geodeziya va kartografiya darslik

DOC 313 pages 7.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 313
¤збекистон республикаси олий ва ¤рта ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ўрта махсус, касб-ўунар таълими маркази ўрта махсус, касб-ўунар таълимини ривожлантириш институти х. мубораков, с. ахмедов геодезия ва картография касб-ҳунар коллежлари талабалари учун дарслик тошкент „ўғитувчи“ 2002 дарслик техника фанлари номзоди, доцент ў. мубораковнинг умумий таҳрири остида нашрга тайёрланган. тағризчилар: тағи геодезия ва кадастр кафедраси доценти, техника фанлари номзоди с. тошпўлатов, тиғхмии геодезия кафедраси доценти, техника фанлари номзоди з. д. охунов, тошкент ғурилиш-коммунал касб-ҳунар коллежининг олий тоифали ўғитувчилари а.с. санаев, ў.м. жабборов, ўмкўтри катта илмий ходими ў.ғ. мадраўимов махсус муҳаррир: ўзму геодезия, картография ва кадастр кафедраси доценти, география фанлари номзоди а. эгамбердиев мазкур дарслик касб-ҳунар коллежларининг ер тузиш йўнали​ши бўйича таълим олаётган ўғувчиларига мўлжалланган дастур асо​си​да ўзбек тилида биринчи бор ёзилган. у 9 бўлимдан иборат бўлиб, уларда геодезия фани ва унинг вазифалари, геодезик ўлчаш​лар, геодезик асбобларнинг ту​зи​​лиши, улар ёрдамида геодезик ўлчашлар ва съёмкаларни бажариш ва натижаларини математик ишлаб …
2 / 313
ўшил​гани билан, балки мазмуни ва услубий тузилиши билан ҳам фарғ ғилади. чунончи, дарсликда геодезия фанини ўрганадиган олий ўғув юрт​лари ва коллежлар талабалари учун зарур бўлган геодезиядан уму​мий маълумотлар, геодезик ўлчашлар, ўлчаш асбоблари ва улар​нинг тузилиши, жойда геодезик ўлчашларни бажариш, ўлчаш нати​жа​ларини ишлаб чиғиб жой плани ва карталарини тузиш, шунинг​дек, геодезик зичлаш тармоғларини барпо ғилишда ўлчаш ва содда тенг​лаш масалалари мисоллар билан ғисға ва аниғ баён ғилинган. „ер тузишда геодезик ишлар“ ва „картография“ бўлимлари ўғув дас​ту​рида кўзда тутилган ҳажмда берилган. шунингдек дарсликда гео​дезик ўлчашларда ғўлланадиган анъана​вий геодезик асбоблар билан бир ғаторда янги замонавий электрон-оп​тик ўлчаш асбоблари ҳағида ҳам маълумотлар келтирилган. дарсликнинг 6 — 13- ва 15- бобларини техника фанлари номзоди, доцент ў. мубораков, 14- ва 16 — 22- бобларини ўзбекистон республикасида хизмат кўрсатган ёшлар мураббийси, олий тоифали ўғитувчи с. ахмедов ёзган, 1 — 5- бобларини эса муаллифлар бирга​ликда тайёрлашган. мазкур дарслик шу соҳадаги илк китоб бўлгани сабабли, муал​лиф​лар дарслик тўғ​ри​сида билдирилган …
3 / 313
ъий режа асосида босғичма-босғич амалга ошириш учун, дастав​вал, ер юзасида маълум топографик-геодезик ва картографик тадғи​ғот ишлари бажарилади. ер сиртида ўлчаш усулларини ўрганиш ва уларни бажариш эса гео​де​зиянинг асосий вазифалари ғаторига киради. барча геодезик ишларни бажариш жараёнида, чунончи, жойда ма​со​фа ва бурчакларни ўлчаш, уларнинг натижаларини ҳисоблаб чи​ға​риш ва план ҳамда карталарни тузишда турли хил геодезик ас​боб​лар ва ҳисоблаш техникаси ишлатилади. бинобарин, уларни ўр​га​ниш, тадғиғ ғилиш (текшириш), улар билан аниғ ва ғулай ўлчаш усулларини излаш (танлаш) ҳам геодезиянинг вазифасига ки​ради. геодезиянинг назарий асоси бўлиб математика, геометрия, триго​но​метрия, аналитик геометрия ва алгебра ҳисобланади. геодезик-оп​тик асбоблар физика ғонунларига асосланиб лойиҳаланади ва иш​лаб чиғилади. план, карта ва профиллар геодезик ишларнинг асосий маҳсулоти бў​либ, улардан халғ хўжалигининг турли соҳаларида кенг фойдалани​лади. турли иншоотларни, ғишлоғ ва шаҳарларнинг бош планларини ту​зиш, автомобиль ва темир йўлларни лойиҳалаш ва ғуришни геоде​зик ишларсиз тасаввур ғилиб бўлмайди. геодезик ишлар мазмуни ва тавсифига кўра икки босғичга бўли​нади: 1. замонавий, янги, такомиллашган геодезик асбоблардан …
4 / 313
ечиш мумкин. агротехникага оид жуда кўп масалаларни ечиш учун ҳам тупроғ, рельеф, ўсимлик ғоплами, сув ҳавзалари тасвирланган план​ли-картографик ҳужжатлар бўлиши керак. планли-картографик ҳужжатлар мамлакат мудофааси учун ҳам жу​да зарур, шунинг учун ҳам азалдан „карта — армиянинг кўзи“ деб саналади. геодезия фани олий геодезия, амалий геодезия ва космик геоде​зия каби соҳаларга бўлинади. ернинг шакли ва ўлчамларини аниғлаш, геодезия таянч тармоғ​ла​рини ғуриш ҳамда унинг катта ғисмида бажариладиган юғори аниғ​ликдаги геодезик ишлар билан олий геодезия фани шуғулланади. ер​нинг ички кучи таъсирида ер пўстининг силжишини ўрганиш ва бош​ға шу каби юғори аниғликда бажариш талаб ғилинадиган геоде​зик ишлар ҳам олий геодезия вазифасига киради. амалий геодезия — турли инженерлик иншоотлар ўрнини ғиди​риш, лойиҳалаш, жойга кўчириш, уларни ғуриш жараёнида геодезик ўлчаш​​лар билан таъминлаш, бино ва иншоотлар деформациясини ўлчаш ва бошға шу каби ишлар билан шуғулланади. космик геодезия — олий геодезияга доир илмий масалаларни ер сунъий йўлдошларини, ой, планеталар ва турли космик учиш аппа​рат​ларини кузатиш орғали ечиш йўлларини …
5 / 313
ҳар томон​лама билишга ғизиғған ва ўрганган. геодезия тарихи ҳам шундай бош​ланади. археологларнинг аниғлашича, ғадимий миср, месопотамия, ўиндистон, хитой, греция, ўрта осиё ва бошға мамлакатлар халғ​лари ўз эҳтиёжлари учун деҳғончилик ғилиш ва суғориш каналлари​ни ғазиш, турли бино ва иншоотларни ғуриш, экин майдонларини ўзаро тағсимлаш каби масалаларни ечишда геодезик ўлчашдан фойда​лан​ган. масалан, милоддан 4000 йил илгари мисрдаги нил дарёси ҳавза​сида ерни ўлчаш ишлари олиб борилган. нил дарёсини ғизил денгиз билан ғўшиш мағсадида канал ғурилиши милоддан vғ аср илгариги вағтга тааллуғлидир. у вағтларда съёмканинг баъзи бир усулларигина маъ​лум эди. юнонистонлик олим эратосфен милоддан 230 йил илга​ри ер шарининг ўлчамларини аниғлаган ва геодезиядан махсус китоб ёзиб, меридианлар ва параллеллар кўрсатилган карта тузган. птоломей то​мо​нидан проекциялаш усуллари жорий ғилиниб, европа ва осиё карта​ларини тузишда улардан фойдаланилган. милоддан 7 — 6 аср илгари ҳозирги ироғ жанубида яшаган хол​дейлар ерни шар деб фараз ғилиб, унинг радиуси r узунлигини ҳисоб​лаб чиғдилар. милоддан 6 аср илгариёғ пифагор ерни шар …

Want to read more?

Download all 313 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geodeziya va kartografiya darslik"

¤збекистон республикаси олий ва ¤рта ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ўрта махсус, касб-ўунар таълими маркази ўрта махсус, касб-ўунар таълимини ривожлантириш институти х. мубораков, с. ахмедов геодезия ва картография касб-ҳунар коллежлари талабалари учун дарслик тошкент „ўғитувчи“ 2002 дарслик техника фанлари номзоди, доцент ў. мубораковнинг умумий таҳрири остида нашрга тайёрланган. тағризчилар: тағи геодезия ва кадастр кафедраси доценти, техника фанлари номзоди с. тошпўлатов, тиғхмии геодезия кафедраси доценти, техника фанлари номзоди з. д. охунов, тошкент ғурилиш-коммунал касб-ҳунар коллежининг олий тоифали ўғитувчилари а.с. санаев, ў.м. жабборов, ўмкўтри катта илмий ходими ў.ғ. мадраўимов махсус муҳаррир: ўзму геодезия, картография ва кадастр кафедраси доцент...

This file contains 313 pages in DOC format (7.0 MB). To download "geodeziya va kartografiya darslik", click the Telegram button on the left.

Tags: geodeziya va kartografiya darsl… DOC 313 pages Free download Telegram