arktikatuproqlari

PPTX 17 pages 1.8 MB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

презентация powerpoint arktika tuproqlari фойдаланилган адабиётлар рўйҳати 1. добровольский г.в., урусевская и.с. география почв. мгу, “колос”, 2004. с 460. қўшимча адабиётлар 2. х.абдуллаев, т.абдрахмонов. дунё тупроқлари, улардан фойдаланиш ва муҳофаза қилиш. тошкент, “университет” 1993. 3. глазовская м.а. общее почвоведение и георгафия почв. м: 1981. 400с. 4. тожиев у., намозов х. ва б. ўзбекистон тупроқлари. бухоро, 2002. arktika tuproqlari tuproqlar kriogenezi. kriogen tuproqlar (grekcha kryos – sovuq, muz) – bular juda past haroratli sharoitda shakllangan turli tuproq tiplarining juda katta terma guruhidir, qaysiki ularning umumiy diagnostik belgisi yuzasidan u yoki bu chuqurlikda joylashgan guruntidagi ko‘p yillik muzloq qatlam – «abadiy muzlik» ning mavjudligidir. shu bilan birga ko‘p yillik muzloq jinslar tuproq profilida mavsumiy muzlaydigan – eriydigan qatlam bilan qo‘shilib ketadi. agarda ularning pastki qismida abadiy muzloq gurunt joylashgan bo‘lmasa, mavsumiy muzlaydigan, shu jumladan uzoq davrga muzlaydigan tuproqlar ham bu guruhga kiritilmaydi. shuni ta‘kidlash mumkinki, bаrcha kriogen tuproqlar yuzasidan to ko‘p yillik …

2 / 17

jarayonlar, shimoliy tayganing uzoq muddatli mavsumiy muzlaydigan gley-podzolli tuproqlarida yoki mdh yevropa qismidagi o‘rmon – dasht zonasining mavsumiy muzlaydigan sur o‘rmon tuproqlarida uchraydi deb aytish mumkin, ammo bunday tuproqlar «kriogenli» tuproqlarga kiritilmaydi. umuman olganda, kriogen tuproqlar – bular baland kengliklar va baland tog‘lar tuproqlari yoki yanada umumlashtirib aytganda, muzloqli va muzloq davrni o‘tagan viloyatlar tuproqlaridir. ammo osiyoda ularning janubiy chegarasi deyarli o‘rta mintaqalarga borib taqaladi (ba‘zi joylarda 480 shimoliy kenglikgacha). ko‘p yillik muzloq grunt tarqalgan xudud va shunga mos ravishda kriogen tuproqlar, yer yuzasi barcha muzliklaridan tashqari quruqligining qariyb 25% ni va mdh maydonining yarmini tashkil etadi. ular arktika va subarktika mintaqalari, mo‘tadil sovuq (boreal) mintaqalarning sharqiy-sibir va g‘arbiy kanada qismlari uchun xarakterli hisoblanadi va keng tarqalgandir; tog‘larda esa ular subnival va nival (sovuq iqlimli) mintaqalar uchun xarakterli hisoblanadi. ko’p yillik va uzoq fasliy muzlagan mintaqalarda tuproq hosil bo’lish xususiyatlari, moddalarning biologik aylanishi. muzloqlarning tuproq hosil bo‘lishiga ta‘siri juda ham …

3 / 17

avsumiy-eruvchi qatlamning muzlashi va shu tufayli guruntning muzlagan qismi bilan o‘ralgan yopiq sistemaning hosil bo‘lishi; 3) yopiq sistemalarda kuchlanishning, deformasiyalanishning, ba‘zan esa uzilishning rivojlanishi. bu jarayonlar mikrorelyefning turli-tuman poligonal shakllarining paydo bo‘lishiga olib keladi: «dog‘li tundra», «dog‘-medalyonlar», «toshli-gulchambarlar», «qaynaydigan qozonlar» va x.z. mikrorelyef shaklining turli-tumanligi (ser dog‘liligi)dan tashqari, subarktikada yana tepachasimon va past-baland xosilalar ko‘p tarqalgan, qaysiki ularning xosil bo‘lishi shishib do‘ppayish (ko‘pchish) jaryoni bilan bog‘liq. gruntlarning shishib do‘ppayishi deb guruntdagi suvning muzlashi natijasida uning kristallanishi tufayli 9 foyizga kengayishi va guruntga va muzlaydigan maydonga tashqaridan oqib kelgan suvlarning muzlashi tufayli ular xajmining notekis kengayishiga aytiladi. qumli guruntlarda suvning kam to‘planishi tufayli ular amalda shishib do‘ppayishga uchramaydi. aksincha qumoq, ayniqsa soz tuproq-guruntlarda muzlash maydoniga suvning ko‘chishi va uning keyinchalik muzlashi tufayli kengayishi jadal sodir bo‘ladi. shuning uchun shishib do‘ppayish jarayonlari ko‘proq namli sharoitdagi og‘ir sozli guruntlarda keng tarqalgandir. kriogen tuproq – guruntlari profilining past yoki manfiy xarorati fizikaviy nurashning kimyoviy …

4 / 17

gen strukturalanish; 7) biogen nurash. arktika tuproqlari, ularning tabiiy sharoitlari, tarqalishi, hosil bo’lishi, tasnifi, tarkibi va xossalari bular qutb sovuq quruq iqlimli (yog‘in miqdori 50-200 mm, iyulning xarorati 5 0 s dan yuqori bo‘lmagan manfiy o‘rtacha yillik temperaturali –14 dan 18 0 s gacha) sharoitda, suv o‘tlari- lishaynikli plyonkasi va tagida yo‘sinlar va gulli o‘simliklar (suv ayirgichlarda yuqori o‘simliklar suv yuzasining 25 % ni qoplaydi yoki umuman bo‘lmaydi) va a-c tipdagi kuchsiz rivojlangan kam qalinli tuproq profili bilan xarakterlanadigan yaxshi zovurlangan yuqori arktika va antarktikaning tuproqlaridir. mdh tuproqlari sistematikasiga arktika tuproq tipi ye.i.ivanova tomonidan 1956 yilda kiritilgan. rossiya va chet el olimlarining shimoliy muz okeanidagi orollarda o‘tkazilgan tadqiqot ishlarining natijalari yuqori arktika tuproqlarini maxsus tipga ajratish uchun asos bo‘lib xizmat qildi. mdh shimoliy qismi territoriyasi o‘ziga xos qutbiy tuproq-bioiqlim viloyatiga kiradi hamda arktika va subarktika tundrasi zonalariga bo‘linadi. arktika zonasi shimoliy muz okeanining eng shimoliy orollari (yangi yer orolining janubi …

5 / 17

imoliy qirg‘oqlarida (chelyuskin ko‘rfazida) tarqalgan. bundan tashqari shimoliy amerikada (kanada arktika arxipelagida), grendlandiyada va boshqa joylarda keng tarqalgan. arktika tuproqlari hozirgi zamon amerika klassifikasiyasiga binoan entisollar va inseptisollar tartibiga kiradi, kanada klassifikasiyasiga ko‘ra esa kriogen regosollar va kriosollarga kiradi. o‘simliklari asosan yo‘sunlar, lishayniklar, turli xildagi suv o‘tlaridir. o‘simlik qoplami sovuqdan hosil bo‘lgan yoriqlar, qurishi tufayli hosil bo‘lgan yoriqlar va boshqa genezisdagi kichik depressiyalarda tarqalgan. dengiz sathidan 100 m balandlikda o‘simlik qoplami deyarli bo‘lmaydi. o‘simliksiz (yalang) gurunt 70- 95% ni egallaydi. tuprog‘i bor - yo‘g‘i 30-40 sm qalinlikda va 1,5 oyga yaqin muddatga eriydi. arktika tuproqlarining profili bahorda va yozning boshlanishida muzloq ustidagi gorizont muzining erishi tufayli hosil bo‘lgan suvning yig‘ilib qolishi tufayli kuchli o‘ta namlanadi; yozda tuproq yuzasi sutka davomida insolyasiya (tushadigan quyosh nuri) va kuchli shamollar ta‘sirida quriydi va yoriladi. arktika tuproqlarini ikkita tipchaga bo‘lish mumkin: 1) arktika cho‘l va 2) arktika tipik gumusli. arktika tuproqlarining eng xarakterli xususiyatlaridan …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arktikatuproqlari"

презентация powerpoint arktika tuproqlari фойдаланилган адабиётлар рўйҳати 1. добровольский г.в., урусевская и.с. география почв. мгу, “колос”, 2004. с 460. қўшимча адабиётлар 2. х.абдуллаев, т.абдрахмонов. дунё тупроқлари, улардан фойдаланиш ва муҳофаза қилиш. тошкент, “университет” 1993. 3. глазовская м.а. общее почвоведение и георгафия почв. м: 1981. 400с. 4. тожиев у., намозов х. ва б. ўзбекистон тупроқлари. бухоро, 2002. arktika tuproqlari tuproqlar kriogenezi. kriogen tuproqlar (grekcha kryos – sovuq, muz) – bular juda past haroratli sharoitda shakllangan turli tuproq tiplarining juda katta terma guruhidir, qaysiki ularning umumiy diagnostik belgisi yuzasidan u yoki bu chuqurlikda joylashgan guruntidagi ko‘p yillik muzloq qatlam – «abadiy muzlik» ning mavjudligidir. shu bilan birga k...

This file contains 17 pages in PPTX format (1.8 MB). To download "arktikatuproqlari", click the Telegram button on the left.

Tags: arktikatuproqlari PPTX 17 pages Free download Telegram