qadimgi yunoniston ovrupo tilshunosligi (falsafiy davr)

DOCX 5 pages 23.1 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.1 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

4-ma’ruza qadimgi yunon tilshunosligi (falsafiy davr) reja: 1. qadimgi yunon tilshunosligining vujudga kelishi 2. yunon tilshunosligining falsafiy davri 3. falsafiy davr namoyondalari va ularning ilmiy merosi qadimgi yunoniston ovrupo tilshunosligi fanining markazi hisoblanadi. faylasuflar va shoirlar vatani bo‘lgan qadimgi yunonistonda til masalalari dastavval faylasuflar tomonidan o‘rganilgan. yunon faylasuflari til masalalarini o‘rganish jarayonida tadqiqot muammolarini, yo‘nalishlarini ham belgilab oladilarki, bu yo‘nalishlar umumiy, nazariy, lisoniy - falsafiy muammolar sifatida namoyon bo‘ladi. qadimgi yunonistonda tilshunoslik yunon falsafasining etakchi qismi sifatida yuzaga keladi va bu sohada juda katta, salmoqli ishlar qilinadi. qadimgi yunonistonda ham qadimgi hindistondagidek matnlarni o‘rganish, so‘zlarni tahlil qilish, ularga izoh berish, mohiyatini ochish kabi masalalar fonetika, grammatika va leksika sohalari bilan jiddiy shug‘ullanishga, shu yo‘na-lishlarda muhim tadqiqot ishlarini olib borishga sabab bo‘ldi. yunon tilshunosligining taraqqiyoti ikki davrga bo‘linadi: 1. falsafiy davr. 2. grammatik davr. tilshunoslikning falsafiy davri yunonistonda tilshunoslikning falsafiy davri ikki asr davom etadi. bunda tilga falsafaning bir qismi sifatida …

2 / 5

bu davrning asosiy, bosh masalalaridan biri so‘z bilan ma’no orasidagi, predmet bilan uning nomi orasidagi munosabat masalasi edi. boshqacha aytganda, predmet bilan uning nomi o‘rtasida qanday munosabat mavjud? so‘zdagi tovush bilan ma’noning bog‘lanishi qanday yuz beradi? bu bog‘lanish tabiat tomonidan beriladimi yoki so‘zlashuvchilar tomonidan kelishilgan holda yuz beradimi? yoki ma’lum qonun - ko‘rsatma bilan tayinlanadimi?, «muayyan urf - odat bilan bog‘lanadimi? yoki odamlar tomonidan belgilanadimi. ya’ni bu jarayon ongli, ixtiyoriy ravishda amalga oshiriladimi? va boshqalar. tilshunoslikning falsafiy davrida so‘z bilan predmet orasidagi munosabat masalasini hal qilishda geraklit va uning tarfdorlari quyidagi g‘oyani ilgari suradilar. ular har bir nom o‘zi anglatayotgan narsa, predmet bilan ajralmas aloqada, bog‘lanishda bo‘lib, nomlarda predmetlarning mohiyati namoyon bo‘ladi, «ochiladi». aniqrog‘i, suvda daraxtlar, ko‘zguda o‘zimiz aks etganidek har bir nom o‘zi ifodalayotgan predmetning tabiatini, mohiyatini aks ettiradi, degan fikrni ilgari suradilar. yana ham anig‘i predmet bilan ularni anglatuvchi so‘zlar orasidagi bog‘lanish tabiat tomonidan berilgan bo‘lib, bu bog‘lanish …

3 / 5

ning to‘g‘ri-ligini isbotlash uchun yana quyidagi fikrlarni ham bayon qiladilar: 1) ko‘p so‘zlar bir necha ma’noga ega bo‘lib, shunga muvofiq ular turlicha predmetlarni ifoda etadi; 2) ko‘pgina tushunchalar bir qancha nomga, atamaga ega bo‘ladi; 3) tilning tabiiyligi g‘oyasidan kelib chiqadigan bo‘lsak, u holda ko‘pgina predmetlarning bir nechta nomga ega bo‘lishi mumkin emas; 4) vaqt o‘tishi bilan bir so‘z o‘rniga boshqasi yuzaga keladi. ya’ni muayyan predmet nomi o‘zgarib, boshqa nomga, atamaga ega bo‘ladi; 5) ko‘pgina tushunchalar so‘z ifodasiga, nomga ega emas. demak, - deydi demokrit va uning tarafdorlari, bir vaziyatda so‘zlar etishmasa, boshqa vaziyatda ular ortiqcha, ko‘p. yana boshqa bir holatda so‘zlar qatiy emas, yana boshqa bir vaziyatda esa so‘zlar kamlik qiladi. demokrit fikricha, bunday holat, asosan, odamlar faoliyati bilan bog‘liq bo‘lib, ular tomonidan yuzaga keladi, tabiat tomonidan emas. shunday qilib, demokrit va uning tarafdorlari narsa, predmet nomlari tabiat tomonidan, tabiiy berilgan emas, degan g‘oyani ilgari suradilar va ayni fikrning to‘g‘riligini …

4 / 5

edmet va uning nomi orasidagi munosabat masalasi platonning «kratil» nomli asarida ham mukammal bayon qilinadi. tilshunoslikning falsafiy davrida til masalalari bilan jiddiy va barakali shug‘ullangan oqimlardan biri stoitsizm hisoblanadi. stoitsizm ta’limotining vakillari bo‘lgan stoiklar: xrisipp, krates va boshqalar o‘z ta’limotlarida jahondagi nomuvofiqlikka hamma narsalarning maqsadga muvofiq bo‘lishini qarama - qarshi qo‘yadilar. shunga khra ular tilni kishilarning ruhida tabiat talabiga ko‘ra paydo bo‘lgan deyish bilan birga so‘z predmetning tabiiy xususiyatini ifoda qiladi, deb aytganlar. stoiklar so‘zlovchi gapirganida so‘z orqali u predmetning tabiati haqida qanday taassurotda bo‘lsa, eshituvchida ham xuddi shu xususiyatlar haqidagi taassurot tug‘iladi, deb o‘ylaganlar. stoiklar predmet va uning nomi orasidagi munosabat masalasida geraklit va uning tarafdorlari ta’limotini quvvatladilar. ya’ni ular ham predmet va uning nomi (so‘z) o‘rtasida moslik, muvofiqlik mavjud deb hisoblar edilar. ayni vaqtda stoiklarning muxolifi bo‘lgan epikur va uning ta’limoti tarafdorlari esa demokritning fikrini quvvatlab, so‘zlar va predmetlar orasidagi aloqa, bog‘lanish tabiiy bo‘lishi mumkin emas. chunki narsalarning …

5 / 5

al qilishga kirishadilar. mashhur yunon grammatikachisi aristarx boshchiligidagi analogistlar oqimi tilning grammatik qurilishi va lug‘at tarkibi bilan borliq orasida moslik, muvofiqlik - o‘xshashlik mavjud, degan g‘oyani ilgari surishadi. ular yunon va lotin tillarida otning uch xil grammatik jinsi (rod): erkaklar jinsi, ayollar jinsi va har ikki jinsga ham tegishli bo‘lmagan oraliq jins mavjudligini aytishadi. shunga ko‘ra ular predmetlar erkaklar jinsiga, ayollar jinsiga yoki oraliq jinsga tegishli bo‘ladi, deyishadi. anomalistlar oqimining etakchisi stoik krates va uning tarafdorlari esa ushbu g‘oyaga zid fikrni, zid g‘oyani ilgari surishadi. ya’ni ular aytadi: tilning tarkibi va grammatik qurilishi bilan borliq orasida to‘la moslik, o‘xshashlik yo‘q; biz doim turli tengsizlikka, moslik meyoridan chetga chiqish-larga duch kelamiz. masalan, tildagi uch grammatik jins atrofimizdagi narsalarga real ravishda to‘g‘ri keladi, deb hisoblash be’manilikdir. haqiqatan ham, masalan, rus tilidagi cherepaxa (toshbaqa), belka (olmaxon) so‘zlari shakliga qaraganda grammatik jihatdan ayollar jinsiga mansub bo‘lishi kerak edi. amalda esa o‘sha hayvonlarning erkagi ham, …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi yunoniston ovrupo tilshunosligi (falsafiy davr)"

4-ma’ruza qadimgi yunon tilshunosligi (falsafiy davr) reja: 1. qadimgi yunon tilshunosligining vujudga kelishi 2. yunon tilshunosligining falsafiy davri 3. falsafiy davr namoyondalari va ularning ilmiy merosi qadimgi yunoniston ovrupo tilshunosligi fanining markazi hisoblanadi. faylasuflar va shoirlar vatani bo‘lgan qadimgi yunonistonda til masalalari dastavval faylasuflar tomonidan o‘rganilgan. yunon faylasuflari til masalalarini o‘rganish jarayonida tadqiqot muammolarini, yo‘nalishlarini ham belgilab oladilarki, bu yo‘nalishlar umumiy, nazariy, lisoniy - falsafiy muammolar sifatida namoyon bo‘ladi. qadimgi yunonistonda tilshunoslik yunon falsafasining etakchi qismi sifatida yuzaga keladi va bu sohada juda katta, salmoqli ishlar qilinadi. qadimgi yunonistonda ham qadimgi hindistondagidek ...

This file contains 5 pages in DOCX format (23.1 KB). To download "qadimgi yunoniston ovrupo tilshunosligi (falsafiy davr)", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi yunoniston ovrupo tilsh… DOCX 5 pages Free download Telegram