tilshunoslik fanining o'rganish obyekti, tilning paydo bo'lishi

PPTX 26 pages 415.7 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 415.7 KB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

tilshunoslik fanining o`rganish obyekti. tilning paydo bo`lishi. tilshunoslik fanining o`rganish obyekti. tilning paydo bo`lishi. reja: 1. tilshunoslik fanining o'rganish obyekti, maqsadi va vazifalari. 2. til ijtimoiy hodisa sifatida. 3. tillarning paydo bo'lishi, shakllanishi va rivojlanishi. 4. arxeologik va antropologik izlanishlar. tilshunoslik fanining o`rganish obyekti, maqsadi va vazifalari. yer yuzida minglab tillar mavjud (ba’zi manbalarda 3000dan ortiq, ba’zilarida esa 7000dan ortiq deb beriladi). bu tarkibga keng tarqalgan tillardan tashqari, hozirda muomaladan chiqib ketgan o‘lik tillar, kichik qabilalarning yozuvi yo‘q bo‘lgan tillari, yo‘qolib borayotgan tillar va ayni paytda sheva darajasidan mustaqil til darajasiga chiqayotgan tillar, sun’iy tillar va h.k. kiritiladi. biroq ularning aniq sonini belgilashning iloji yo‘q, chunki til dinamik hodisa hisoblanib, doimiy o‘zgarishlarga uchrab turadi. odatda yer yuzida qaysidir til yo‘qolib borayotgani qayd qilinsa, qaysidir til vujudga kelayotgani to‘g‘risida ma’lumot olish mumkin. tilshunoslik (lingvistika) – tillarni (barcha mavjud tillarni, qachonlardir mavjud bo‘lgan tillarni va kelajakda paydo bo‘luvchi tillarni), shuningdek, umuman inson …

2 / 26

tushunchalarini o‘rganadi, talabalarni tilshunoslik fanida qo‘llaniladigan terminlar, tushunchalar tizimi bilan tanishtiradi. bu “umumiy tilshunoslik” fanining dastlabki bosqichi bo‘lib, murakkab til hodisalari va ularning qonuniyatlarini to‘g‘ri anglab yetish, qarindosh va qarindosh bo‘lmagan tillar guruhlarini bir-biriga solishtirib, tilning lug‘at tarkibi, fonetik tizimi va grammatik qurilishini ilmiy asosda chuqur o‘rganish uchun nazariy va amaliy jihatdan zamin yaratishga xizmat qiladi. o‘rganish sohasi nuqtai nazaridan tilshunoslik ikki katta guruhga ajratiladi: makrolingvistika (katta tilshunoslik) – tilning paydo bo‘lishi va uning taraqqiyot qonunlarini, tilning ijtimoiy mohiyatini: uning tafakkur bilan munosabatini, til va boshqa signal sistemalari orasidagi o‘xshashlik va farqlarni, tilning tarqalishi, yangi til masalalari kabi muammolarni o‘rganadi mikrolingvistika (kichik tilshunoslik) – tilning faqat ichki, ya’ni fonetik, leksik va grammatik tuzilishini o‘z ichiga oladi. ushbu yo‘nalishlar asosida tilshunoslikning quyidagi tarmoqlari yuzaga kelgan: 1. ekstralingvistika sotsiolingvistika va mentalingvistikani o‘zida birlashtiradigan, tilni ijtimoiy hodisa sifatida o‘rganuvchi fandir. bunda sotsiolingvistika tilning tabiati va ijtimoiy vazifasini, mentalingvistika esa til va tafakkur, tilning …

3 / 26

v va akkumulyativ vazifalarni bajaradi. “kommunikativ” so`zi “fikr almashuvga oid” degan ma’noni ifodalaydi. kishilarning o`zaro aloqa-aralashuvda o`z fikr-mulohazalarini, istak-xohishlarini, ichki kechinmalarini ifoda etib, bir-birlariga axborot yetkazishlari, ya’ni tilning jamiyatda aloqa vositasi funksiyasini bajarishi uning kommunikativ vazifasi hisoblanadi. “ekspressiv” so`zi “kuchaytirilgan”, “kuchli hissiy obrazlilik xususiyati” degan ma’noni ifodalaydi. tilning emotsional munosabatlar – suyish, erkalash, nafrat kabi insonga xos bo`lgan qator jihatlarni ifodalash xususiyati ekspressiv vazifa deb yuritiladi. bundan tashqari, til kishilik jamiyatida asrlar davomida to`plangan tajriba va bilimlarni kelajak avlodga yetkazish uchun ham xizmat qiladi. tilning bu xususiyati uning akkumulyativ vazifasidir (“akkumulyativ” lotincha “to`plash”demakdir). tilga xos bo`lgan akkumulyativ vazifa ba’zi lingvistik adabiyotlarda tilning gnoseologik vazifasi deb ham yuritiladi. til ijtimoiy hodisa sifatida. agar inson farzandlarida insoniy xususiyatlar namoyon bo`lmay yoki chuqur o`rnashmay turib, hayvonlar yashaydigan sharoitga tushib qolsa, hayvon hayotiga xos ko`nikmalarni o`ziga qabul qilib, insoniy xislatlardan qaytarib bo`lmas darajada judo bo`ladi. xx asr boshlarida hindistonda ro`y bergan voqea bu mavzuga …

4 / 26

ko‘zga tashlanadi: "til tafakkurni ifoda qiluvchi ishoralar majmuidir"(f.de sossyur). "til - odam ongining ishtirokisiz, uning tashqi dunyoga nisbatan bo‘lgan mexanik harakatidir» (l.blumfild). "til fikrni ifoda qilishga mo‘ljallangan, talaffuz qilinadigan, chegaralangan tovushlar majmuidir" (b.grosse). til o‘ziga xos ishoralar sistemasi, ya’ni semiologik sistema tarzida jamiyatdagi eng muhim aloqa quroli, jamiyat tafakkurining taraqqiy etishini ta’minlovchi, avloddan avlodga madaniy-tarixiy me’ros va an’analarni yetkazuvchi vosita xizmatini o‘taydi. til va jamiyat doimo bir-birini taqozo etadi, lekin har biri o‘z qonuniyatlari asosida rivojlanadi. kishilik jamiyatining tarixiy taraqqiyoti davomida jamiyatining asosiy aloqa vositasi sanalgan til va uning xususiyatlari borasida har xil qarashlar vujudga kelgan. insonning tabiiy-biologik xususiyatlari kishilik jamiyatidan tashqari, jamiyatga bog‘liq bo‘lmagan holda, masalan, yangi tug‘ilgan go‘dak hayotining takomili (nafas olishi, ko‘rishi, ovqat yeyishi, asta-sekin yurib ketishi va hokazolar) tabiat qonunlariga muvofiq holda taraqqiy etaveradi, o‘saveradi. ammo insonlarning so‘zlashi, fikrlay bilishi uchun jamiyat, kishilik jamiyatining bo‘lishi shart. til tabiiy-biologik hodisa bo‘lmay, kishilik jamiyatining eng muhim aloqa vositasi …

5 / 26

qildi” deydilar. shunga o`xshash qator ta'limotlar mavjudligiga qaramay, tilning paydo bo`lishi to`g`risidagi yagona mantiqiy model - tilning xudo tomonidan yaratilganligini tasdiqlovchi kreatsion (ilohiy) faraz bo`lib qolaverdi. inson tili: u hayvonlarning oddiy tovushlaridan paydo bo`lganmi yoki xudo tomonidan insonga in'om qilinganmi? olimlar, tilshunoslar va faylasuflar ushbu savol ustida darvinning evolyutsion nazariyasi (1859 y.) paydo bo`lgandan beri bosh qotirmoqdalar. tilning paydo bo`lishi haqidagi diniy qarashlar: tilning paydo bo`lishi to`g`risida qator farazlar (gipotezalar) mavjud bo`lib, ularning birortasi ham asoslanmagan, zero ushbu hodisaning uzoq o`tmishda sodir bo`lgani va uni tiklab, qaytadan tadqiq qilishning iloji yo`q. turli xalqlar dinlarida tilning xudo yoki ilohiy donishmandlar tomonidan yaratilgani qayd qilinadi. antik davr qarashlari tilning paydo bo`lishi to`g`risidagi zamonaviy nazariyalarga qadimgi grek faylasuflarining qarashlari asos bo`lgan. ushbu masala yuzasidan ilgari surgan g`oyalariga ko`ra ular ikki guruhga bo`linishgan: 1. “fyusey” nazariyasi (fusei - grekcha “tabiatga xos”) tarafdorlari (xususan geraklit) tilning tabiiylik xususiyatini e'tirof etib, narsalarga nomlar tabiat tomonidan belgilab …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslik fanining o'rganish obyekti, tilning paydo bo'lishi"

tilshunoslik fanining o`rganish obyekti. tilning paydo bo`lishi. tilshunoslik fanining o`rganish obyekti. tilning paydo bo`lishi. reja: 1. tilshunoslik fanining o'rganish obyekti, maqsadi va vazifalari. 2. til ijtimoiy hodisa sifatida. 3. tillarning paydo bo'lishi, shakllanishi va rivojlanishi. 4. arxeologik va antropologik izlanishlar. tilshunoslik fanining o`rganish obyekti, maqsadi va vazifalari. yer yuzida minglab tillar mavjud (ba’zi manbalarda 3000dan ortiq, ba’zilarida esa 7000dan ortiq deb beriladi). bu tarkibga keng tarqalgan tillardan tashqari, hozirda muomaladan chiqib ketgan o‘lik tillar, kichik qabilalarning yozuvi yo‘q bo‘lgan tillari, yo‘qolib borayotgan tillar va ayni paytda sheva darajasidan mustaqil til darajasiga chiqayotgan tillar, sun’iy tillar va h.k. kiritiladi. biro...

This file contains 26 pages in PPTX format (415.7 KB). To download "tilshunoslik fanining o'rganish obyekti, tilning paydo bo'lishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslik fanining o'rganish… PPTX 26 pages Free download Telegram