eski o‘zbek tilida sifat, son, olmosh. eski o‘zbek tilida fe’l va ravish so‘z turkumlari. eski o‘zbek tilida yordamchi so‘zlar

DOC 46 pages 1.4 MB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type DOC

Pages 46

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

5-maâruza: eski oâzbek tilida sifat, son, olmosh. eski oâzbek tilida feâl va ravish soâz turkumlari. eski oâzbek tilida yordamchi soâzlar reja: 1. eski oâzbek tilida sifat va son soâz turkumi 2. olmoshning eski oâzbek tilida qoâllanish xususiyatlari 3. eski oâzbek tilida feâl soâz turkumi 4. eski oâzbek tilida ravish soâz turkumi 5. eski oâzbek tilida koâmakchi, bogâlovchi va yuklamalar asosiy tushunchalar: belgi, darajalanish, morfologik usul, sifat yasalishi,miqdor, sanoq son, dona son, tartib son, tub son, hisob soâzlari,kishilik olmoshi, koârsatish olmoshi, oâzlik olmoshi, soâroq olmoshi, belgilash-jamlash olmoshi, gumon olmoshi, zamon kategoriyasi, shaxs-son kategoriyasi, mayl kategoriyasi, tuslanish, boâlishli-boâlishsizlik, nisbat kategoriyasi, feâlning vazifaviy shakllari, harakat tarzi shakllari, koâmakchi fe'llar, feâl yasalishi, sodda feâllar, qoâshma feâllar, harakat belgisi, holat belgisi,holat ravishlari, payt ravishlari, oârin ravishlari, daraja-miqdor ravishlari, koâmakchi, ot koâmakchi, ravish koâmakchi, feâl koâmakchi, bogâlovchi, yuklama. turkiy tillarda, jumladan, oâzbek tilida sifat tarixan morfologik koârsatkichi uncha taraqqiy etmagan soâz turkumi sanaladi. tadqiqotchilarning fikriga koâra …

2 / 46

tegishli boâlgan, lekin keyingi davrlarda taraqqiy qilmagan (sevortyan 1963, 58). turkiy tillar taraqqiyot bosqichining qadim davrlaridan boshlangan sifatning otdan ajralib chiqishi uzluksiz hodisa boâlib, bu jarayon hanuz davom etmoqda. bundan hamma sifat ham otdan ajralib chiqqan, degan fikr kelib chiqmasligi kerak. chunki sifat mustaqil kategoriya sifatida ajralib chiqqandan keyin bu turkum tarkibiga yangidan qoâshilgan belgi ifodalovchi bir qator tub va yasama soâzlar, yasovchi affikslar mavjudki, ularning kelib chiqishi va tabiati hozircha aniqlangan emas. l.johanson. historical, cultural and linguistic of turkic-iranian contiguity. /turkic languages. germany. 2006 sifat turkumiga oid soâzlarning katta qismini yasama sifatlar tashkil qiladi. yasama sifatlar ikki xil yoâl bilan: morfologik (affiksasiya) va sintaktik (kompozisiya) hosil qilinadi. -lä±gâ/-lig,-luq/-lugâ,-lò¯k/-lò¯k. sintaktik (kompozisiya) usul bilan yasalgan sifatlar sifat turkumiga mansub leksik birliklarning katta qismini tashkil qilgan. ular sifat va boshqa turkumlarga mansub soâzlarning bir-biri bilan turli kombinasion vositalar yordamida birikuvi, juftlashuvi, takrorlanuvi va tiziluvi orqali hosil boâlgan. ular tarkibiy qismlarining birikuv tarziga …

3 / 46

. /turkic languages. germany. 2013. oddiy daraja. boshqa darajalarning hosil boâlishi uchun negiz vazifasini bajaradi va belgi neytral darajada boâladi. bu shakl ânolâ shakl boâlib, unda affiks qatnashmaydi. belgining kamligi esa bir necha affikslar orqali hosil qilinadi: -raq/-rók. kim ki ulugâraq, aåa xä±dmat kerók ul ki kichikrók, aåa shafqat kerók. (xamsa). -mtul. qä±zä±mtul, qaramtul, yashä±mtul (maboinul-lugâat). belgining kamligi darajasida sifatga xos boâlgan asosiy belgining kamligini bildirmaydi, balki boshqa belgida sifat ifoda qilayotgan belgidan qisman mavjudligini anglatadi. belgining ortiqligi va kuchliligi darajasi. bu daraja sifatlarni toâliq va toâliqsiz takrorlash hamda sifat oldidan ravishlarni keltirish orqali hosil qilinadi. toâla takror: meåizlóri gò¯l-gò¯l, qabagâlarä± keå-keå (navoiy). baâzan bunday sifatlarning birinchi qismida chiqish kelishigi affiksi ham qatnashadi va maânoning yanada kuchaytirilishiga xizmat qiladi: zähirim avqätä± yamandä±n-yaman (navoiy). toâliqsiz takror. bunda birinchi boâgâin p, m undoshlari ishtirokida takrorlanadi: ap-achä±gâ, ap-aq, yup-yumalaq, chup-chuqur, yóm-yóshil (navoiy ml.). son sanoq sonlar. eski oâzbek tilida sanoq sonlar kishi, narsa …

4 / 46

oârinishga ega: bir soni, asosan, yumshoq talaffuz qilingan: bir birigó qatä±la berdilór (amiriy). biri birigó baqmay (bn). xviii âxix asr yozma manbalarida bir sonini qattiq talaffuz qilish holatlari ham uchraydi: bä±r-bä±rä±gâa namahram et (uvaysiy). ikki soni oldidagi unli -e yoki -i tovushlari orqali: eki, -ikki tarzida talaffuz kilingan. shu bilan birga, iki soni tarkibidagi -k undoshi baâzan tashdid orqali ifodalangan: eki, ekki, iki, ikki kabi. bunday xilma-xillik sheâriyatda aruzning talabi bilan yuz bergan. marsel erdal. a grammar of old turkic. âbrill. 2004. xix asrga oid ayrim yozma manbalarda altä± soni alta, yetti soni yette formasida uchraydi. â«boburnomaâ»da, gulxaniy, munis asarlarida bir toqquz, toqquz-toqquz iborasi qoâllangan, har narsaning toâqqiztalik songa ega maânosini anglatgan: bir toquz et va bir toquz parcha kelturódi (bn). meåó gâamdä±n t o q u z-t o q u z tuhfa (munis). yigirmó soni uch xil fonetik variantda isteâmol etilgan: yigirmó (bn); yigirmi (navoiy, mn); igirmi (sh. tar.). …

5 / 46

orâ», muhammad solihning â«shayboniynomaâ» asarlarida bir, ikki sanoq soniga âtó affiksi qoâshilib dona son hosil boâlgan: birtó yarmagâ ikki bó©lò¯b (navoiy mq); birtó ó©tmókni iki bó©lò¯b (navoiy mq). xvâxix asrlarga oid yozma manbalarda sanoq sonlar dona sonlar maânosida qoâllangan: y e t i agâzä± anä±å otlar sachä±b (navoiy ha). yò¯z mä±å baytä± bar va bir qasida aytä±bdur (navoiy mn). numerativ soâzlar. numerativ soâzlar xvâxix asr yozma manbalari tilida ham deyarli sanoq sonlar bilan qoâllangan, bu davr yozma manbalari tilida numerativ soâzlarni qoâllash qadimgi turkiy hamda xiâxiv asr yozma manbalari tiliga nisbatan kengaygan. eski oâzbek tilida ham numerativ soâzlar xarakteriga koâra turlicha maânolarni anglatgan. numerativ soâzlar sanoq son bilan aniqlanayotgan soâzlar orasida qoâllanib, aniqlanmish soâzga nisbatan qoâshimcha aniqlik darajasini oshirgan. shuningdek, numerativ soâzlar ulush, miqdor, hajm, vosita birligi, masofa, toâda, oâlchov birligi, guruh, dona kabi qator maânolarni anglatgan. tartib sonlar. xvâxix asrlarga oid yozma manbalar tilida tartib sonlar asosan sanoq sonlarga …

6 / 46

lib, tartib sonlar hosil qilingan, bu affiks bilan tartib son hosil qilish alisher navoiyning â«mahbubul qulubâ» asarida uchraydi, xvii asrdan boshlab -lanchä±, -lónchi affiksi orqali tartib son hosil qilish kengaygan: altä±lanchä± fasl (mq), sekizlónchi fasl (mq), yetilónchi arqada (sh tar.), beshlónchi oqlä± (sh. tar). avval soâzi birinchi tartib soni maânosida qoâllangan: ul avval qä±ldä± gul vasfä±nä± ägâäz (lutfiy ), avval ayagâä±gâa tò¯shò¯b póst bol (navoiy ha). qadimgi turkiy yozma manbalarida ham tartib sonlar -nch, -ä±nch, -inch, -unch, -ò¯nch hamda -ntä±, -nti, -ndä±, -ndi affiksi variantlari orqali ifodalangan; -nti, -ndi formasi ikki soniga qoâshilgan. birinchi tartib soni oârnida ilk, ilki/ iliki soâzi ham qoâllangan: ilki sò¯: birinchi askar. â«devonu lugâotit turkâ» yozma obidasida tartib sonlar asosan -nch, -ä±nch, -inch, -unch, -ò¯nch hamda -ndi affikslari bilan ifodalangan. jamlovchi sonlar. jamlovchi sonlar oâziga xos xususiyatlarga ega, shuningdek, jamlovchi sonlarda umumturkiy tillarga xos belgilar ham mavjud. jamlovchi sonlar sanoq sonlarga -av,-óv,-la,-ló,-ala,-óló,-avla,-óvló,-avlan,-óvlón, baâzan -lay, -lóy; …

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "eski o‘zbek tilida sifat, son, olmosh. eski o‘zbek tilida fe’l va ravish so‘z turkumlari. eski o‘zbek tilida yordamchi so‘zlar"

5-maâruza: eski oâzbek tilida sifat, son, olmosh. eski oâzbek tilida feâl va ravish soâz turkumlari. eski oâzbek tilida yordamchi soâzlar reja: 1. eski oâzbek tilida sifat va son soâz turkumi 2. olmoshning eski oâzbek tilida qoâllanish xususiyatlari 3. eski oâzbek tilida feâl soâz turkumi 4. eski oâzbek tilida ravish soâz turkumi 5. eski oâzbek tilida koâmakchi, bogâlovchi va yuklamalar asosiy tushunchalar: belgi, darajalanish, morfologik usul, sifat yasalishi,miqdor, sanoq son, dona son, tartib son, tub son, hisob soâzlari,kishilik olmoshi, koârsatish olmoshi, oâzlik olmoshi, soâroq olmoshi, belgilash-jamlash olmoshi, gumon olmoshi, zamon kategoriyasi, shaxs-son kategoriyasi, mayl kategoriyasi, tuslanish, boâlishli-boâlishsizlik, nisbat ka...

This file contains 46 pages in DOC format (1.4 MB). To download "eski o‘zbek tilida sifat, son, olmosh. eski o‘zbek tilida fe’l va ravish so‘z turkumlari. eski o‘zbek tilida yordamchi so‘zlar", click the Telegram button on the left.

Tags: eski o‘zbek tilida sifat, son, … DOC 46 pages Free download Telegram