pragmatik tilshunoslik (pragmalingvistika)

DOCX 4 pages 25.7 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.7 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

19-ma’ruza mavzu: pragmatik tilshunoslik (pragmalingvistika) reja: 1. pragmalingvistika va falsafiy tasavvurlar 2. semiotika – belgilar haqidagi ta’limot 3. pragmalingvistikaning tilshunoslik sohasi sifatida shakllanishi “pragmatika” (pragma – ish, harakat) aslida falsafiy tushuncha bo’lib, u suqrotdan oldingi davrlarda ham qo’llanishda bo’lgan va keyinchalik uni j.lokk e.kant kabi faylasuflar aristoteldan o’zlashtirganlar. shu tariqa falsafada pragmatizm oqimi yuzaga kelgan. bu oqimning asosiy taraqqiyot davri xix-xx asrlardir. ayniqsa, xx asrning 20 -30- yillarida pragmatizm g’oyalarining keng targ’ibi aniq sezila boshladi. amеrika va yevropada bu targ’ibotning keng yoyilishida ch.pirs, r.karnap, ch.morris, l.vitgenshteyn kabi olimlarning xizmatlarini alohida qayd etmoq kerak. xix asrning oxiri xx asr boshlarida amerikada hukmron bo’lgan falsafiy pragmatizm yo’nalishining asoschilaridan biri charlz pirs edi. ushbu falsafiy tizimning asosiy g’oyasi semiotik belgining ma’no - mazmunini ushbu belgi vositasida bajarilayotgan harakatning samarasi, natijalari, muvaffaqqiyati bilan bog’liq holda o’rganishdir. bu tamoyil muallifi ch. pirs birinchilardan bo’lib, belgi nazariyasi doirasida kommunikativ faoliyat sub’yekti omilini inobatga olish lozimligini uqtirdi. …

2 / 4

an xuddi shu paytdan boshlab, xorijiy tilshunoslikda haqiqiy pragmatik ko’tarilish yuzaga keldi. bu mavzuga oid qator anjumanlar, yig’ilishlar o’tkazildi, chop qilinayotgan to’plamlar, ilmiy tadqiqotlarning chegarasi yo’q, gournal of pragmatics tom ma ’noda xalqaro nashrga aylandi. pragmalingvistikaning predmetini aniqlashga ilk bor ahd qilganlardan biri g. klaus edi. u pragmatikani “belgilar va ushbu lisoniy belgilarni yaratuvchi, uzatuvchi hamda qabul qiluvchi shaxslar o’rtasidagi munosabatlarni o’rganuvchi” fan sifatida ta’riflaydi. ushbu ta’rifdan ko’rinib turibdiki, pragmatikaning predmetini aniqlashda g. klaus ham boshqa semiotiklar kabi belgi va uni idrok etuvchi interpretator munosabatidan uzoqlashmaydi, hatto uning “pragmatika dastlabki o’rinda lisoniy belgilarning psixologik va sotsiologik tomonlarini o’rganuvchi nazariyadir” degan xulosasi ham pragmatika tushunchasini tor ma’noda tavsiflashdan boshqa narsa emas. j.layonz tilshunoslarining 12-xalqaro konferensiyasida (vena,1977) pragmalingvistikaning predmetini aniqlash va uning ta’rifini berishga harakat qildi: “pragmatika tinglovchini uzatilayotgan axborotni xuddi so’zlovchi istaganidek qabul qilishga undash maqsadi uchun mos keladigan lisoniy birliklarning kommunikatsiyada qo’llanishini tavsiflaydi. bu pragmatika lisoniy vositalarning shaxslararo muloqatdagi rolini …

3 / 4

g o’zgarish ob’ekti, predmetini aniqlash uchun lisoniy birliklardan turli kommunikativ muhitda pragmatik qiymati, “bahosi”, mundarijasining namoyon bo’lishini taminlovchi omillarni izlamoq darkor. lisoniy birliklardan har qanday sharoitda namoyon bo’ladigan belgilari ularning ontologik vazifaviy (funksional) xususiyatlari namunasidir. pragmalingvistika insonning ijtimoiy faoliyatini oʻzida qamrab oluvchi nutq jarayoni, muayyan aloqa vaziyati orqali namoyon boʻladi. lingvistik pragmatika aniq shakl, tashqi koʻrinishga ega emas; uning doirasiga soʻzlovchi subʼyekt, adresat, ularning aloqa-aralashuvdagi oʻzaro munosabatlari, aloqa-aralashuv vaziyati bilan bogʻliq koʻplab masalalar kiradi. masalan, nutq subʼyekti bilan bogʻliq holda quyidagi masalalar oʻrganiladi: bayonning oshkora va yashirin maqsadlari (biron-bir axborot yoki fikrni yetkazish, soʻroq, buyruq, iltimos, maslahat, vaʼda berish, uzr soʻrash, tabriklash, shikoyat va boshqalar); nutq taktikasi hamda nutq odobi turlari; suhbat, soʻzlashish qoidalari; soʻzlovchining maqsadi; soʻzlovchi tomonidan adresatning umumiy bilim jamgʻarmasi, dunyoqarashi, qiziqishlari va boshqa hislatlariga baho berilishi; soʻalovchining oʻzi bayon qilayotgan xabarga munosabati kabilar. pragmalingvistikada nutq adresati, oʻzaro aloqaga kiruvchilarning munosabatlari, muayyan aloqa vaziyati singari omillar bilan bogʻliq …

4 / 4

n beradi. lingvistik tahlilning asosiy g’oyasi ham lisonning tabiatini uning amaliy faoliyatda qo’llanishiga nisbatan yoki boshqacha aytganda, bajarayotgan vazifasi doirasida aniqlashdir. aynan vazifa (funksiya) tushunchasi lison tahliliga pragmalingvistik yondashuvning poydevoridir. aminmizki, pragmalingvistikaning xuddi shu yo’nalishdagi taraqqiyoti nazariy tilshunoslik va amaliy kommunikatsiya o’rtasida mavjud bo’lib turgan “uzilish” larni bir oz toraytiradi. pragmalingvistika tadqiqot predmetining keng miqyosda tasavvur etilishi ushbu sohaning turli yo’nalishlarda taraqqiy etishini taqozo etadi. natijada, pragmalingvistikaning nutqiy akt nazariyasi, deyksis nazariyasi, diskurs nazariyasi, pragmasemantika, pragmastilistika kabi o’z “ichki” sohalari yuzaga keldi. bu sohalarning farqi, birinchi navbatda, pragmalingvistikaning umumiy predmetini alohida qismlarga ajratish va har bir qismning batafsil yoritilishi, o’rganilishida namoyon bo’ladi.

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "pragmatik tilshunoslik (pragmalingvistika)"

19-ma’ruza mavzu: pragmatik tilshunoslik (pragmalingvistika) reja: 1. pragmalingvistika va falsafiy tasavvurlar 2. semiotika – belgilar haqidagi ta’limot 3. pragmalingvistikaning tilshunoslik sohasi sifatida shakllanishi “pragmatika” (pragma – ish, harakat) aslida falsafiy tushuncha bo’lib, u suqrotdan oldingi davrlarda ham qo’llanishda bo’lgan va keyinchalik uni j.lokk e.kant kabi faylasuflar aristoteldan o’zlashtirganlar. shu tariqa falsafada pragmatizm oqimi yuzaga kelgan. bu oqimning asosiy taraqqiyot davri xix-xx asrlardir. ayniqsa, xx asrning 20 -30- yillarida pragmatizm g’oyalarining keng targ’ibi aniq sezila boshladi. amеrika va yevropada bu targ’ibotning keng yoyilishida ch.pirs, r.karnap, ch.morris, l.vitgenshteyn kabi olimlarning xizmatlarini alohida qayd etmoq kerak. xix asrnin...

This file contains 4 pages in DOCX format (25.7 KB). To download "pragmatik tilshunoslik (pragmalingvistika)", click the Telegram button on the left.

Tags: pragmatik tilshunoslik (pragmal… DOCX 4 pages Free download Telegram