tuproqdagi organik moddalar va ularning tabiati

PPTX 18 pages 3.5 MB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.5 MB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi m.ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti tuproqshunoslik kafedrasi voha tuproqlari genezisi va evolyutsiyasi o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi m.ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti tuproqshunoslik kafedrasi voha tuproqlari genezisi va evolyutsiyasi 9:mavzu:uglerodli mineral birikmalar tuproq hosil bo’lish uning unumdorligiga ta’siri. tuproqdagi organik moddalar va ularning tabiati. b.f.d. n.yu.abdurakhmonov toshkent 2023. uglerod va kremniy makroelementlar bo‘lib, biosferada va tuproq hosil bo‘lish jarayonida alohida rol o‘ynaydi. iv guruh elementlarining qolganlari mikroelementlar qatoridan joy oladi. vinogradov ma’lumotlariga ko‘ra bu guruh elementlari tuproq o‘simlik va litosferaa quyidagi miqdorlarda tarqalgan. 29-jadval iv-guruh elementlarning miqdori,% element litosfera tuproq o‘simlik kuli element litosfera tuproq o‘simlik kuli c si ge 0,023 29,5 1,5.10-4 1,40 33,0 1.10-4 - 15,0 - sn pb - 2,5 10-4 2,6 10-3 - 110-3 1 10-3 - 5 10-4 110-3 - uglerod va kremniy o‘zlarining yuqori valentliklarida, ya’ni +4 valentli bo‘ladi. …

2 / 18

qdori esa keskin oshadi. qumli tuproqlarda esa sio2 uning miqdori 99-100% ga yaqinlashadi. agar tuproq tarkibidagi uglerod miqdori atmosferaga chiqayotgan co2 dan ortiq bulsa, bu tuproqda organik moda va gumus miqdori oshayotgan, ya'ni gumifikatsiya jarayoni kuchlirok buladi.agar atmosferaga chiqayotgan miqdori tuproqdagi c miqdoridan ortik bulsa, u xolda tuproq tarkibidagi organik modda va gumus miqdori kamayadi. tuproqlar organik moddassini o‘rganish muammosi ilgari xam hozirgi kunda ham tuproqshunoslik sohasida katta nazariy va amaliy ahamiyatga ega. organik modda juda murakkab tarkibga ega. uni asosiy qismini tashkil etuvchi organik moddalar va tuproqning mineral qismi bilan murakkab kimyoviy reaksiyalarga kirishib, murakkab va o‘ziga xos yangi organik birikmalar hosil qiladi. buni gumus moddalari deb ataladi. gumusning hosil bo‘lishi tezligi, jarayon bir qancha omillarga bog‘liq, o‘simlik qoldiqlari miqdori va kimyoviy tarkibiga, tuproqning namligi va aeratsiyasiga, muhit reaksiyasiga, oksidlanish qaytarilish sharoitiga, mikrobiologik faoliyatining intensivligiga, mikroorganizmlarning guruppalari tarkibiga, tuproq mineral qismining mexanik, mineralogik va kimyoviy tarkibiga bog‘liq. gumin kislota …

3 / 18

bonat angidridi ѐki uglerod dioksidi atmosfera va tuproq havosining doimiy komponenti hisoblanadi. сo2 barcha tuproqlarda butun vegetatsiya davri davomida hosil bo‘lib turadi. doimiy bir xil miqdordagi gumusga ega bo‘lgan tuproqlarda hosil bo‘ladigan va atmosferaga chiqaradigan yillik o‘simlik qoldig‘i miqdoriga mos keladi. agar tuproq tarkibidagi uglerod miqdori atmosferaga chiqaѐtgan сo2 dan ortiq bo‘lsa, bu tuproqda organik modda va gumus miqdori oshayotgan, yaʼni gumifikatsiya jarayoni kuchliroq bo‘ladi. agar atmosferaga chiqayotgan miqdori tuproqdagi с miqdoridan ortiq bo‘lsa, u holda tuproq tarkibidagi organik modda va gumus miqdori kamayadi. tuproqda gumifikatsiya jarayonidan mineralizatsiya jarayoni kuchli, yaʼni ustun bo‘ladi. atmosferadan tuproqqa o‘tadigan va tuproqdan chiqib ketadigan c miqdori uning modda almashinishdagi miqdorning 1-2 % ni tashkil qiladi. bu miqdor c ning tabiatdagi muvozanatiga deyarli taʼsir qilmaydi. o‘simlik qoplami va organik dunyo mineralizatsiyasi c muvozanatini belgilaydi. tabiiy lanshaftlarda c ning muvozanati ijobiy bo‘lib, yetuk tuproqlarda c muvozanat holatida bo‘ladi, yaʼni uning kirim elementlari bilan chiqim elementlari tengdir. …

4 / 18

g. qolaversa, tuproqdagi o‘simlik ildizlari сo2 ni hosil qiladi va bu сo2 bir qismi o‘z og‘irligiga ko‘ra tuproq g‘ovakliklarida qoladi. сo2 ning tuproq tarkibidagi, tuproq eritmasi tarkibidagi miqdorlari eng avvalo bosim, namlik, haroratga bog‘liq. masalan: 20 gradusda bir hajm suvda 0,9 hajm 100 g suvda 0,17 сo2 eriydi va hokazo. odatda nisbatan past harorat va yuqori bosimda co2 suvda yaxshi eriydi, yaʼni co↔c. bunda hosil bo‘lgan ko‘mir kislotasi 2 asosli bo‘lib, uning ionizatsiya konstantasi: tuproqda сo2 miqdori 10 % atrofida bo‘lib, ph=5-5.5 bo‘lsa, bunday vaziyatda tuproqda ishqorlarning to‘planishi, ph=4.5-5 bo‘lsa, yaʼni kamaysa kislota hosil bo‘lish sharoitlarini kuzatish mumkin. ko‘mir kislotasining tuzlari hisoblangan karbonatlar va bikarbonatlar ko‘pchilik tuproqlarda mavjud bo‘lib, har xil shaklda bo‘ladi. masalan, tayganing yuvuvchi suv rejimiga ega bo‘lgan tuproqlarda karbonatlar qoldiqlarini oz bo‘lsada ko‘rish mumkin, yaʼni karbonatli jinslar ustida hosil bo‘lgan tuproqlardagina ko‘rish mumkin. qoldiq karbonatlar rendzinlarga xos. qayir tuproqlari karbonatlarga boy bo‘ladi. qattiq sizot suvlari, chiqib turadigan …

5 / 18

tuproqlarda ham magniy karbonat miqdorining nisbatan ko‘pligi aniqlangan. kuguchkov (1953) maʼlumotlariga ko‘ra, tuproqlarda kalsiy karbonat 15-42 %, magniy karbonat 6-16 % ni tashkil qilib, magniy karbonatning yuqori ko‘rsatkichi 0-40 sm. ga, kalsiy karbonatniki esa 70-80 sm ga to‘g‘ri keladi. markaziy farg‘onaning arzik-shukli tuproqlarida v.isakov maʼlumotlariga ko‘ra magniy karbonat 0,7-3 % oraliqlarida tarqalgan. sodali sho‘rlangan tuproqlarda ko‘mir kislotasining natriy tuzlaridan soda, trona va boshqalarda ko‘proq bo‘ladi. bu kabi tuzlar har xil qatlamlarda hosil bo‘ladi va to‘planadi. karbonatlarning eruvchanligiga qator sabablar taʼsir qiladi. ular har xil eruvchanlikka ega. 30-jadva baʼzi karbonatlarni ml/100 ml suvda eruvchanligi birikmalar 00с 200с 500с сасо3 са(нсо3)2 mgco3 3h2o k2co3 1,5h2o khcо3 na2co3 10h2o nahco3 8.1 × 10-3 6.165 0.149 105.3 22.6 7.0 6.9 6.5 × 10-3 0.166 0.022 110.5 33.3 20.5 9.6 3.8 × 10-3 0.173 0.037 121.3 52.0 -- 14.5 jadval maʼlumotlaridan ko‘rinib turibdiki, kalsiy gidrokarbonatining eruvchanligi uni karbonatiga nisbatan sezilarli darajada yuqori. lekin ularning gidrokarbonatdan …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproqdagi organik moddalar va ularning tabiati"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi m.ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti tuproqshunoslik kafedrasi voha tuproqlari genezisi va evolyutsiyasi o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi m.ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti tuproqshunoslik kafedrasi voha tuproqlari genezisi va evolyutsiyasi 9:mavzu:uglerodli mineral birikmalar tuproq hosil bo’lish uning unumdorligiga ta’siri. tuproqdagi organik moddalar va ularning tabiati. b.f.d. n.yu.abdurakhmonov toshkent 2023. uglerod va kremniy makroelementlar bo‘lib, biosferada va tuproq hosil bo‘lish jarayonida alohida rol o‘ynaydi. iv guruh elementlarining qolganlari mikroelementlar qatoridan joy oladi. vinogradov ma’lumotlariga ko‘ra b...

This file contains 18 pages in PPTX format (3.5 MB). To download "tuproqdagi organik moddalar va ularning tabiati", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproqdagi organik moddalar va … PPTX 18 pages Free download Telegram