merkantilizm iqtisodiy ta'limoti

DOC 15 pages 105.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 105.0 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

5-bob mavzu: merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati va ahamiyati reja: 1. merkantilizm vujudga kelishining ijtimoiy-iqtisodiy asoslari 2. merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati 3. merkantilizm iqtisodiy ta'limotining tarixiy taqdiri 4. merkantilizm va hozirgi zamon merkantilizm vujudga kelishining ijtimoiy-iqtisodiy asoslari avvalgi davrdagi iqtisodiy g'oyalarda natural xo'jalik munosabatlariga oid fikrlar ustunlik qilgan. yangi bozor munosabatlari shakllanishi tufayli, shunga oid iqtisodiy ta'limot paydo bo'ldi, bu merkantilizm ta'limotidir. «merkantilizm» iborasi birinchi bo'lib adam smitning asarlarida o'z ifodasini topdi. lugaviy ma'nosiga ko'ra bu so'z italyancha bo'lib, savdogar mazmuniga ega. bu so'z yangi ta'limotning mazmun va mohiyatini o'zida aks ettiradi. uzoq yillar davomida boylikning, xalq moddiy farovonligining asosi mehnat, er, dehqonchilik va chorvachilik, hunarmandchilikda deb kelinar edi, biz buni yuqorida ko'rdik. lekin xv asrga kelib ahvol keskin o'zgardi. bu ta'limotning kelib chiqishiga bir qancha sosial-iqtisodiy sabablar turtki bo'ldi. avvalo feodal tuzumning emirilishi, tovar-pul munosabatlarining o'sishi, fan va madaniyatning rivoji, ayniqsa, yangi erlarning ochilishi, buyuk geografik kashfiyotlar, mustamlakachilik tizimining paydo …

2 / 15

rolar qilishga, harakatga undadi. oqibatda, suvda kemalar orqali xavfli yo'lga otlanish taraddudi boshlandi, xaritalar tuzildi, kompas kashf etildi, kerakli odamlar, asbob-anjom, suv, oziq-ovqat, qurol-yarog' to'plandi. merkantilistik siyosat ham ishlab chiqildi. uning bosh vazifasi davlatga ko'proq oltin va kumush keltirish deb aniqlandi. bu davrda pul sifatida qimmatbaho metallar - oltin va kumush ishlatilgan, shu sababli oltin va kumush zahiralarini ko'paytirish borasida ma'lum iqtisodiy siyosatlar ishlab chiqarildi. 1492 yilda portugaliyalik xristofor kolumb uchta kemasi bilan tasodif tufayli amerika qit'asini ochdi (u o'zini hindistondaman deb o'ylagan, shuning uchun qit'a nomi boshqa dengizchi - amerigo vespuchchiga nasib etdi, tarixning bu xatosini to'g'rilash uchun bu qit'adagi bir davlatga kolumbiya nomi berildi). ammo amerika ko'pchilik o'ylaganidek oltin-kumushga unchalik boy emas ekan. hindistonni qidirish yana davom etdi va 1498 yilda vasko da gama tomonidan ko'pchilik intizorlik bilan kutgan bu diyorga yo'l ochildi. boshqa dengizchi magellanning butun dunyo bo'ylab qilgan sayohati tufayli yangi er, orollar kashf etildi, ular …

3 / 15

an kapitalning dastlabki shakli bo'lib qoldi. undan esa sanoat kapitali ajralib chiqdi. merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati merkantilizm rivojida ikki davrni ajratish mumkin: 1. ilk merkantilizm yoki monetarizm (xv-xvi asr o'rtalari). 2. rivojlangan merkantilizm, savdo balansi (yoki manufaktura sistemasi) (xvi-xviii asr o'rtalari). yangi ta'limot vujudga kelishi manufaktura bilan bevosita bog'liqdir. iqtisodiyot tarixida sanoatning uch xil shaklini ajratish mumkin: uy hunarmandchiligi, manufaktura va fabrika. uy hunarmandchiligida sohalar, tarmoqlararo mehnat taqsimoti mavjud, hamma ishni bir odam yoki shogird, oila bilan birga qilinadi. manufakturada esa kooperasiya yuzaga keladi, eng muhimi chuqur mehnat taqsimoti, xususiy tadbirkor, yollanma ishchi kuchi paydo bo'ladi (xv asr). fabrika to'g'risida esa quyida axborot beriladi. merkantilizmning birinchi davri o'sha davr iborasi bilan aytganda monetar, ya'ni oltin va kumush pullar to'plash bilan bog'liq edi. bunda pul balansi siyosati olib borilgan, chetdan imkoni boricha kam tayyor tovar sotib olishga urinilgan. qimmatbaho metallni tashqariga, chetga olib ketish taqiqlangan. savdogarlarga olib chiqilgan mahsulotning bir qismiga …

4 / 15

hasida iqtisodiy qonuniyatlarni izlab topish. «insonlar metall uchun qurbon bo'lmoqda», ya'ni oltin fetishizmi butun kapitalistik jamiyat rivojiga hamohang bo'lgan yangi hayot tarzi va fikrlashning tarkibiy qismidir. ayniqsa, savdo kapitali davrida bu yorqin namoyon bo'ldi. savdo kapitalining asosiy tamoyili - qimmatroq sotish uchun sotib olish (bu hodisa o'zbekistonda ham hozirgi davr o'zgarishlarida uchrab turadi). ularning, ya'ni sotib olish va sotish farqi esa sariq metall shaklida namoyon bo'ladi. farq, ya'ni foyda faqat ishlab chiqarishda, faqat mehnat yo'li bilan yuzaga kelishi mumkinligi haqida o'ylanmaydi. chet ellarga ko'proq chiqarish va ulardan kamroq olish siyosati ham davlat siyosatiga aylandi. agar davlatda pul ko'p bo'lsa, hamma narsa yaxshi bo'ladi degan fikr asosiy bo'lgan va bu davlatning, dvoryanlarning va burjuaziyaning talab-ehtiyojlariga mos tushgan. bu kapitalning dastlabki jamg'arilishi bilan bevosita bog'liqdir. xaqiqatdan ham har qanday tadbirkorlik puldan boshlanadi va pul kapitalga aylanadi, chunki unga ishchilar yollanadi, qayta ishlash yoki sotish uchun tovarlar sotib olinadi. uni amalga oshirish nihoyatda …

5 / 15

uqlarini ta'minlashni talab etganlar. ana shu talablar orasida mulkchilik va xavfsizlik bor. bu ta'limotning ijtimoiy ma'nosi shuki, davlat yangi jamiyat boyligi o'sishini ta'minlovchi sharoitni yaratishi va qo'llashi shart edi. iqtisodiy ta'limotlarning tabiiy huquq bilan aloqasi keyinchalik merkantilizmdan klassik iqtisodiy maktabga ham o'tdi. lekin bu aloqa mazmuni keyingi davrda ancha o'zgardi (fransiyadagi fiziokratizm, angliyadagi smit), chunki bu davrda burjuaziya davlat homiyligiga unchalik muhtoj emas edi, hatto u davlatning imkoni boricha iqtisodiyotga aralashuviga qarshi bo'lgan. m.blaus fikricha, merkantilistlar ilmiy dunyoqarashining etakchi tamoyillari quyidagilar: 1)oltin va boshqa qimmatbaho metallar boylikning asosi sifatida qaraladi; 2)mamlakatga oltin va kumushlarning oqib kelishini ta'minlash maqsadida tashqi savdoni tartibga solish; 3)arzon xomashyoni import qilish yo'li bilan sanoatni qo'llab-quvvatlash; 4)import qilinadigan tayyor sanoat tovarlariga proteksionistik (yuqori) tariflar; 5)eksportni, ayniqsa tayyor mahsulot eksportini rag'batlantirish; 6)ish haqining past darajasini ushlab turish uchun aholi sonining o'sishi. shak-shubhasiz, milliy farovonlikning asosiy sharti sifatida aktiv savdo balansi hisoblangan va bu merkantilizm g'oyasining yuragi edi. …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "merkantilizm iqtisodiy ta'limoti"

5-bob mavzu: merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati va ahamiyati reja: 1. merkantilizm vujudga kelishining ijtimoiy-iqtisodiy asoslari 2. merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati 3. merkantilizm iqtisodiy ta'limotining tarixiy taqdiri 4. merkantilizm va hozirgi zamon merkantilizm vujudga kelishining ijtimoiy-iqtisodiy asoslari avvalgi davrdagi iqtisodiy g'oyalarda natural xo'jalik munosabatlariga oid fikrlar ustunlik qilgan. yangi bozor munosabatlari shakllanishi tufayli, shunga oid iqtisodiy ta'limot paydo bo'ldi, bu merkantilizm ta'limotidir. «merkantilizm» iborasi birinchi bo'lib adam smitning asarlarida o'z ifodasini topdi. lugaviy ma'nosiga ko'ra bu so'z italyancha bo'lib, savdogar mazmuniga ega. bu so'z yangi ta'limotning mazmun va mohiyatini o'zida aks ettiradi. uzoq yil...

This file contains 15 pages in DOC format (105.0 KB). To download "merkantilizm iqtisodiy ta'limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: merkantilizm iqtisodiy ta'limoti DOC 15 pages Free download Telegram