ega va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi

DOCX 34 pages 103.4 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 103.4 KB

File type DOCX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti jurnalistika fakulteti nortijiyev nazarjon eshpulat o‘g‘li ega va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi kurs ishi ilmiy raxbar: toshkent 2022 mundarija: |. kirish ||. asosiy qism ||.1.ega haqida umumiy ma’lumot. ||. 2. eganing ifodalanishi. ||.3.eganing nutqiy voqealanishi. umumiy xulosalar. foydalanilgan adabiyotlar. |.kirish. o‘zbekiston davlatining mustaqillik davridagi taraqqiyoti ijtimoiy-siyosiy hayotimizning barcha qirralarida bo‘lgani singari madaniy-ma’rifiy sohalarda ham tarixiy o‘zarishlarni yuzaga keltirmoqda. istiqlol mafkurasi tufayli “tilimizni, dinimizni, urf-odatimizni, ma’naviy qadriyatlarimizni butkul yo‘qotib qo‘yish xavfidan saqlab, asrab-avaylab, ularning azaliy mazmuni va qudratini tiklash…” darajasiga erishdik. qadimiy merosimiz ildizlarini ko‘rsatish, o‘tmishdagi boy an’analarni, milliy qadriyat va ma’naviy boyliklarimizni yangi jamiyat qurilishiga tadbiq etish bugungi hayotimizning boshvazifalaridan biriga aylandi. dunyo tilshunosligi tilda xalq tasavvurlari va dunyoqarashining aks etishi masalasiga hamisha qiziqib kelgan. shu boisdan fanimizning har bir bosqichida bu masalaga doir qator tadqiqot ishlari olib borilgan va bu muammo bilan tilshunoslikning alohida yo‘nalishlari …

2 / 34

a. bu esa, o‘z navbatida, tilning ichki imkoniyatlarini egallash, milliy ma’naviyatni takomillashtirish va uni yoshlar ongiga singdirishda alohida ahamiyatli ekanligini ko‘rsatadi. ma’noli va teng huquqli fenomen singari madaniyat bilan qiyoslab o‘rganish mumkin bo‘ladi. ||.asosiy qism. ||.1. ega haqida umumiy ma’lumot. ega haqida umumiy ma’lumot. ega gap kesimini shakllantiruvchi [pm] – kesimlik kategoriyasida mujassamlashgan shaxs-son (sh) ma’nosini muayyanlashtiruvchi gap kengaytiruvchisi: 1. elchibek asta o‘rnidan turdi. (a.mux.) 2. biri – sensan, biri – men. (oyb.) 3. shunday o‘lka doim bor bo‘lsin. (h.olim.) 4. (sen) aytar so‘zni ayt, (sen) aytmas so‘zdan qayt. (maqol) birinchi gapda elchibek so‘zi kesimdagi uchinchi shaxs birlik (nol) kesimlik qo‘shimchasining, ikkinchi gapdagi biri so‘zlari sensan kesimining ikkinchi shaxs birlik (-san) va men so‘zidagi birinchi shaxs birlik (-man), uchinchi gapdagi o‘lka so‘zi bor bo‘lsin kesimidagi uchinchi shaxs (-sin), to‘rtinchi gapdagi ifodalanmagan (sen, sen) ayt, qayt so‘zlari bilan ifodalangan kesimdagi ikkinchi shaxs birlik (nol) kesimlik ma’nosining muayyanlashtiruvchisi, kengaytiruvchisi. ega gapdagi fikr …

3 / 34

adi. egasiz gaplarning mavjudligiga olib keluvchi omillar kesimdagi [w] va [pm]ga bog‘liq ikki guruhga bo‘linadi. [w] ga bog‘liq ravishda egasiz gapning vujudga kelishi. 1.o‘timsiz fe’llar (masalan, bormoq, yurmoq, yugurmoq, qolmoq, erishmoq) vositasiz to‘ldiruvchiga ega bo‘lganligi tufayli majhul nisbat shaklini olganda, gap egasiz qo‘llanadi: 1. bugun stadionga boriladi. 2. o‘n minut qadar yo‘l yurildi. (oyb.) 3. institutning o‘ttiz yili davomida ulkan yutuqlarga erishildi. 4. кatta trassaga chiqish uchun o‘ng tomonga yuriladi. 5. jizzaxga borish uchun samarqanddan o‘tiladi. bu gaplardan bittasining lisoniy qolipini kuzatamiz (43-jadval): e h w pm – o‘ttiz yili davomida erishil di institutning yutuqlarga ulkan ma’lum bo‘ladiki, gapning maksimal lisoniy qolipidagi eganing o‘rni bo‘sh. buning boisi, aytilganidek, o‘timsiz fe’l (erishmoq) majhul nisbatga o‘tganda ega o‘z-o‘zidan tushib qoladi. agar fe’l o‘timli bo‘lsa edi, (masalan, o‘qimoq), uning vositasiz to‘ldiruvchisi ega mavqeini egallar edi: nilufar kitobni o‘qidi – кitob nilufar tomonidan o‘qildi tarzida. to‘g‘ri kelmoq qo‘shma fe’li «o‘zbek tilining izohli lug‘ati»dagi 8-ma’nosida …

4 / 34

r кesimi fe’lning iii shaxs shart mayli+bo‘ladi qurilmasi asosida ifodalangan gaplar ham o‘zbek tilida egasiz gaplarni hosil qiladi: 1. hosilni o‘n-o‘n besh kunda yig‘ib olsa bo‘ladi. 3. bu ig‘voning sabablarini tahlil qilsa bo‘ladi. bunda kesimlarning yig‘ib ol, tahlil qil qismlari [w] (lug‘aviy birlik) va -sa bo‘ladi qismlari esa [pm] voqelanishi. кesim ravishdoshning -(i)b shakli va bo‘lmoq fe’lining turli ko‘rinishlari bilan ifodalanganda ham egasiz gap vujudga keladi: 1. bu xatning mazmunini birovga aytib bo‘lmaydi.(a.qah.) 2. falakka qo‘l uzatib, shamsu anvorni olib bo‘lmas. (mashr.) bu kesimlarda aytib bo‘l, olib bo‘l qismlari [w] va -maydi, -mas qismlari pm voqelanishi. sxemasi (46-jadval): 46-jadval e h w pm uzatib olib bo‘l mas qo‘l shamsi anvorni falakka o‘zbek tilidagi atov gap – egasiz gapning o‘ziga xos turi: 1. кeng sahro. quruq cho‘l. suv manbalaridan darak yo‘q. 2. yoqimli ohang. zavqli qo‘shiqlar. anorxon yo‘llaridan to‘xtab tinglaydi. (i.rah.). bu gaplar bir qarashda kesimsiz, faqat egadan iborat gaplardek tasavvur …

5 / 34

bidagi [pm] (kesimlik kategoriyasi) ning qismlaridan biri shaxs-son ma’nosi bo‘lib, u hamisha o‘zining to‘ldirilishini, muayyanlashtirilishini talab qiladi. bu esa gaplarning egali bo‘lishini taqozo qiladi. aytilganidek, o‘zbek tilidagi gaplarning lisoniy strukturasi uch a’zo (ega, hol, kesim) dan iborat, egali gaplarda ega pozitsiyasi bo‘sh bo‘lmaydi, to‘ldirilgan bo‘ladi. u nutqda esa yuzaga chiqqan hol, yuzaga chiqqan kesim bo‘lishi mumkin. quyidagi ikki gapni qiyoslang: 1. men kitobni o‘qidim. 2. кitobni o‘qidim. har ikkala gap ham [e-h-pm] qolipi hosilasi bo‘lib, ularning kesimidagi [pm] ga xos shaxs-son qo‘shimchalari ega, uning tabiati (qaysi shaxs, son) haqida to‘liq axborot berib turibdi. har ikkala gap uchun ham ega – i shaxs birlikdagi kishilik olmoshi. biroq, ulardan birinchisida bu lisoniy to‘liqlik (ega pozitsiyasining bo‘sh emasligi) nutqda namoyon bo‘lgan, ikkinchisida esa nutqiy ehtiyoj bo‘lmaganligi tufayli yuzaga chiqmagan. кo‘rinadiki, har ikkala gap ham lisoniy egali, ega pozitsiyasi to‘ldirilgan gap qismining hosilasi. egali gaplarning o‘zi quyidagi turlarga ajratilishi mumkin: 1. egasi ifodalangan (nutqda …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ega va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti jurnalistika fakulteti nortijiyev nazarjon eshpulat o‘g‘li ega va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi kurs ishi ilmiy raxbar: toshkent 2022 mundarija: |. kirish ||. asosiy qism ||.1.ega haqida umumiy ma’lumot. ||. 2. eganing ifodalanishi. ||.3.eganing nutqiy voqealanishi. umumiy xulosalar. foydalanilgan adabiyotlar. |.kirish. o‘zbekiston davlatining mustaqillik davridagi taraqqiyoti ijtimoiy-siyosiy hayotimizning barcha qirralarida bo‘lgani singari madaniy-ma’rifiy sohalarda ham tarixiy o‘zarishlarni yuzaga keltirmoqda. istiqlol mafkurasi tufayli “tilimizni, dinimizni, urf-odatimizni, ma’naviy qadriyatlarimizni butkul yo‘qotib qo‘yish xavfidan saqlab, asrab-avaylab, ula...

This file contains 34 pages in DOCX format (103.4 KB). To download "ega va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi", click the Telegram button on the left.

Tags: ega va uning o‘zbek tilshunosli… DOCX 34 pages Free download Telegram