geodeziya va kartografiya darslik

DOC 313 стр. 7,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 313
¤збекистон республикаси олий ва ¤рта ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ўрта махсус, касб-ўунар таълими маркази ўрта махсус, касб-ўунар таълимини ривожлантириш институти х. мубораков, с. ахмедов геодезия ва картография касб-ҳунар коллежлари талабалари учун дарслик тошкент „ўғитувчи“ 2002 дарслик техника фанлари номзоди, доцент ў. мубораковнинг умумий таҳрири остида нашрга тайёрланган. тағризчилар: тағи геодезия ва кадастр кафедраси доценти, техника фанлари номзоди с. тошпўлатов, тиғхмии геодезия кафедраси доценти, техника фанлари номзоди з. д. охунов, тошкент ғурилиш-коммунал касб-ҳунар коллежининг олий тоифали ўғитувчилари а.с. санаев, ў.м. жабборов, ўмкўтри катта илмий ходими ў.ғ. мадраўимов махсус муҳаррир: ўзму геодезия, картография ва кадастр кафедраси доценти, география фанлари номзоди а. эгамбердиев мазкур дарслик касб-ҳунар коллежларининг ер тузиш йўнали​ши бўйича таълим олаётган ўғувчиларига мўлжалланган дастур асо​си​да ўзбек тилида биринчи бор ёзилган. у 9 бўлимдан иборат бўлиб, уларда геодезия фани ва унинг вазифалари, геодезик ўлчаш​лар, геодезик асбобларнинг ту​зи​​лиши, улар ёрдамида геодезик ўлчашлар ва съёмкаларни бажариш ва натижаларини математик ишлаб …
2 / 313
ўшил​гани билан, балки мазмуни ва услубий тузилиши билан ҳам фарғ ғилади. чунончи, дарсликда геодезия фанини ўрганадиган олий ўғув юрт​лари ва коллежлар талабалари учун зарур бўлган геодезиядан уму​мий маълумотлар, геодезик ўлчашлар, ўлчаш асбоблари ва улар​нинг тузилиши, жойда геодезик ўлчашларни бажариш, ўлчаш нати​жа​ларини ишлаб чиғиб жой плани ва карталарини тузиш, шунинг​дек, геодезик зичлаш тармоғларини барпо ғилишда ўлчаш ва содда тенг​лаш масалалари мисоллар билан ғисға ва аниғ баён ғилинган. „ер тузишда геодезик ишлар“ ва „картография“ бўлимлари ўғув дас​ту​рида кўзда тутилган ҳажмда берилган. шунингдек дарсликда гео​дезик ўлчашларда ғўлланадиган анъана​вий геодезик асбоблар билан бир ғаторда янги замонавий электрон-оп​тик ўлчаш асбоблари ҳағида ҳам маълумотлар келтирилган. дарсликнинг 6 — 13- ва 15- бобларини техника фанлари номзоди, доцент ў. мубораков, 14- ва 16 — 22- бобларини ўзбекистон республикасида хизмат кўрсатган ёшлар мураббийси, олий тоифали ўғитувчи с. ахмедов ёзган, 1 — 5- бобларини эса муаллифлар бирга​ликда тайёрлашган. мазкур дарслик шу соҳадаги илк китоб бўлгани сабабли, муал​лиф​лар дарслик тўғ​ри​сида билдирилган …
3 / 313
ъий режа асосида босғичма-босғич амалга ошириш учун, дастав​вал, ер юзасида маълум топографик-геодезик ва картографик тадғи​ғот ишлари бажарилади. ер сиртида ўлчаш усулларини ўрганиш ва уларни бажариш эса гео​де​зиянинг асосий вазифалари ғаторига киради. барча геодезик ишларни бажариш жараёнида, чунончи, жойда ма​со​фа ва бурчакларни ўлчаш, уларнинг натижаларини ҳисоблаб чи​ға​риш ва план ҳамда карталарни тузишда турли хил геодезик ас​боб​лар ва ҳисоблаш техникаси ишлатилади. бинобарин, уларни ўр​га​ниш, тадғиғ ғилиш (текшириш), улар билан аниғ ва ғулай ўлчаш усулларини излаш (танлаш) ҳам геодезиянинг вазифасига ки​ради. геодезиянинг назарий асоси бўлиб математика, геометрия, триго​но​метрия, аналитик геометрия ва алгебра ҳисобланади. геодезик-оп​тик асбоблар физика ғонунларига асосланиб лойиҳаланади ва иш​лаб чиғилади. план, карта ва профиллар геодезик ишларнинг асосий маҳсулоти бў​либ, улардан халғ хўжалигининг турли соҳаларида кенг фойдалани​лади. турли иншоотларни, ғишлоғ ва шаҳарларнинг бош планларини ту​зиш, автомобиль ва темир йўлларни лойиҳалаш ва ғуришни геоде​зик ишларсиз тасаввур ғилиб бўлмайди. геодезик ишлар мазмуни ва тавсифига кўра икки босғичга бўли​нади: 1. замонавий, янги, такомиллашган геодезик асбоблардан …
4 / 313
ечиш мумкин. агротехникага оид жуда кўп масалаларни ечиш учун ҳам тупроғ, рельеф, ўсимлик ғоплами, сув ҳавзалари тасвирланган план​ли-картографик ҳужжатлар бўлиши керак. планли-картографик ҳужжатлар мамлакат мудофааси учун ҳам жу​да зарур, шунинг учун ҳам азалдан „карта — армиянинг кўзи“ деб саналади. геодезия фани олий геодезия, амалий геодезия ва космик геоде​зия каби соҳаларга бўлинади. ернинг шакли ва ўлчамларини аниғлаш, геодезия таянч тармоғ​ла​рини ғуриш ҳамда унинг катта ғисмида бажариладиган юғори аниғ​ликдаги геодезик ишлар билан олий геодезия фани шуғулланади. ер​нинг ички кучи таъсирида ер пўстининг силжишини ўрганиш ва бош​ға шу каби юғори аниғликда бажариш талаб ғилинадиган геоде​зик ишлар ҳам олий геодезия вазифасига киради. амалий геодезия — турли инженерлик иншоотлар ўрнини ғиди​риш, лойиҳалаш, жойга кўчириш, уларни ғуриш жараёнида геодезик ўлчаш​​лар билан таъминлаш, бино ва иншоотлар деформациясини ўлчаш ва бошға шу каби ишлар билан шуғулланади. космик геодезия — олий геодезияга доир илмий масалаларни ер сунъий йўлдошларини, ой, планеталар ва турли космик учиш аппа​рат​ларини кузатиш орғали ечиш йўлларини …
5 / 313
ҳар томон​лама билишга ғизиғған ва ўрганган. геодезия тарихи ҳам шундай бош​ланади. археологларнинг аниғлашича, ғадимий миср, месопотамия, ўиндистон, хитой, греция, ўрта осиё ва бошға мамлакатлар халғ​лари ўз эҳтиёжлари учун деҳғончилик ғилиш ва суғориш каналлари​ни ғазиш, турли бино ва иншоотларни ғуриш, экин майдонларини ўзаро тағсимлаш каби масалаларни ечишда геодезик ўлчашдан фойда​лан​ган. масалан, милоддан 4000 йил илгари мисрдаги нил дарёси ҳавза​сида ерни ўлчаш ишлари олиб борилган. нил дарёсини ғизил денгиз билан ғўшиш мағсадида канал ғурилиши милоддан vғ аср илгариги вағтга тааллуғлидир. у вағтларда съёмканинг баъзи бир усулларигина маъ​лум эди. юнонистонлик олим эратосфен милоддан 230 йил илга​ри ер шарининг ўлчамларини аниғлаган ва геодезиядан махсус китоб ёзиб, меридианлар ва параллеллар кўрсатилган карта тузган. птоломей то​мо​нидан проекциялаш усуллари жорий ғилиниб, европа ва осиё карта​ларини тузишда улардан фойдаланилган. милоддан 7 — 6 аср илгари ҳозирги ироғ жанубида яшаган хол​дейлар ерни шар деб фараз ғилиб, унинг радиуси r узунлигини ҳисоб​лаб чиғдилар. милоддан 6 аср илгариёғ пифагор ерни шар …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 313 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "geodeziya va kartografiya darslik"

¤збекистон республикаси олий ва ¤рта ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ўрта махсус, касб-ўунар таълими маркази ўрта махсус, касб-ўунар таълимини ривожлантириш институти х. мубораков, с. ахмедов геодезия ва картография касб-ҳунар коллежлари талабалари учун дарслик тошкент „ўғитувчи“ 2002 дарслик техника фанлари номзоди, доцент ў. мубораковнинг умумий таҳрири остида нашрга тайёрланган. тағризчилар: тағи геодезия ва кадастр кафедраси доценти, техника фанлари номзоди с. тошпўлатов, тиғхмии геодезия кафедраси доценти, техника фанлари номзоди з. д. охунов, тошкент ғурилиш-коммунал касб-ҳунар коллежининг олий тоифали ўғитувчилари а.с. санаев, ў.м. жабборов, ўмкўтри катта илмий ходими ў.ғ. мадраўимов махсус муҳаррир: ўзму геодезия, картография ва кадастр кафедраси доцент...

Этот файл содержит 313 стр. в формате DOC (7,0 МБ). Чтобы скачать "geodeziya va kartografiya darslik", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: geodeziya va kartografiya darsl… DOC 313 стр. Бесплатная загрузка Telegram