geodeziya va kartografiya darslik

DOC 311 pages 6.6 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 311
¤збекистон республикаси олий ва ¤рта ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ўрта махсус, касб-ўунар таълими маркази ўрта махсус, касб-ўунар таълимини ривожлантириш институти х. мубораков, с. ахмедов геодезия ва картография касб-ҳунар коллежлари талабалари учун дарслик тошкент „ўқитувчи“ 2002 дарслик техника фанлари номзоди, доцент ў. мубораковнинг умумий таҳрири остида нашрга тайёрланган. тақризчилар: тақи геодезия ва кадастр кафедраси доценти, техника фанлари номзоди с. тошпўлатов, тиқхмии геодезия кафедраси доценти, техника фанлари номзоди з. д. охунов, тошкент қурилиш-коммунал касб-ҳунар коллежининг олий тоифали ўқитувчилари а.с. санаев, ў.м. жабборов, ўмкўтри катта илмий ходими ў.қ. мадраўимов махсус муҳаррир: ўзму геодезия, картография ва кадастр кафедраси доценти, география фанлари номзоди а. эгамбердиев мазкур дарслик касб-ҳунар коллежларининг ер тузиш йўнали​ши бўйича таълим олаётган ўқувчиларига мўлжалланган дастур асо​си​да ўзбек тилида биринчи бор ёзилган. у 9 бўлимдан иборат бўлиб, уларда геодезия фани ва унинг вазифалари, геодезик ўлчаш​лар, геодезик асбобларнинг ту​зи​​лиши, улар ёрдамида геодезик ўлчашлар ва съёмкаларни бажариш ва натижаларини математик ишлаб …
2 / 311
ўшил​гани билан, балки мазмуни ва услубий тузилиши билан ҳам фарқ қилади. чунончи, дарсликда геодезия фанини ўрганадиган олий ўқув юрт​лари ва коллежлар талабалари учун зарур бўлган геодезиядан уму​мий маълумотлар, геодезик ўлчашлар, ўлчаш асбоблари ва улар​нинг тузилиши, жойда геодезик ўлчашларни бажариш, ўлчаш нати​жа​ларини ишлаб чиқиб жой плани ва карталарини тузиш, шунинг​дек, геодезик зичлаш тармоқларини барпо қилишда ўлчаш ва содда тенг​лаш масалалари мисоллар билан қисқа ва аниқ баён қилинган. „ер тузишда геодезик ишлар“ ва „картография“ бўлимлари ўқув дас​ту​рида кўзда тутилган ҳажмда берилган. шунингдек дарсликда гео​дезик ўлчашларда қўлланадиган анъана​вий геодезик асбоблар билан бир қаторда янги замонавий электрон-оп​тик ўлчаш асбоблари ҳақида ҳам маълумотлар келтирилган. дарсликнинг 6 — 13- ва 15- бобларини техника фанлари номзоди, доцент ў. мубораков, 14- ва 16 — 22- бобларини ўзбекистон республикасида хизмат кўрсатган ёшлар мураббийси, олий тоифали ўқитувчи с. ахмедов ёзган, 1 — 5- бобларини эса муаллифлар бирга​ликда тайёрлашган. мазкур дарслик шу соҳадаги илк китоб бўлгани сабабли, муал​лиф​лар дарслик тўғ​ри​сида билдирилган …
3 / 311
ъий режа асосида босқичма-босқич амалга ошириш учун, дастав​вал, ер юзасида маълум топографик-геодезик ва картографик тадқи​қот ишлари бажарилади. ер сиртида ўлчаш усулларини ўрганиш ва уларни бажариш эса гео​де​зиянинг асосий вазифалари қаторига киради. барча геодезик ишларни бажариш жараёнида, чунончи, жойда ма​со​фа ва бурчакларни ўлчаш, уларнинг натижаларини ҳисоблаб чи​қа​риш ва план ҳамда карталарни тузишда турли хил геодезик асбоблар ва ҳисоблаш техникаси ишлатилади. бинобарин, уларни ўр​га​ниш, тадқиқ қилиш (текшириш), улар билан аниқ ва қулай ўлчаш усулларини излаш (танлаш) ҳам геодезиянинг вазифасига ки​ради. геодезиянинг назарий асоси бўлиб математика, геометрия, триго​но​метрия, аналитик геометрия ва алгебра ҳисобланади. геодезик-оп​тик асбоблар физика қонунларига асосланиб лойиҳаланади ва иш​лаб чиқилади. план, карта ва профиллар геодезик ишларнинг асосий маҳсулоти бў​либ, улардан халқ хўжалигининг турли соҳаларида кенг фойдалани​лади. турли иншоотларни, қишлоқ ва шаҳарларнинг бош планларини ту​зиш, автомобиль ва темир йўлларни лойиҳалаш ва қуришни геоде​зик ишларсиз тасаввур қилиб бўлмайди. геодезик ишлар мазмуни ва тавсифига кўра икки босқичга бўли​нади: 1. замонавий, янги, такомиллашган геодезик асбоблардан …
4 / 311
иш мумкин. агротехникага оид жуда кўп масалаларни ечиш учун ҳам тупроқ, рельеф, ўсимлик қоплами, сув ҳавзалари тасвирланган план​ли-картографик ҳужжатлар бўлиши керак. планли-картографик ҳужжатлар мамлакат мудофааси учун ҳам жу​да зарур, шунинг учун ҳам азалдан „карта — армиянинг кўзи“ деб саналади. геодезия фани олий геодезия, амалий геодезия ва космик геоде​зия каби соҳаларга бўлинади. ернинг шакли ва ўлчамларини аниқлаш, геодезия таянч тармоқ​ла​рини қуриш ҳамда унинг катта қисмида бажариладиган юқори аниқ​ликдаги геодезик ишлар билан олий геодезия фани шуғулланади. ер​нинг ички кучи таъсирида ер пўстининг силжишини ўрганиш ва бош​қа шу каби юқори аниқликда бажариш талаб қилинадиган геоде​зик ишлар ҳам олий геодезия вазифасига киради. амалий геодезия — турли инженерлик иншоотлар ўрнини қиди​риш, лойиҳалаш, жойга кўчириш, уларни қуриш жараёнида геодезик ўлчаш​​лар билан таъминлаш, бино ва иншоотлар деформациясини ўлчаш ва бошқа шу каби ишлар билан шуғулланади. космик геодезия — олий геодезияга доир илмий масалаларни ер сунъий йўлдошларини, ой, планеталар ва турли космик учиш аппа​рат​ларини кузатиш орқали ечиш йўлларини …
5 / 311
р томон​лама билишга қизиққан ва ўрганган. геодезия тарихи ҳам шундай бош​ланади. археологларнинг аниқлашича, қадимий миср, месопотамия, хиндистон, хитой, греция, ўрта осиё ва бошқа мамлакатлар халқ​лари ўз эҳтиёжлари учун деҳқончилик қилиш ва суғориш каналлари​ни қазиш, турли бино ва иншоотларни қуриш, экин майдонларини ўзаро тақсимлаш каби масалаларни ечишда геодезик ўлчашдан фойда​лан​ган. масалан, милоддан 4000 йил илгари мисрдаги нил дарёси ҳавза​сида ерни ўлчаш ишлари олиб борилган. нил дарёсини қизил денгиз билан қўшиш мақсадида канал қурилиши милоддан vқ аср илгариги вақтга тааллуқлидир. у вақтларда съёмканинг баъзи бир усулларигина маъ​лум эди. юнонистонлик олим эратосфен милоддан 230 йил илга​ри ер шарининг ўлчамларини аниқлаган ва геодезиядан махсус китоб ёзиб, меридианлар ва параллеллар кўрсатилган карта тузган. птоломей то​мо​нидан проекциялаш усуллари жорий қилиниб, европа ва осиё карта​ларини тузишда улардан фойдаланилган. милоддан 7 — 6 аср илгари ҳозирги ироқ жанубида яшаган хол​дейлар ерни шар деб фараз қилиб, унинг радиуси r узунлигини ҳисоб​лаб чиқдилар. милоддан 6 аср илгариёқ пифагор ерни шар …

Want to read more?

Download all 311 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geodeziya va kartografiya darslik"

¤збекистон республикаси олий ва ¤рта ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ўрта махсус, касб-ўунар таълими маркази ўрта махсус, касб-ўунар таълимини ривожлантириш институти х. мубораков, с. ахмедов геодезия ва картография касб-ҳунар коллежлари талабалари учун дарслик тошкент „ўқитувчи“ 2002 дарслик техника фанлари номзоди, доцент ў. мубораковнинг умумий таҳрири остида нашрга тайёрланган. тақризчилар: тақи геодезия ва кадастр кафедраси доценти, техника фанлари номзоди с. тошпўлатов, тиқхмии геодезия кафедраси доценти, техника фанлари номзоди з. д. охунов, тошкент қурилиш-коммунал касб-ҳунар коллежининг олий тоифали ўқитувчилари а.с. санаев, ў.м. жабборов, ўмкўтри катта илмий ходими ў.қ. мадраўимов махсус муҳаррир: ўзму геодезия, картография ва кадастр кафедраси доцент...

This file contains 311 pages in DOC format (6.6 MB). To download "geodeziya va kartografiya darslik", click the Telegram button on the left.

Tags: geodeziya va kartografiya darsl… DOC 311 pages Free download Telegram