adabiy tilning shaklani va o'rtachasi

DOCX 155 sahifa 530,6 KB Bepul yuklash

155 sahifa adabiy tilning shaklani va o'rtachasi — DOCX

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 530,6 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 155

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 155

афт^клгардан адабий тил, унинг шаклланиш ва- рквожланиш қонуниятлари- ни, жумладан, адабий ттбгдормаларини тадқиқ-қилиш нутқ мада- нияти соҳасининг асосий вазифаларидан биридир. узбек адабий тили^шшг нормалари нутқ маданияти талаб- лари асосида ҳанузга камр деярли ўрганил^бн- эмас. бу аспектда бажарилган баъзи ишл"4|^| алфавит, имло ва орфоэпия соқалари- гагина тегишлидир. шуйга кўра, ўзбек адабий тилининг фонетик, морфологик. сиитакти^^ада сўз ясалиш нормаларини, шунингдек услубий нормаларини т§^қққ қилиш ва уларни адабий-норматив талаблар асосида баҳоэташ>ўзбек тилшунослигининг актуал проб- лемаларидандир. ч'1 ' адабий тил иормасйий^ўрганиш жуда улкан проблема бўлиб, унинг барча хусусиятларини бирдан ёритиш мумкин змас. шу туфайли бу ишда, асосан, адабий норма ва унинг ўзига хос хусу- сиятлари, ўзбек адабий тилй лексик нормаларидаги вариантдор- лик ҳодисалари ўрганилди. ишнинг «сўз боши», «адабий норма» бўлимини филология фанлари кандидати э. бегматов, «адабий норманинг вариантдор- лиги» бўлимини филология фанлари кандидати а. бобоева, «уз- бек тилининг кенг истеъмол сўзлари нормаси» бўлимини фило- логиқ фанлари кандидати м. асомиддинова ёзди. суз боши узбек адабий …

2 / 155

огии.—в сб.: xxiv съезд қпсс и задачи развития обшественннх наук, с. 554.] умуман тил нормаси проблемалариии, жумладаи, ўзбек адабий тилининг норматив хусусиятларини тадқиқ этишиинг муҳимлиги : 1969 йили май ойида ўзбек тили путқ маданиятига бағишлаб тош- кент шаҳрида ўтказилган республика тилшунослик конференция- сида ҳам таъкидлаб ўтилди. конференцияда ўқилган асосий док- ладлар ўзбек адабий тили нормаларига бағишланди. чунончи, докладлардан бирида: «умуммиллий адабий тил нормасининг шаклланнши ва ривожланиш жараёнини чуқур ва атрофлича ўр- ганиш янги давр адабий тили тарихининг энг муҳим масалалари- дан бири деб эътироф қилиниши керак»[footnoteref:2],—деган фикр айтилди. [2: абдуллаев ф. а. узбек миллий тили ва уни ўрганишга оид айрим масалалар.—«нутқ маданнятига оид масалалар», тошкент, 1973, 38-бет.] узбек адабий тили ривожлапишининг ҳозирги этапи ҳам бу тилни нормалаш ва адабий тил нормаларини тадқиқ этиш билан боғлиқ янги-янги вазифаларни кўндаланг қилиб қўймоқда: «узбек тили ривожланган сари қилиниши керак бўлган ишлар янада яқ- қолроқ кўрина бошлади. шунга кўра тилшунослик давр талабла- ри билан …

3 / 155

вожига онгли аралашиш ва кўмаклашиш нуқтаи назаридан ҳали етарли ўрга- нилган эмас. [4: абдураҳмонов ғ. а. узбек адабий тилининг стилистик нормалари.— «нутқ маданиятига оид масалалар» 51—52-бетлар: ғуломов а. ғ. адабий тил нормалари.—«нутқ маданиятига оид масалалар», 55-бет.] утган 40-—50 йил давомида ўзбек адабий тилининг ҳар хил соҳаларини тадқиқ қилишга турли даражада ёндашилганини кў- рамиз. бу даврда тилнинг энг кўп эътибор қилинган ва ўрганил- ган соҳаси ўзбек алфавити ва орфографияси бўлди. узбек имло- си масалалари кўп вақтлар ўзбек тилшунослигининг диққат мар- казида бўлиб келди. шунингдек, ўзбек тили йорфологияси, синтаксиси соҳалари ҳам ҳозирги пайтда қониқарли тадқиқ қи- линган дейиш мумкин. ушбу ютуқларга қарамасдан, ўзбек адабий тили норматив системасининг баъзи с.оҳйяьарга қадар деяр- ли ўрганилмаган. бу фикр айниқса ўзўек орфоэшяси, ўзбек тили лексик нормалари, умуман, ўзбек |или ристешасини норматив нуқтаи назардан баҳолашга, яъни кфг мдъуод^ нутқ маданияти соҳасига тегишлидир. * * узбек адабий тили ва унинг иомалариин ил|ций ўрганиш ўзбек нутқ маданняти соҳаси учун …

4 / 155

эса ушбу норма- ла]>даги иккиланишларни бартараф этиш бўлмоғи керак»[footnoteref:5],— деған фикрларни билдирдилар.—«вариант воситаларни нутқда мақсадга мувофиқ равишда танлаш ва қўллай олиш ҳақидаги таълимот бўлмиш нутқ маданияти назариясининг асосий предмети нор- мадир»[footnoteref:6]. [5: «вопроси язикознания», 1965, №4, с. 126. «язмк и стиль», м., 1965, с. 43.] [6: «вопроси яэнкознания», 1966, №5, с. 10.] рус нутқи маданияти проблемаларига бағишлаб ёзилган бир қатор тадқиқотларда нутқ маданияти соҳасининг асосий вазифа- си адабий тил нормаларини тадқиқ қилишдир, дейилган қатъий мулоҳазалар айтилмоқда: «нутқ маданияти назариясидаги мар- казий тушунча нормадир»[footnoteref:7]. [7: «актуальнме проблеми культурм речи». м., 1970, с. 40.] демак, адабий тил ва адабий норма нутқ маданияти соҳаси- нинг асосий текшириш объектидир. англашиладики, ўзбек нутқи маданиятини янада кўтариш, бу борада сезиларли илмий-назарий ва амалий натижаларга эришиш учун биз ўзбек адаб.ий тили, унинг норматив қонуниятларини ўрганишимиз, илмий умумлашти- ришимиз лозим бўлади. узбек тилшуносларининг кейинги йиллар- да ушбу проблемага алоҳида диққат қила бошлаганини таъкидлаб ўтиш ўринлидир, келтирилганлардан шу нарса …

5 / 155

штириш, унинг нор- малари ривожига онгли ва илмий асосларда аралашишга имкон яратади. зотан, келтирилган ишларсиз ўзбек нутқи маданиятини янада такомиллаштириш ва ривож топтириш мумкин бўлмайди. узбек адабий тили қанчалик юксак даражада нормаланган, сил- лиқланган ва сайқалланган, стабиллашган ҳамда еоддалашган ( 4 ) ( 5 ) бўлса, кишиларнинг адабий тилни ўзлаштириши, ундан фойдала- ниши шунчалик осонлашади. бу эса, ўз навбатида, ўзбек нутқини ёзма ва оғзаки шаклларда камол топишига хизмат қилади. адабий тил нормаларини тадқиқ қилиш, бу нормалар ривожига онгли аралашиш ўз навбатида тилшунос олимлардан адабий тил ва адабий норма тушунчалари моҳиятини чуқур англашни, бу соҳага доир назарий билимларни ўзбек тили материалларига ўринли, илмий асосларда тадбиқ қилишни талаб қилади. адабий норма тушунчаси лингвистик ва нолингвистик тушунча, илмий катего- рия сифатида жуда мураккаб ва кўп қиррали ҳодисадир. бунинг устига ҳозирги тилшунослик фанида адабий тил, адабий норма, умуман тил нормаси сингари тушунчалар, бу тушунчаларнинг кўпгина қирралари ҳа'ли етарли аниқланган эмас. қуйида биз ҳозирги замон …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 155 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"adabiy tilning shaklani va o'rtachasi" haqida

афт^клгардан адабий тил, унинг шаклланиш ва- рквожланиш қонуниятлари- ни, жумладан, адабий ттбгдормаларини тадқиқ-қилиш нутқ мада- нияти соҳасининг асосий вазифаларидан биридир. узбек адабий тили^шшг нормалари нутқ маданияти талаб- лари асосида ҳанузга камр деярли ўрганил^бн- эмас. бу аспектда бажарилган баъзи ишл"4|^| алфавит, имло ва орфоэпия соқалари- гагина тегишлидир. шуйга кўра, ўзбек адабий тилининг фонетик, морфологик. сиитакти^^ада сўз ясалиш нормаларини, шунингдек услубий нормаларини т§^қққ қилиш ва уларни адабий-норматив талаблар асосида баҳоэташ>ўзбек тилшунослигининг актуал проб- лемаларидандир. ч'1 ' адабий тил иормасйий^ўрганиш жуда улкан проблема бўлиб, унинг барча хусусиятларини бирдан ёритиш мумкин змас. шу туфайли бу ишда, асосан, адабий норма ва унинг ўзига хос хусу- си...

Bu fayl DOCX formatida 155 sahifadan iborat (530,6 KB). "adabiy tilning shaklani va o'rtachasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: adabiy tilning shaklani va o'rt… DOCX 155 sahifa Bepul yuklash Telegram