бюджет-солиқ сиёсати

DOCX 11 pages 67.6 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 67.6 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

11- мавзу: бюджет- солиқ сиёсати режа 1. бюджет –солиқ сиёсатининг моҳияти ва усуллари. 2. давлат харажатлари, солиқ ва баланслашган бюджет мультипликаторлари. 3. дискрет ва нодискрет фискаль сиёсат. бюджет тақчиллиги ва ортиқчалиги. 4. ўзбекистон республикаси бюджет-солиқ сиёсати ва жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози шароитида унинг хусусиятлари. 1. бюджет –солиқ сиёсатининг моҳияти ва усуллари. давлатнинг асосий вазифаларидан бири иқтисодиётни барқарорлаштириш ҳисобланади. бундай барқарорлаштиришга монетар сиёсат воситалари қатори фискал сиёсат орқали ҳам эришилади. фискал сиёсат шунингдек, бюджет-солиқ сиёсати деб ҳам айтилади. бюджет-солиқ сиёсати деганда ноинфляцион яим ишлаб чиқариш шароитида иқтисодиётда тўлиқ бандлиликни, тўлов балансининг мувозанатини ва иқтисодий ўсишни таъминлашга қаратилган давлат харажатлари ва солиқларини ўзгартиришни ўз ичига олган чора тадбирлар тушунилади. иқтисодиёт турғунлик ёки пасайиш даврида бўлган вазиятларда давлат томонидан рағбатлантувчи фискал сиёсат-фискал экспансия олиб борилади. яъни, давлат қисқа муддатда иқсодиётнинг пасайиши муаммосини давлат харажатларини ошириш ёки солиқларни камайтириш, ёҳуд иккаласини бир вақтнинг ўзида олиб бориш эвазига ҳал этади. узоқ муддатда давлат харажатларининг юқори бўлиши …

2 / 11

ди. узоқ муддатли даврларда эса юқори солиқлар иқтисодиётда стагнацияга олиб келиши мумкин. бу эса мамлакатнинг иқтисодий салоҳиятини издан чиқаради. бунга давлат харажатларидан самарасиз фойдаланиш қўшимча туртки бўлиши мумкин. 2 давлат харажатлари, солиқ ва баланслашган бюджет мультипликаторлари. қисқа муддатли даврда бюджет-солиқ сиёсати давлат харажатлари, солиқ ва баланслашган бюджет мультипликаторлари самараси таъсири остида бўлади. δg ↑→δe↑ (δeқδc) → ↑δy(δy=δc х mg) давлат харажатларининг δg миқдорга ўсиши режалаштирган харажатларининг δe миқдорда ўсишига ва умумий харажатларнинг эгри чизиқ бўйича юқорига сурилишига олиб келади. бу вазиятда ялпи ишлаб чиқариш ҳажми (δy) миқдорида ўсади. 7-мавзуда кўрганимиз сингари харажатлардаги озроқ ўзгариш даромадлардаги ундан анча катта бўлган, ўзгаришни келтириб чиқаради ва δy/ δe=1/(1-b) бўлади (22-чизма). δy=δe х (1/(1-b))= δe х m солиққа тортиш ҳисобга олинмаганда ёпиқ иқтисодиёт учун давлат харажатлари мультипликатори ва ишлаб чиқаришнинг мувозанатли ҳажмини қуйидаги тенгламалар системасини ечиш орқали топиш мумкин: y=c+i+g c=a+by бу ерда: y=c+i+g – ёпиқ иқтисодиёт учун асосий макроиқтисодий айният; е е=y e2=e1+δe(δg) …

3 / 11

ўсиши; δy – даромадларнинг ўсиши. прогрессив солиқ тизими мультипликатор самарасини юмшатади ва ишлаб чиқариш ҳамда бандлилик даражаларини барқарорлаштиради. солиққа тортиш ҳисобга олинган ҳолдаги харажатлар мультипликатори солиққа тортиш ҳисобга олинмаган ҳолдаги солиқ мультипликаторидан анча кичикроқ миқдорга эга, чунки даромадларга айланган харажатларнинг бир қисми солиқларга чегирилиб, муомаладан чиқади ва мальтипликация самарасини пасайтиради. бу иккала формулани солиштирганда ҳам кўзга ташланади. шунингдек очиқ иқтисодиётда ошган даромадларнинг бир қисми импортга йўналтирилиши оқибатида муомаладан чиқиб кетиши туфайли мультипликатор самараси ёпиқ иқтисодиётга нисбатан пастдир. очиқ иқтисодиётда давлат харажатлари мультипликатор ва мувозанатли ишлаб чиқариш ҳажми қуйидаги тенгламалар системасини ечиб топилади: y=c+i+g+xn c=a+b(1-t) х y xn=g+m’y агарда (2) ва (3) тенгламаларниасосиймакроиқтисодийайниятгақўйиб, ечсакқуйидагиечимгаэгабўламиз: 1 y= ------------------- (a+i+g+g) 1(1-b(1-t)+m’ буерда: 1 / 1(1-b(1-t)+m’ очиқиқтисодиётдадавлатхаражатлармультипликатори. мувозанатли даромадлар даражасига солиқларни камайтиниш ҳам мультипликатив таъсир кўрсатади. солиқлармиқдориниδtгакамайтирсак, тасарруфдагидаромаддаражасиδтгаошади. истеъмолхаражатларимостарздаδtхb (буердаb-истеъмолгачегаравиймойиллик) миқдоргаошадиваурежалаштирилганхаражатларэгричизиғиниюқоригасилжитади, миллийишлабчиқаришҳажминиэсаδугаоширади. солиқмультипликациясамарасидавлатхаражатларисингарисолиқларнингбирмартаўзгаришиоқибатидаистеъмолнингбирнечаборўзгаришигабоқлиқ. т↓(δt)yd↑ (δyd= -δt) c↑ (δc=b(-δt)) e↑ (δe=b(-δt)) y↑ (δy=b(-δt) c↑ (δc=b(b(-δt)) e↑ (δe=b2(-δt)) y↑ (δy=b2(-δt)) c↑ (δc=b(b2(-δt))) ваҳ.к. демак, солиқ мультипликаторини …

4 / 11

-ty)= a+b(1-t) y, солиқ мультипликатори эса қуйидаги кўринишни олади: -b mt = ----------- 1-b(1-t) бу ерда: mt – ёпиқ иқтисодиёт учун солиқ мультипликатори. тўлиқ солиқ функцияси t=ta+ty кўринишга эга. ta – автоном солиқлар (масалан, мулкка, ерга солиқлар). тўлиқ солиқ функциясини эътиборга олсак, истеъмол функцияси қуйидаги кўринишга эга бўлади: с=a+b[y-(ta+ty)] иистеъмол функциясининг ушбу шаклини ҳамда соф экспорт функциясини ҳисобга олиб очиқ иқтисодиёт учун солиқ мультипликаторини ҳисобласак у -b mt = ------------------ кўринишини олади. 1-b(1-t)+ m’ демак солиқларни бир миқдорга камайтирилиши ёки кўпайтирилиши натижасида яим ҳажмининг бундан неча марта кўп миқдорга ўзгариши истеъмолга чегараланган мойиллик, чегаравий солиқ ставкасига ва импортга чегараланган мойиллик даражаларига боғлиқ очиқ иқтисодиётда давлат харажатлари мультипликатори ва солиқ мультипликаторини ҳисобга олганда мувозанатли ишлаб чиқариш ҳажми модели қуйидагича бўлади: 1b y= -------------------- (a+i+g+g)- ------------------ tа 1-b(1-t)+m’1-b(1-t) + m’ айтайликҳукуматўзхаражатлариниқандайдирмиқдоргаоширдивабухаражатларнимолиялаштиришучунсолиқмиқдориниҳамшунчаоширди. бундадавлатхаражатлариваавтономсолиқлармиқдорларинингбирвақтнингўзидабирхилмиқдордаўзгаришинатижасидадаромадларнингжамиўзгаришиδy миқдориқуйидагигатенгбўлади: 1 b δy= -------------------- δg - ------------------ δtа 1-b(1-t)+m’ 1-b(1-t) + m’ агар давлат харажатлари ва автоном солиқлар бир …

5 / 11

танлашда муҳим роль ўйнайди. агар ҳукумат давлат секторини кенгайтирмоқчи бўлса, даврий пасайишни тугатиш учун ўз харажатларини ошириши, инфляцияни чеклаш учун эса солиқларни ошириши мақсадга мувофиқ бўлади. аксинча, фискал сиёсат давлат секторини чеклашга қаратилган бўлса, даврий пасайиш шароитида солиқларни камайтиради, даврий кўтарилиш пайтида эса давлат харажатларини ошириш мақбул йўл ҳисобланади. 3. дискрет ва нодискрет фискаль сиёсат. бюджет тақчиллиги ва ортиқчалиги. ҳукуматнинг бандлик даражаси, ишлаб чиқариш ҳажми, инфляция суръатлари ва тўлов баланси ҳолатини ўзгартиришга йўналтирилган махсус қарорларни қабул қилиши натижасида давлат харажатлари, солиқлар ва давлат бюджети қолдиғини мақсадли ўзгартирилиши дискрет фискал сиёсат дейилади. дискрет фискаль сиёсат юритилганда иқтисодий пасайиш даврида жами талабни рағбатлантириш учун давлат харажатларини оширилиши ва солиқларни камайтирилиши натижасида давлат бюджети камомади юзага келтирилади. ўз навбатида даврий кўтарилиш пайтида бюджет ортиқчалиги юзага келтирилади. дискрет фискаль сиёсат иқтисодий тебранишларни юмшатишда муҳим роль ўйнасада, унинг айрим камчиликлари мавжуд. бу, аввалам бор, вақт оралиқлари билан боғлиқ. яъни иқтисодиётда пасайиш ёки инфляцион зўриқишнинг пайдо …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "бюджет-солиқ сиёсати"

11- мавзу: бюджет- солиқ сиёсати режа 1. бюджет –солиқ сиёсатининг моҳияти ва усуллари. 2. давлат харажатлари, солиқ ва баланслашган бюджет мультипликаторлари. 3. дискрет ва нодискрет фискаль сиёсат. бюджет тақчиллиги ва ортиқчалиги. 4. ўзбекистон республикаси бюджет-солиқ сиёсати ва жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози шароитида унинг хусусиятлари. 1. бюджет –солиқ сиёсатининг моҳияти ва усуллари. давлатнинг асосий вазифаларидан бири иқтисодиётни барқарорлаштириш ҳисобланади. бундай барқарорлаштиришга монетар сиёсат воситалари қатори фискал сиёсат орқали ҳам эришилади. фискал сиёсат шунингдек, бюджет-солиқ сиёсати деб ҳам айтилади. бюджет-солиқ сиёсати деганда ноинфляцион яим ишлаб чиқариш шароитида иқтисодиётда тўлиқ бандлиликни, тўлов балансининг мувозанатини ва иқтисодий ўсишни таъминлашг...

This file contains 11 pages in DOCX format (67.6 KB). To download "бюджет-солиқ сиёсати", click the Telegram button on the left.

Tags: бюджет-солиқ сиёсати DOCX 11 pages Free download Telegram