tilshunoslik va semiotika

DOCX 6 pages 88.6 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 88.6 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

6-mavzu. tilshunoslik va semiotika reja 1. sistema haqida ma'lumot. 2. tilning mohiyati. uning sistema ekanligi. 3. lingvistik belgining erkinligi. 4. lingvistik belgi ifodalovchisining ketma-ketligi. 5. lingvistik belgining o‘zgarmaslik va o‘zgaruvchanligi. adabiyotlar: 1. dadaboev h. tilshunoslik nazariyasi va metodologiyasi. – toshkent, 2004. 2. nurmonov a. struktur tilshunoslik: ildizlari va yo‘nalishlari. –andijon, 2006. 3. nurmonov a. lingvistik belgi nazariyasi. – toshkent: fan, 2008. 4. nurmonov a., rahimov a. lingvosinergetikaga kirish. – toshkent: akademnashr, 2013. 5. сафаров ш. прагмалингвистика. – тошкент: ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2008. 6. rahmatullaev sh. sistem tilshunoslik asoslari. til qurilishini tizim sifatida o‘rganish masalalari. – toshkent: universitet, 2007. 7. stepanov yu.s. metodы i prinsipы sovremennoy lingvistiki. – m., 2001. 8. rasulov r. umumiy tilshunoslik. – toshkent, 2011. 9. sayfullaeva r., mengliev b., boqieva g. hozirgi o‘zbek adabiy tili: darslik. – toshkent, 2004. 10. hamid ne'matov, baxtiyor mengliev. tilshunoslikning falsafiy masalalari. – toshkent, 2015. 11. andrew radford. linguistics. an introduction secon …

2 / 6

yvonot dunyosi va o‘simliklar olami bilan uzviy bog‘liq. hayvonot dunyosi, o‘z navbatida, o‘simliklar dunyosi bilan bog‘liq. agar o‘simlik bo‘lmasa, hayvonot olami normal yashay olmaydi. har qanday sistema ichki bo‘linuvchanlik xususiyatiga ega. sistema muayyan ichki tuzilishga ega bo‘lib, ikki va undan ortiq qismlarning o‘zaro munosabatidan tashkil topadi. masalan, bir tup daraxtni olsak, bu daraxt sistema sifatida ichki tuzilish birliklarining o‘zaro munosabatidan iborat. uning ichki tuzilish birliklari ildiz, tana, shox hamda ularning munosabatidan tashkil topadi. sistemaning ikkinchi jihati shundan iboratki, sistemani tashkil etgan uzvlar o‘zaro shartlangan, bir-birini taqozo etuvchi ko‘p pog‘onali munosabatda bo‘ladi. masalan, ildizsiz tananing, tanasiz shoxning bo‘lishi mumkin emas. ularning har qaysisi bir-birini taqozo etadi, bir-biri bilan shartlangan munosabatda bo‘ladi. sistemaning uchinchi jihati shundaki, har qanday sistema ichki bo‘linuvchanlik xususiyatiga ega bo‘lganligi tufayli sistemani tashkil etgan qismlar bilan sistema o‘rtasida ham munosabat bo‘ladi. f.de sossyurning tilshunoslik oldidagi katta xizmati shundaki, u tilni substansiya emas, balki shakl ekanligini e'tirof etdi va …

3 / 6

sida til shakllari ma'lum strukturaga ega, degan xulosaga keladi va uning quyidagi xususiyatlarini ko‘rsatadi: 1)u qismlari ustidan hukmronlik qiladigan ma'lum butunlikning birligi sanaladi; 2)bu birliklar ma'lum barqaror tamoyillar asosida shakliy tartibga solingandir; 3)butunning barcha qismlari u yoki bu vazifani bajarganligi tufayligina struktura xarakteriga ega bo‘ladi; 4)bu qismlar ma'lum sathning har bir birligi boshqa yuqoriroq sathning kichik birligi, ya'ni butunning bo‘lagi bo‘lishi mumkin. munosabatlar yig‘indisi tilning aloqa vositasi sifatida amal qilishini belgilaydi. bu esa uning sotsialligini ko‘rsatadi. lekin tilning boshqa sotsial hodisalardan, xususan, siyosiy, huquqiy hodisalardan farqi nimada, degan savolga f.de sossyur: “til g‘oyalarni ifodalovchi belgilar sistemasidir”, deb javob beradi. shuning uchun sossyur lingvistik ta'limotida lingvistik belgi masalasi markaziy o‘rinni egallaydi. vi.2. tilning mohiyati. uning sistema ekanligi f.de sossyur lingvistik konsepsiyasining yana bir muhim jihati tilning belgilar sistemasi ekanligi haqidagi qarashidir. til kishilar o‘rtasidagi eng muhim aloqa vositasidir. u ob'ektiv borliqdagi ma'lum voqyea-hodisa haqida axborot tashuvchi asosiy vositadir. bundan axborot tashishning …

4 / 6

sosiy xususiyati va universal tomonidir. xix asr oxiriga qadar belgi nazariyasi bilan asosan faylasuflar shug‘ullandilar. faqat xix asr oxiridan boshlab bu masala ruhshunoslarning ham diqqatini jalb qildi. belgi haqidagi falsafiy nazariya o‘zining uzoq tarixiga ega. qadimgi ellinlar narsaning mohiyati va ularning nomlanishi yuzasidan ilmiy bahslaridayoq yashirin holda belgi tushunchasiga asoslangan edilar. faylasuflar ta'sirida xix asrdan boshlab tilning umumiy nazariyasiga bag‘ishlangan deyarli barcha lingvistik asarlarda so‘z ikki tomonlama xarakterga ega bo‘lgan belgi sifatida talqin qilina boshladi. v.gumboldt, shleyxer, shteyntal, l.breal, a.meye, f.fortunatov, i.a.boduen de kurtene, n.krushevskiy asarlarida so‘zga belgi nuqtai nazaridan yondashiladi. lekin f.de sossyur tilning belgili tabiatini aniq-ravshan yoritib berdi. hatto belgi nazariyasi bilan shug‘ullanuvchi alohida fan – semiologiya fani mavjud bo‘lishini va lingvistika ham semiologiya tarkibiga kirishi lozimligini ta'kidladi. bir tomondan, strukturalizmning muvaffaqiyati, ikkinchi tomondan, semiotika fanining rivojlanishi tufayli 50-yillardan boshlab belgi muammosiga qiziqish yanada ortdi. lingvistik muammolarni semiotik aspektda o‘rganish lingvistikaning o‘zining ham o‘rnining o‘zgarishiga olib keldi. u …

5 / 6

xususiyati o‘zi haqida va boshqa ob'ekt haqida ma'lumot berishdir. anglashiladiki, har qanday belgida o‘zaro ma'lum munosabatda bo‘lgan ikki ob'ekt mavjud bo‘ladi. ob'ektlar o‘rtasidagi munosabat ikki xil: sabab – natijali munosabat va sh a r t l i munosabat. sabab-natijali munosabatda o‘zaro munosabatda bo‘lgan ob'ektlar motivlangan, shartli munosabatda esa motivlanmagan bo‘ladi. ob'ektlar o‘rtasidagi bu ikki munosabatni quyidagi sxemalar orqali ifodalash mumkin. demak, belgilar ob'ektiv reallikdagi o‘zi aks ettirgan ob'ektga munosabatiga ko‘ra motivlangan va motivlanmagan belgilarga bo‘linadi. masalan, tutunni ko‘rib, yong‘in yoki olov haqida, o‘rik gullaganini ko‘rib, bahor fasli haqida, suv jimirlaganini ko‘rib, baliq haqida, tosh so‘zini eshitib, qattiq jism haqida tasavvurga ega bo‘lamiz. birinchi ob'ektlar (tutun, o‘rik guli, suv jimirlashi, tosh so‘zi), ikkinchi ob'ektlar (olov yoki yong‘in, bahor, baliq, qattiq jism) haqida axborot berish uchun xizmat qilyapti. bulardan dastlabki uch ob'ektlar o‘rtasida (tutun va olov, o‘rik guli va bahor, suv jimirlashi va baliq) tabiiy bog‘lanish, sabab-natija munosabati, ya'ni ob'ektlar aloqasida motivlanish …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslik va semiotika"

6-mavzu. tilshunoslik va semiotika reja 1. sistema haqida ma'lumot. 2. tilning mohiyati. uning sistema ekanligi. 3. lingvistik belgining erkinligi. 4. lingvistik belgi ifodalovchisining ketma-ketligi. 5. lingvistik belgining o‘zgarmaslik va o‘zgaruvchanligi. adabiyotlar: 1. dadaboev h. tilshunoslik nazariyasi va metodologiyasi. – toshkent, 2004. 2. nurmonov a. struktur tilshunoslik: ildizlari va yo‘nalishlari. –andijon, 2006. 3. nurmonov a. lingvistik belgi nazariyasi. – toshkent: fan, 2008. 4. nurmonov a., rahimov a. lingvosinergetikaga kirish. – toshkent: akademnashr, 2013. 5. сафаров ш. прагмалингвистика. – тошкент: ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2008. 6. rahmatullaev sh. sistem tilshunoslik asoslari. til qurilishini tizim sifatida o‘rganish masalalari. – toshkent: universitet, 2007....

This file contains 6 pages in DOCX format (88.6 KB). To download "tilshunoslik va semiotika", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslik va semiotika DOCX 6 pages Free download Telegram