tilning serqirraligi, tilshunoslik bosqichlari va yo‘nalishlari

DOCX 12 стр. 35,4 КБ Бесплатная загрузка

12 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 35,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 12

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 12

15-mavzu. jamiyatda mavjud lingvistik muammolar va ularning lingvosotsiologik yechimi[footnoteref:1] [1: маъруза матни қуйидаги манба асосида тайёрланди: менглиев б.р., з.т.холмонова. “тилшунослик назарияси ва методологияси” модули бўйича ўқув-услубий мажмуа. – т., 2016. ] reja 1. tilning serqirraligi, tilshunoslik bosqichlari hamda yo‘nalishlari. 2. hozirgi kunda o‘zbek tilshunoslik fanidagi sifat jihatdan o‘zgarishlar. 3. ilmiy tadqiqotning o‘ziga xos metodologik asoslari. 4. ilmiy muammo va fahmiy, idrokiy bilish. 5. ilmiy muammo va fahmiy, idrokiy bilish va uning millat fani rivojidagi ahamiyati. adabiyotlar ro‘yxati: 1. zakon isklyuchennogo tretego i yego antipod // dialektika i logika. zakonы mыshleniya. pod. red. b.m.kedrova. -m., 1962. -c. 72-88. 2. nigmatov x.g. vklyuchennoe trete v morfologicheskoy sisteme tyurkskix yazыkov // sov.tyurk. -№ 3, 1976. -c. 44-50. 3. karsevskiy s. asimmetricheskiy dualizm lingvisticheskogo znaka. zveginsev v.a. istoriya yazыkoznaniya xix-xx vekov v ocherkax i izvlecheniyax ch ii. -m., 1965 . b. 85-90). 4. andrew radford. linguistics. an introduction secon edition. cambridge university press. p.8-62. …

2 / 12

avri bosib o‘tilgach, dalil va hodisalarning o‘zaro ichki munosabatlarini o‘rganishni, shu munosabatlar asosida har bir dalilning mohiyatini aniqlashni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan ikkinchi bosqich kurtaklari shakllana boshlaydi. demak, birinchi bosqich fanning keng yo‘lga chiqib olishini belgilovchi ijtimoiy ehtiyoj vazifasini o‘taydi. xx asr boshlarida yevropa ilmiy-falsafiy ta'limotiga f.gegel dialektik usulining keng kirib borishi, fizikada to‘ntarish hisoblangan a.eynshteyn nisbiylik nazariyasining shakllanishi va rivoji, turli fanlar sohasida bo‘lgani kabi, tilshunoslikka ham katta ta'sir ko‘rsatdi. xx asr fanidan mustahkam o‘rin olgan dialektik usulning mohiyati shunda ediki, bu usul tadqiqotchilarini narsa va hodisalarning bevosita tashqi kuzatilishida (ko‘rish, eshitish, o‘lchash kabilarda) aks etadigan xususiyatlarini tavsiflash bilan chegaralanmaslikka, balki bu xususiyat va xossalar zaminida yotgan mohiyatiy aqlan anglashga hamda tushuntirishga undadi. dialektika, metafizikadan farqli o‘laroq, borliq va ongning rangba-rang xususiyatlari har doim o‘zaro aloqadorlik, bog‘liqlikda olib o‘rganilmog‘i lozimligini ko‘rsatadi hamda turli fanlarning tadqiqotchilariga narsa va hodisalarning mohiyatini ochib berishga xizmat qila oladigan umumiy gnoseologik qonun va …

3 / 12

iq tan olmadi, uni “burjua fani” va uydirmachilikda aybladi. nihoyat, 60-yillarda, kibernetika, genetika, mantiq kabi fanlar qatori, sistem tilshunoslik ham “oqlandi”, tilshunoslarimiz sistem tilshunoslikni tan oldilar va uning rivojlanishiga katta hissa qo‘shdilar[footnoteref:3]. [3: ferdinand de saussure. course in general linguistics. mcgraw hill book company. p. 34] xv.2. hozirgi kunda o‘zbek tilshunoslik fanidagi sifat jihatdan o‘zgarishlar asosiy tadqiqot prinsiplari 30-yillarning oxiri 40-yillarning boshlarida shakllana boshlagan va asrimizning 50—60-yillarida nihoyasiga yetgan o‘zbek tilshunoslik fani hozirgi kunda sifat jihatdan o‘zgarish arafasida turibdi. o‘tgan 50-60 yil davomida o‘zbek tilshunosligi o‘z oldiga davr ehtiyoji zaminida qo‘yilgan qator nazariy va amaliy vazifalarni (qulay alifbo yaratish, savodsizlikni tugatish, adabiy til me'yorini qat'iylashtirish va uni keng ommaga singdirish, maktab va oliy o‘quv yurtlari uchun darsliklar yaratish, o‘zbek tili dalillarini atroflicha to‘plash, izchillashtirish, ularga ma'lum sharhlar berish, yevropa lingvistik tahlil usullarini keng ommalashtirish kabi vazifalarni) hal etdi. hozirgi davrda esa o‘zbek tilshunosligi oldida til hodisalari orasidagi qonuniy ichki bog‘lanishlarni …

4 / 12

lshunoslik fani bilan tengqur deyish mumkin. tilshunoslikda lisoniy sistemalarni o‘rganish borasida turli davrda har xil maqsad va vazifalar dolzarblik kasb etgan. masalan, o‘zbek formal (an'anaviy) tilshunosligi oldiga til sistemalarini aniqlash vazifasi qo‘yilgan. bu vazifa o‘zbek adabiy tili (nutqi) me'yorlarini ishlab chiqish va ommalashtirish maqsadiga bo‘ysundirilgan holda olib borilgan. fonetik (fonemalar), morfemik (morfemalar), leksik (leksemalar) va sintaktik sistemalar (gap turlari, gap bo‘laklari sistemasi) aniqlanib, an'anaviy asoslardagi darslik va qo‘llanmalar yaratilgan, imlo, talaffuz, izohli va boshqa lug‘atlar tuzilib, akademik grammatika nashr etilgan. bu davr tilshunosligi uchun formal mantiq tamoyillari, xususan, uning uchinchisini istisno qonuni asosiy metodologik tayanch vazifasini o‘tagan. o‘zbek substansial tilshunosligi oldida lisoniy sistemalarni tashkil etuvchi sistem munosabatlarni ochish va shu asosda lisoniy birlik tabiatini tushuntirish vazifasi turar edi. bu esa maxsus abstrakt bilish metodologiyasi – dialektik mantiq tadqiq tamoyillari asosida amalga oshirildi. lisoniy birliklar tabiati, ularni birlashtiruvchi sistemaviy munosabatlar – lisoniy ziddiyatlar atroflicha tadqiq qilindi. bunda, ko‘proq dialektikaning nisbatli kategoriyalari …

5 / 12

u ijtimoiy hayotda dialektik miqdor o‘zgarishlarining sifat o‘zgarishlariga o‘tish qonuniga metodologik asos sifatida tayanish zarurati kuchayganligi bilan belgilanadi. zero, masalan, mamlakatimizda ijtimoiy qatlamlar orasida hamjihatlik va hamkorlikka erishish, yangi iqtisodiy munosabatlarga bosqichma-bosqich o‘tish milliy istiqlol mafkurasining asosiy tamoyillaridan biridir. shuni alohida ta'kidlash joizki, faylasuflar metodologiyani to‘la-to‘kis rad etuvchilarni umuman tadqiqotchi deb sanamaydilar, chunki metodologiyasiz tadqiqotchi va tadqiqot bo‘lolmaydi. shuning uchun ular o‘z metodologiyasining mohiyatini uqmagan tadqiqotchining qayoqqa borayotganligini bilmagan yo‘lovchiga o‘xshatib, uni johil, ongsiz taqlidchi va ergashuvchi deb sanaydilar. lekin metodologiyani ongli ravishda rad etuvchi olimlarni (jumladan, tilshunoslarni ham) johil va nodon deb sanash insofdan emas. zeroki, metodologiya, juda ko‘p hollarda, narsada unda bo‘lmagan xususiyatlarni "qidirib topish"ga, uni noto‘g‘ri talqin va tavsif qilishga, zo‘rma-zo‘rakilik bilan unda yo‘q xislatlarni unga nisbat berish va haqqoniylikni buzishga olib kelishi mumkin[footnoteref:4]. [4: қар.: словарь иностранных слов. -м.: изд. сэ. 1967. -c. 403; философический словарь. -м.: изд. пл, 1968. -c. 215. ] metodologiya yunoncha metodos …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 12 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tilning serqirraligi, tilshunoslik bosqichlari va yo‘nalishlari"

15-mavzu. jamiyatda mavjud lingvistik muammolar va ularning lingvosotsiologik yechimi[footnoteref:1] [1: маъруза матни қуйидаги манба асосида тайёрланди: менглиев б.р., з.т.холмонова. “тилшунослик назарияси ва методологияси” модули бўйича ўқув-услубий мажмуа. – т., 2016. ] reja 1. tilning serqirraligi, tilshunoslik bosqichlari hamda yo‘nalishlari. 2. hozirgi kunda o‘zbek tilshunoslik fanidagi sifat jihatdan o‘zgarishlar. 3. ilmiy tadqiqotning o‘ziga xos metodologik asoslari. 4. ilmiy muammo va fahmiy, idrokiy bilish. 5. ilmiy muammo va fahmiy, idrokiy bilish va uning millat fani rivojidagi ahamiyati. adabiyotlar ro‘yxati: 1. zakon isklyuchennogo tretego i yego antipod // dialektika i logika. zakonы mыshleniya. pod. red. b.m.kedrova. -m., 1962. -c. 72-88. 2. nigmatov x.g. vklyuchennoe trete...

Этот файл содержит 12 стр. в формате DOCX (35,4 КБ). Чтобы скачать "tilning serqirraligi, tilshunoslik bosqichlari va yo‘nalishlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tilning serqirraligi, tilshunos… DOCX 12 стр. Бесплатная загрузка Telegram