hindiston bilan bog‘lovchi, turli xalqlar madaniyatining chatishuvini ta’minlovchi halqa vazifasini o‘tadi”[footnoteref:1],- deydi …

2 / 8

ar vedalarda mavjud bo‘lgan. veda bilim, ta’limot degan ma’noni bildirib, to‘rt qismdan – rigveda, yajurveda, samoveda, axtarvavedadan iboratdir. uning eng qadimgi qismi «rigveda» eramizdan oldingi ii ming yillikka taalluqli bo‘lib o‘zida asotiriy qarashlarni ifodalagan, tabiat va ilohiyot haqidagi madhiyalar ko‘rinishidagi qadimgi hind adabiy yodgorligidir. u koinot madhi deb atalgan she’rlar to‘plamidan iborat bo‘lib, ushbu madhda bu dunyo nimadan paydo bo‘lgan, u qanday va kim tomondan yaratilgan, degan savollarga javob izlangan. vedalardagi asotiriy qarashlar juda murakkab tuzilgan. unga asosan butun dunyo oliy xudo braxmadan iborat. braxma dastlab haybatli odam purushaning tanasini bo‘lib-bo‘lib koinot, yulduzlar, er, samoni yaratdi va o‘zi bir vaqtda u bilan birlashdi. butun borliq dunyoviy ruh – purusha (erkak boshlang‘ich) material borliq – prakriti (ayol boshlang‘ich)ning birikuvidan iboratdir. xitoy asotirlari ham o‘z tarixi bilan eramizdan oldingi uzoq ming yillarga borib taqaladi. shuningdek, xitoy asotirlari o‘z shakllanish davrida qadimgi xitoy, daosizm va buddaviylik va kechki xitoy xalq og‘zaki ijodi mifologik …

3 / 8

nson bilan bog‘liq barcha sohalar: san’at, adabiyot, meditsina, sport va boshqa sohalarda ham insonga tabiat orqali yo‘l mavjudligini ta’kidlaydi. xitoy mifologik merosi uning geografik hududi va iqlimi bilan bog‘liqdir. masalan, bu afsonalarda osmonni ulug‘lovchi, zamirida ko‘proq shamanlik bilan bog‘liq bo‘lgan asotirlar ham, shuningdek tabiiy-ilmiy fikr kurtaklari bilan bog‘liq ma’lumotlarga ham duch kelamiz. xususan, shan davrida, eramizdan oldingi ii ming yillik boshlarida xitoyliklar to‘rtinchi tartib hududida hisob yuritishni bilganlar, xan sulolasi davrida esa algebratik tenglamalarning echimi haqida ham ma’lumotlar mavjud bo‘lgan. yaqin sharqning ilk mifologik qarashlari ikki daryo oralig‘i yoki mesopatamiyada vujudga kelgan gilgamish haqidagi dostonda ifodalangan. bu dostonning qadimiyligi eramizdan avvalgi iv ming yillikka borib taqaladi. gilgemish ikki qismi xudo, bir qismi odamdan iborat afsonaviy qahramon bo‘lib, u mesopatamiyaning qadimiy hududlarida istiqomat qilgan shumer va akkad mamlakatlari qahramoni bo‘lgan. gilgamish haqidagi dostonning turli variantlari mavjud. bu afsonaviy qarashlarda gilgamish xudolar yoki tabiat kuchlari bilan kurashuvchi qahramon emas, do‘sti enkidaga sodiq …

4 / 8

i turonzamin va erondagi kechki ko‘rinishi bo‘lib, unda quyosh xudosi va unga bog‘liq bo‘lgan olovning muqaddaslashtirilishi e’tiborlidir. axuramazda timsolida gavdalangan dunyoviy aql hamda suv, er, havo, olov biridan biriga o‘tuvchi yoki birlashuvchi-unifakatsiyalanuvchi elementlardir. bunday mifologik – falsafiy fikrlar keyinchalik qadimgi sharq va g‘arb falsafasi, xususan, lokayata falsafiy ta’limoti, platon va aristotel ontologik konsepsiyalarida olamning ibtidosi masalasining qo‘yilishi va hal etilishiga ko‘rsatgan ta’siri yaxshi ma’lum. sharq mifologik merosi o‘zining yuqori badiiy-falsafiy tuzilishi, gnoseologik va ontologik tizimiga ega. mifologik-asotiriy qarashlar naturfalsafiy xarakterga ega bo‘lgani uchun ham sharq sivilizatsiyalari tabiiy-ilmiy bilimlar sohasida ulkan natijalarga erishdi va jahon fani rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatdi. bizgacha etib kelgan papirus yozuvlari misrliklarning matematika va geometriya (turli shaklning xajmi va yuzasini o‘lchash), astronomiya (aniq quyosh taqvimining tuzilishi keyinchalik evropada taqvimga asos bo‘lgan), tibbiyot (anatomiya tuzilishi, miya va qon tomirlari xaqidagi ta’limot, jarrohlik), kimyo (turli moddalarning xususiyatini o‘rganish va bu bilimlardan mayitni mumiyolashda foydalanish) sohalaridagi keng tushunchalari xaqida dalolat …

5 / 8

aklari vujudga kela boshlaydi. mifologik davr nihoyasiga etdi, ratsional idrok davri shakllandi, xozirgacha mavjud bo‘lgan asosiy tushuncha va tasniflar ishlab chiqildi. buddaviylik din va falsafani birlashtiruvchi umumiy qarashlarni ilgari surdi. xitoyda falsafa maktablari rivojlandi. eronda zardo‘shtiylik mifologik – falsafiy ta’limoti davlat dini darajasida qabul qilindi va qonunlashtirildi. hindistonda veda ta’limotining yangi falsafiy maktablar yaratish davri boshlandi, upanishadalar paydo bo‘ldi. diniy-afsonaviy tasavvurlar bilan bir qatorda, boshqa bir ma’naviy zamin tajribaviy bilimlar va ilm-fan kurtaklari (riyoziyot, astronomiya, tabobat, yer ishlari haqidagi bilimlar, metallurgiya, jug‘rofiya) va bu bosqich doirasida shakllanayotgan tahliliy tafakkur edi. bunday burulish davriga ijtimoiy va u bilan mutanosib rivojlangan gnoseologik omillar sabab bo‘ldi. chunki bu davrga qadar qadimgi hind va xitoy fani xam ko‘plab yutuqlarni qo‘lga kiritgan edi. hindistonda noldan foydalanib o‘nlik sanoq tizimi yaratilishi bilan algebra rivojlana boshladi («son», «tub son», «sinus» kabi atamalar hindistonda paydo bo‘ldi). o‘lim sababini aniqlash maqsadida murda tanasini anatomik tadqiq qilish tajribalari anatomiya va …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi sharqda falsafiy tafakkur"

falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq falsafasi reja: 1. bilim va bilish. falsafiy tahlil . 2. ilmiy bilishning mohiyati, ussullari va shakllari. falsafada haqiqat tushunchasi. mutlaq, nisbiy va sarob haqiqatlar. 3. sharq davlatlarida falsafiy qarashlar. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi. «qadimgi sharq» tushunchasi eramizdan avvalgi vi-iv ming yilliklarda misrdan xitoygacha bulgan ulkan hududdagi sivilizatsiyalarni o‘z ichiga oladi. sharq madaniyati dunyo xalqlari taraqqiyotida katta rol o‘ynadi hamda sharqning o‘ziga xos madaniy taraqqiyoti ushbu hududni jahon sivilizatsiyasining beshigi deb atalishiga asos soldi. o‘zbek xalqining milliy, falsafiy, ilmiy merosi sharq sivilizatsiyasi ildizlari bilan chambarchas bog‘liq ekanligi sharq t...

This file contains 8 pages in DOCX format (25.6 KB). To download "qadimgi sharqda falsafiy tafakkur", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi sharqda falsafiy tafakk… DOCX 8 pages Free download Telegram