markaziy osiya madaniyat tarixi

DOCX 8 pages 22.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.0 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

mustamlaka va mustabit tuzum sharoitida madaniyat reja: 1. markaziy osiyoda mustaqil xonliklarning vujudga kelishi va madaniyatning ahvoli. 2. mustakil xotiklar va amirlikning o‘zaro madaniy aloqalari. 3. markaziy osiyo madaniyatiga rus va dunyo madaniyatining ta'siri. markaziy osiyoda temuriylar davrqsa madaniyagg klassik darajasi bilan dunyoga mashhur bo‘ldi. shayboniylar va ashtarxoniylar davri (xvi-xviii asrlar) da mamlakat feodalizmning murakkab jarayonlarini boshdan kechirdi. xvi asrda hunarmandchilikning rivojlanishi tranzit va ichki savdoning kengayishiga yordam berdi. bu davrda hunarmanchilikning 60 dan ortiq turi mavjud edi, markaziy osiyo, hindiston, eron, balx, rossiya, turkiya va boshqa mamlakatlar bilan sovda-sotiq diplomatik aloqada bo‘lgan. xv-xvi asrlarda movarounnahrda ilm-fan ancha rivojlandi. adabiyot, tarix, memorchilik va tasviriy sanat o‘ziga xos rivojlanish bosqichini bosib o‘tdi. hasan buxoriy nisoriy (1566) ning «muzakkir ul-ahbob» va mutribiyning (1604) «tazkiratush-shuaro» nomli adabiyot antologiyasi buning yaqqol ifodasidir. bu qomusiy antalogiyada yuzdan ziyod adabiyot arboblarining ijodlari va tarjimai hollari o‘rin olgan. mamlakatda hunar va savdo ishlarining ri- vojlanishi ilm ahlining …

2 / 8

binolar bezashda mayda o‘simlik-naqshli parchinlar ishlatildi. devorlarga temuriylar davridagi usullar rivojlantirildi. kabr toshlari yasashda yuksak badiiy darajada toshsharga yozuvlarni o‘yib bitish rivojlandi. shayboniylar davrida fanning qator tar moqlari rivojlandi. 1693 yilda amin ahmad roziy «haft iqlim»- yetti iqlim degan jugrofiya-biologiyaga oid lug‘at tuzadi. unga mutribiyning dunyo xaritasi ilova qilinadi. 1541 yilda muhammad husayn as-samarqandiy tibbiyot va farmakologiyaga oid ilmiy asar yozadi. u ko‘z tabibi shoh li ibn sulaymon navro‘z ahmadjon huzurida ishlab, kasalliklar haqida «tabiblik dasturul-amali» risolasini bigadi. musiqa ilmiga oid buxorolik navkabiyning asari ham xvi asrda bu sanat rivojidan darak beradi. bundan tashqari xattotlik sanatining rivojiga ulkan hissa ko‘shgan sulton ali mashhadiy, mir ali hirviy, mahmud ali shiqobiy kabi husni hat ustalari ham ijod qilgan. 1586 yilda darvesh muhammad buxoriy kalligrafiya sai'ati nazariyasiga oid asar yozadi. shuningdek ko‘plab qo‘lyozmalar miniatyuralar va suratlar bilan bezatildi.tarixiy va adabiy asarlardan «fatxnoma» tarixi abulxayrxokiy, navoiyning asarlari shular jumlasidandir. minnatyuralarda markaziy osiyo moddiy madaniyati …

3 / 8

qurib, hovlilari to‘rt tomondan ayvon va hujralar bilan o‘raldi. buxoro va toshkengdagi ko‘kaldosh madrasalari bunga guvohlik beradi. markaziy osiyoda xonliklar va amirlik o‘rtasidagi nizolar bo‘lib tursada, ma'lum darajada dehqonchilik, hunarmandchilik, savdo-sotiq davom topdi. fan, adabiyot, san'atning rivojlanishi ko‘proq saroy doirasida bo‘lib, ham diniy, ham dunyoviy asarlar yozildi. garchi o‘z davri tarixnavisligi o‘sha xonlik va amirlikdagi siyosiy voqyealar salnomasini ifodalaydi, o‘sha davr ruhi aks etganligi bilan tarixiy ahamiyatga ega. muhammad yoqubning «gulshan-ul mulk», muhammad mir olimning «tarixi amir nasrullo», mulla ibodulla va mulla muhammad sharining «tarixi amir haydar», muhammad hakimjon to‘raning «muntaxabug tavorix» kabi asarlari diqqatga sazovordir. qo‘qon adabiy muhiti ko‘nlab shoir va shoiralar ijodi bilan boyidi. ko‘qon xoni umarxonning o‘zi «amiriy» tahallusi bilan o‘zbek tilida gazallar yozgan. uning rafiqasi mohlaroyim «nodira» tahallusi bilan fors-tojik tilida «maknuna», «komila» tahalluslari bilan she'rlar yozgan. eri umarxon vafot etgach, nodira davlat ishlariga ham aralanshb, mamlakat xo‘jaligini yaxshilash, madaniy hayotni jonlantirish bo‘yicha muhim tadbirlarni amalga …

4 / 8

n saroydan chetlashtirilgan. xviii asr oxiri xix asr boshlarida farg‘onada muhammad sharif-gulhaniy tahallusi bilan tanilib, ajoyib lirik she'rlar, masallar yozdi. uning «zarbulmasal» asari qahramonlari qushlar bo‘lib, shoir ular orqali saroy a'enlarining kirdikorlarini fosh etadi. yana bir quqonlik shoir g‘oziy ham o‘z asarlarida zodogonlar va ruhoniylarni fosh qiladi. xix asrning 30 yillarida shahrisbzda shoir hiromiy hind, fors adabiyotida mashhur bo‘lgan «chor darvesh» va «to‘tinoma» hikoyalarini o‘zbek tiliga tarjima qiladi xalq dostonlari «yusuf va zulayho», «tohir va zuhro» «bo‘z o‘g‘lon», «yusuf va ahmad» va boshqa dostonlar vujudga keldi. shahar maydonlarida qiziqchi va qo‘g‘irchoqbozlar, o‘yinchi san'atkorlar xalq hayotidan hikoya qiluvchi lavhalarni o‘ynab, tomosha ko‘rsatar, boylar va saroy ahlini ochko‘zligini fosh etib, ustidan kular edi. bu davrda markaziy osiyoda ikki turdagi maktab myavjud edi: quyisi- maktab va oliy- madrasa. boshlang‘ich maktabda savod o‘rgatilar va diniy matnlar yodlatar edi. madrasada ham ilohiyat o‘qitilar, shuningdek arab tili sarfu nahvi (grammatikasi), notiqlik san'ati, aljabr va handasa asoslari …

5 / 8

ubovlar ta'sirida xalq ozodligi masalasini ko‘tarib chiqdilar. o‘rta asr qoloqligini tugatish, ta'lim-tarbiyaning ilg‘or usullarini joriy qilishni o‘z asarlarida kuylagan furqat (1858-1909) misol tariqasida rus maktablarini ko‘rsatdi. u a. s. pushkinning bir qancha she'rlarini o‘zbekchaga tarjima qildi. muqimiy (1850-1909) o‘zining hajviy she'rlarida xalq ommasining burjuaziya tomonidan ezilishini fosh etdi. zavqiy (1853-1921) o‘z she'rlarida ijtimoiy adolatsizlikni qoraladi. xix asr turkiston adabiyoti ikki yo‘nalishda rivojtandi. shohlik va saroy muhitini kuylovchi adabiyot hamda zo‘rovonlikka qarshi norozilikni va qoloqlikni tugatishga qaratilgan taraqqiyparvar xalq adabiyoti. umuman, rus va dunyo madaniyagi ta'sirida mehnatkash xalq bilan bog‘liq turkistonda milliy madaniyatning rivojlanish jarayoni kuchayib bordi. u musulmonlar va qolaversa turkiylar dunyosining jahon taraqqiyotidan uzilib qolganligi, bu g‘oyat xavfli holga barham berish kerakligini hamda umumturkiy qavmlardagi jaholatni yo‘q qilib, ma'rifat orqali taraqqiy togpan mamlakatlarga tenglashish zarurligini birinchi bo‘lib turkiy qrim-tatar xalqining ulug‘ farzandi ismoil g‘aspirali (1851-1914) tushunib yetdi. u jadidchilik harakatining butun turk dunyosidagi «g‘oyaviy otasi»ga aylandi. musulmon turkiy olamini …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy osiya madaniyat tarixi"

mustamlaka va mustabit tuzum sharoitida madaniyat reja: 1. markaziy osiyoda mustaqil xonliklarning vujudga kelishi va madaniyatning ahvoli. 2. mustakil xotiklar va amirlikning o‘zaro madaniy aloqalari. 3. markaziy osiyo madaniyatiga rus va dunyo madaniyatining ta'siri. markaziy osiyoda temuriylar davrqsa madaniyagg klassik darajasi bilan dunyoga mashhur bo‘ldi. shayboniylar va ashtarxoniylar davri (xvi-xviii asrlar) da mamlakat feodalizmning murakkab jarayonlarini boshdan kechirdi. xvi asrda hunarmandchilikning rivojlanishi tranzit va ichki savdoning kengayishiga yordam berdi. bu davrda hunarmanchilikning 60 dan ortiq turi mavjud edi, markaziy osiyo, hindiston, eron, balx, rossiya, turkiya va boshqa mamlakatlar bilan sovda-sotiq diplomatik aloqada bo‘lgan. xv-xvi asrlarda movarounnahrda il...

This file contains 8 pages in DOCX format (22.0 KB). To download "markaziy osiya madaniyat tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy osiya madaniyat tarixi DOCX 8 pages Free download Telegram