ҳамидов (ўзму) мирзо улуғбек номидаги ўзбекистон миллий университети

DOCX 137 pages 378.3 KB Free download

137 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 378.3 KB

File type DOCX

Pages 137

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 137

мирзо улугбек номидаги ўзбекистон миллий университети айюб ғулом ва ўзбек тилшунослиги (айюб ғулом таваллудининг 90 йиллигига бағишланади) тошкент -2004 мирзо улуғбек номидаги ўзбекистон миллий университети аиюб ғулом ва узбек тилшунослиги (айюб ғулом таваллудининг 90 йиллигига бағишланади) ( узбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ) тошкент — 2004 ўзбек тилшунослиги кафедрасида тайёрланган ушбу илмий тўплам ўзбек филологияси факультета ўқув —методик кенгашининг 2004 йил 9 сентябрь қарори билан нашрга тавсия қилинган. таҳрир ҳайати: филология фанлари номзоди, доцент м.қодиров филология фанлари номзоди, доцент м. наримонова филология фанлари номзоди, доцент м.жўрабоева тақризчилар: филология фанлари доктори, проф. аабдуазизов филология фанлари доктори, проф. м. қурбонова масъул муҳаррир: филология фанлари доктори, профессор р. сайфуллаева р.сайфуллаева, м.жўрабоёва (ўз му) мактаб яратган тилшунос ўзбек маданияти ривожига, xx аср ўзбек тилшунослиги идмига тамал тоши қўйган олимлардан бири профессор айюб ғулом ҳаёт бўлганида 90 ёшга тўлган бўларди. олим ўтган асрнинг энг қийин, энг долғали даври ҳисобланган мустабид тузум шароитида …

2 / 137

бир қатор тақризлари эълон қилинган ва бу нашрларнинг ҳар бири халқнинг саводини кўтаришга хизмат қилган. 1940 —йилда олимнинг биринчи монографияси “ўзбек тилида аниқловчилар" номи билан нащр қилинган. бир оз вақт ўтгач, унинг қисқарган варианти рус тилида ҳам босиб чиқарилган. мазкур монографияда аниқловчиларнинг таснифи, ифодаланиш усуллари, семантик, грамматик, услубий хусусиятлари, эски ўзбек тилидаги изофанинг роли ва унинг ҳозирги замон ўзбек тйлидаги вазифалари, аниқловчили синтагматик қурилишларда интонациянинг вазифаси, "аниқловчи эргаш гап" бобида эса бу хилдаги эргаш гапларнинг қолипи, уни ажратиш мезонлари ҳақида дастлабки мукаммал маълумотлар илмий талқинини топган. мазкур ишда илгари сурилган қарашлар кейинчалик ссср фанинг му^бир аъзоси н.к.дмитриев, академик а.н.кононов ҳамда э.м.груниналарнинг ишларида тўғри, асосли илмий қараш сифатида юксак баҳоланган. бу асар ғояси олий ўқув юртлари учун чиқарилган дарсликларнинг "аниқловчи" баҳсига асос бўлган. ўша даврдаёк, монографияга а.к.боровков томонидан юксак баҳо берилган эди. уни айнан келтиришни ўринли деб биламиз: “работа чрезвычайно актуальна... аюб гулямов серьезно подошёл к решению поставленных перед собой вопросов …

3 / 137

у сабабли бўлса керак, бу қарашлар ҳамон ўз қийматини йўқотган эмас. 1944 йилда эса "ўзбек тилида кўплик категорияси1' номли монография босилиб чиқди. монографияда мазкур мавзунинг ўта чуқур таҳлил. қилинганлиги олимлар томонидан эътироф этилган (қаранг: а.н.кононов. грамматика узбекского языка, 1948, с.33). ишда кўплик тушунчасининг моҳияти, кўпликнинг ифодаланиш усуллари, кўплик қўшимчаси воситасида юзага чиқувчи маънолар, араб ва форс тилидан ўзлашган кўнлик кўрсаткичларининг ўзбек тилидаги ўрни, сондаги мослашув ва шу каби кўплаб масалалар илмий ёритилган. 1947—йилда "ўзбек тилида урғу" номи билан навбатдаги монография чоп этилган. бу махсус тадқиқотда урғупииг ўзбек тилига хос хусусиятлари жуда синчковлик билан таҳлил қилинган (проф, в.в.решетов. узбекский язык, 1, т., 1959, с. 312,315). ишда акад. в.в.радловиинг фикрига қарама-қарши равишда туркий тиллардаги ургуиинг семантик ва грамматик вазифани бажара олиши исботланиб, бу ҳолнинг 21 та кўриниши аниқ мисоллар асосида тазршл қилиб берилган. н.а. баскаков, в.в.решетовларнинг асарларида эса мазкур қараш ижодий баҳоланган. (“каракалпакский язык”, ii том,” основы фонетики и грамматики узбекского языка”, …

4 / 137

личество (около двадцати) конкретных значений глаголов на - ла, которые находит в узбекском языке а.г.гулямов (қаранг: тилга олинган асар, 1962, 79 — 6.). олимнинг “к некоторым вопросам аффиксации в узбекском языке” номида академик в.а.гордлевскийга бағишлаб чиқарилган тўпламдан жой олган (м., 1953 й.) мақоласида муаллиф узбек тилидаги аффиксларни таснифлаган. бу ҳақдаги қозоқ тилшуноси проф. н.т.сауранбоев, француз тюркологи ж.дени, турк тадқиқотчиси ахмед жавод эмреларнинг фикрларини асосли танқид қилган. проф. а.ғ.ғуломовнинг аффикслар этимологиясига бағишланган туркум мақолаларида берилган янги этимологик талқинларнинг (масалан, —ка, — дош.:.) кейинчалик совет туркологиясида ҳам тўғри, илмий асосли фикрлар тарзида тан олинганлиги'маълум (қ: а н.кононов, н.а.баскаков, э.в. севортян, а.к.хасонова ва бошқалар). 1954 — йилда чоп этилган "к вопросу об адвербиализации в узбекском языке” мақоласида айрим тюркологларнинг туркий тиллардаги субстантивациянинг юзага келиши сўз ўзгартувчи аффиксларнинг иштирокига боғлиқ, деган асоссиз қарашларнинг хато эканлиги танқид қилинган ва бу ҳодисанинг ўзбек тилига хос хусусиятлари илмий таҳлил қилиб берилган. "сифат даражалари" (1959) мақоласида ҳозирги ўзбек …

5 / 137

астлабки илмий манба сифатида қимматлидир. олимнинг "синтактик қайта бўлиниш" ҳодисасини пайқаганлиги ва бу назарияни илк маротаба ишлаб чиққанлиги ҳам фандаги янгиликлардан ҳисобланган. мазкур илмий қарашнинг асосли эканлиги а.н.кононов, а.с.сафоев каби олимларнинг ишларида таъкидланган эди. олимнинг бир қатор ишларида тилнинг динамик табиати, систем хусусияти таҳлил қилинган. " развитие узбекского литературного языка в советский период" (1948), "адабий тил нормалари" (1973), "фонетик вариантлар ва адабий тил нормалари" (1977) каби ишларининг мақсади шу масалага йўналтирилгаплиги билан аҳамиятли. а.ғуломовиинг орфоэпия, орфография, стилистикага, шевашуносликка оид ишлари ҳам анчагииа. "ўзбек тилида сўз тартиби" (1940), "бадиий асарнинг тили ҳақида" (1941), "она тилига ўргатиш сифатини яхшилаш ҳақида" (1957), "о правописании сложных слов в узбекском языке" (1954), "шевалар луғати тузишнииг баъзи принциплари" (1968) сингари мақолаларининг ҳар бири ўз салмоғи ва илмий — амалий аҳамияти билан ажралиб туради. профессор а.ғуломов ўнлаб дарслик, қўлланмалар, айрим луғатларнинг етакчи муаллифларидан ҳисобланади: "она тилидан қўлланма" (1937), "ўзбек тили грамматикаси” (1939), "ўзбек тили илмий грамматикаси учун …

Want to read more?

Download all 137 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ҳамидов (ўзму) мирзо улуғбек номидаги ўзбекистон миллий университети"

мирзо улугбек номидаги ўзбекистон миллий университети айюб ғулом ва ўзбек тилшунослиги (айюб ғулом таваллудининг 90 йиллигига бағишланади) тошкент -2004 мирзо улуғбек номидаги ўзбекистон миллий университети аиюб ғулом ва узбек тилшунослиги (айюб ғулом таваллудининг 90 йиллигига бағишланади) ( узбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ) тошкент — 2004 ўзбек тилшунослиги кафедрасида тайёрланган ушбу илмий тўплам ўзбек филологияси факультета ўқув —методик кенгашининг 2004 йил 9 сентябрь қарори билан нашрга тавсия қилинган. таҳрир ҳайати: филология фанлари номзоди, доцент м.қодиров филология фанлари номзоди, доцент м. наримонова филология фанлари номзоди, доцент м.жўрабоева тақризчилар: филология фанлари доктори, проф. аабдуазизов филология фанлари доктори, проф. м. қурбонов...

This file contains 137 pages in DOCX format (378.3 KB). To download "ҳамидов (ўзму) мирзо улуғбек номидаги ўзбекистон миллий университети", click the Telegram button on the left.

Tags: ҳамидов (ўзму) мирзо улуғбек но… DOCX 137 pages Free download Telegram