ustimliklar haqida

PPTX 15 pages 66.4 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 66.4 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

20-мавзу ўсимликларни ҳаракатланиши ва табиатни турли стресс омилларига чидамлилиги 22-мавзу ўсимликларнинг ҳаракатланиши ва табиатни турли стресс омилларига чидамлилиги ҳаракатланиш-бу организм ёки унинг қисмиларини муҳитда ўз ўрнини (жойини) ўзгартириш. фаол ҳаракат, яъни энергия сарфлаб,ҳаракатланиш ҳар бир организмга хос хусуиятдир. бу ҳаракат асосан ҳимояланиш, озиқланиш ва кўпайиш учун зарур бўлади. кўпинча ўсимликларни ҳаракатланиши секин боргани учун уни сезиб бўлмайди. нутациялар - ўсимликларни поя ва илдиз учларидаги айланма ҳаракат, тропизмлар - новда ва барг пластинкасини ёруғликка ўгирилиши, настиялар - гуллар кун билан тунни алмашинувида очилиши ва ёпилиши. ҳаракатланиш тез ва секин бўлиб ўтади. уятчан мимоза, бўтакўз оталиги (чангдон), пашшатутки, зирк тез ҳаракат қилади. цитоплазма ва органоидларнинг ҳаракати ўсимлик ва ҳайвонларда деярли бир хил бўлади. бир ҳужайралиларнинг хивчин ёки киприклар билан локамотор ҳаракат (таксислар) қилади. деярли кўпинча ўсимликлар учун ташқи муҳитда ўз жойини ўзгартиришни ҳарактерли усули узайиш (чўзилиш) билан ўсишдир. ўсимликлар ўсиши асосида осмотик жараёнлар ётади, ҳайвонларда эса, буни қисқарувчи оқсиллар бажаради. ҳаракат усуллари …

2 / 15

итоплазма ҳаракати бир неча хил бўлади: 1.тербанадиган (ҳужайра компонентларини тартибсиз жойини ўзгартириши, мас.,спирогира сув ўти). 2.айланма (циркуляр)-(протоплазматик тортма ионлар ёрдамида); 3.ротацион-(йирик вакуолали ҳужайраларда-масалан, харали сув ўтларини бўғим оралиғида). 4.фантан бўлиб отилувчи илдиз тукларида (ички ўсиш ҳужайраларида). ратацион ҳаракат яхши ўрганилган. харали сув ўтларининг бўғим оралиғи ҳужайраларининг цитоплазмасини ҳаракати ҳужайра девори бўйлаб худди айланма камарни ҳаракатига ўхшаш амалга оширилади. плазмалеммага туташиб турган (эктоплазма) деярли ҳаракат қилмайди, уни ички юзаси бўйлаб ҳаракатга катлам-эндоплпзма сирғанади. ҳаракатга келтирувчи куч эктоплазма билан эндоплазма ўртасида пайдо бўлади. у ерда микронайчалар бор, улар фибриллалардан иборат, эндоплазма фибриллалари микронайчага эктоплазмани ҳаракатга келтирувчи куч ҳосил бўлади. цитоплазмада актин ва миозин топилган, у мускулли оқсиллар эмас, бу икки оқсил комплекси ҳолда иш бажаради, у атфаза фаоллигига эга. энергия (атф) сарф қилинади, муҳитда са2+ 0,1мкм/л талаб қилинади, агар 1мкм/л са2+ бўлса цитоплазма ҳаракати тўхтайди. демак, са2+ ни цитоплазмадаги миқдори қисқарувчи оқсиллар структурасини регулятори ҳисобланар экан. митохондрийлар ҳам ортиқча са2+ ни ютиши …

3 / 15

қисқарувчи оқсиллар тизимининг фаолияти ётади. бундай ҳаракат ҳивчи билан ҳаркатланадиган организмларга хосдир. бир тамонлама таъсир этувчи омиллар (қўзғатувчи) нинг таъсири остида бутун организмнинг жойини ўзгартириши таксис деб аталади. бу бир ходиса ҳивчинли сув ўтларини гаметаларга, зооспора ва сперматозоидларга, йўсинларга (мохлар), палаунларга (қирқкулоқ) хос хусусиятдир. ҳаракатланиш манбага қараб бўлади: озиқланиш манбаига, бошқа жисни қидириб топиш учун (хемотаксис), ёруғликка (фототаксис) деб аталади. кучсиз ёруғликдан кучли ёруғликка интилади (+ фототаксис), кучли ёруғликда кочиши (-фототаксис) деб юритилади. ёруғликни пигмент тизимидаги кўк ранг белгилайди, фоторецептордан сигнални ҳивчинига микронайчаларга узатиши мумкин. бир ҳужайрали ҳивчинлилар ҳужайрасини тўлқинсимон ҳаракат билан таъминлайди (асосидан-пастидан юқорига қараб). ҳаракатни асосини 2 та марказий ва 9 жуфт периферик (устки) фиббриллалар-микронайчалар ташкил қилади. микронайчалар оқсил суббирликларидан иборат. периферик микронайчалар марказидагилар билан оқсилли боғлар боғланади. периферик микронайчалар ўзаро пектин деган оқсил билан боғланган. ҳивчиннинг ҳаракатни тубулин-динеин оқсили атф нинг энергияси ҳисобига иш бажаришига асоланган. периферик микронайчалар бир бирига нисбатан ҳивчи ўқи бўйлаб ва маказий жуфт …

4 / 15

оллик пастки қисимга нисбатан 50 баробар юқори бўлади. учки ўсишга цитоплазмадаги микронайчаларда гумбазсимон бошчасини йўқлиги ҳарактерли, у ҳужайрани марказий қисмида пайдо бўла бошлайди. учки ўсишда секретор визикулаларнинг ҳужайрани учига ташиш муҳим, деворни ситези учун материаллар ва синтетазалитик гидролиз ферментлар ташилади. липаза ферментлари девор структурасини юмшатади, агар у юмшамаса юқори осмотик босимга бардош бераолмайди, бунда мирофибрилалар орси очилади ва янги материаллар юмшатилган деворга қўшила бошлайди. ўсувчи ҳужайранинг учида целлюлозани микрофибриллаларини жойи аниқланмаган ҳолда тўпланади. ўсиш ҳаракатлари. ҳужайраларни эволюция жараёнидаги ҳаракати шакли узайиши (чўзилиши) қайтмаслиги ҳисобига пайдо бўлган. айнан, ҳужайраларни узайиши қайтмаслиги ўсимилкларга озиқ манбаларига тамон ҳаракатланишига имкон беради. чўзилиш ҳисобига ўсиш ҳаракати. ҳужайрани чўзилиб ўсиши натижасида марказий вакуола ҳосил бўлади, унда осмотик фаол моддалар тўпланади, сув сўрилади, ҳужайра девори юмшайди ва чўзилиши содир бўлади. тургор босим пайдо бўлиб, у ҳужайра деворини чўзувчи асосий куч бўлиб қолади, ҳужайра деворига янги полисахаридлар келиб қўшилиди ва ҳужайра девори тургор босимга қарши тенг босим билан …

5 / 15

а тез ўсади. холодный-вентанинг тропизмлар назариясига кўра қўзғатувчанликни бир тамонлама таъсири натижасида органлар тўқмаларида кўндаланг электрополяризацияси ортади, ауксин ташилади ва ўсиш симметрик бўлиб қолади. тропизмда абк ҳам иштирок этиши (илдизда) исботланган. тропизмлар ҳар хил бўлади, бу қўзғатувчининг табиатига боғлиқ. тропизм мусбат ва манфий бўлади. тропик ҳаракат қўзғатувчи тамонга қараб бўлса мусбат, манфийда эса, аксинча тескари бўлади тропизм ёрдамида ўсимлик органлари муҳитга қулай ўрнашаиб олади ва бу озиқланиш омилларидан тўла фойдаланиш имкониятини бериши билан бирга зарарли таъсирлардан ҳам ҳимоя қилади. геотропизм. ўсиш ҳужайра организмлари ерни гравитацион майдонида ривожланади. геотропизм-ерни тортиш кучи натижасида органни эгилишидир, бунда органни қарама-қарши тамонлари ҳар хил ўсган бўлади. уруғ, туганак тупроқда ўсаётган вақтда гравитацион майдон бўйича ўз жойини аниқлайди (оринтация). илдиз мусбат тропизмга эга, ер устки органлар манфий геотропизм, чунки ерни тортиш кучига қарама-қарши ўсади. ерни тортиш кучини сезиш мембраналардан плазмолемма ва эндоплазматик тўрга цитоплпамадаги оғир заррачалар - статолитларни таъсир босми билан боғлиқ. статолитлар таркибига амиопластлар, хлоропластлар, …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ustimliklar haqida"

20-мавзу ўсимликларни ҳаракатланиши ва табиатни турли стресс омилларига чидамлилиги 22-мавзу ўсимликларнинг ҳаракатланиши ва табиатни турли стресс омилларига чидамлилиги ҳаракатланиш-бу организм ёки унинг қисмиларини муҳитда ўз ўрнини (жойини) ўзгартириш. фаол ҳаракат, яъни энергия сарфлаб,ҳаракатланиш ҳар бир организмга хос хусуиятдир. бу ҳаракат асосан ҳимояланиш, озиқланиш ва кўпайиш учун зарур бўлади. кўпинча ўсимликларни ҳаракатланиши секин боргани учун уни сезиб бўлмайди. нутациялар - ўсимликларни поя ва илдиз учларидаги айланма ҳаракат, тропизмлар - новда ва барг пластинкасини ёруғликка ўгирилиши, настиялар - гуллар кун билан тунни алмашинувида очилиши ва ёпилиши. ҳаракатланиш тез ва секин бўлиб ўтади. уятчан мимоза, бўтакўз оталиги (чангдон), пашшатутки, зирк тез ҳаракат қилади. ци...

This file contains 15 pages in PPTX format (66.4 KB). To download "ustimliklar haqida", click the Telegram button on the left.

Tags: ustimliklar haqida PPTX 15 pages Free download Telegram