orfografiya tamoyillari va imlo qoidalari

DOC 6 pages 78.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 78.0 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu: orfografiya tamoyillari va imlo qoidalari reja: orfografiya tamoyillari: 1) fonetik tamoyil 2) morfologik tamoyil 3) shakliy an’anaviy (tarixiy-an‘anaviy)tamoyil 4) differensiya tamoyili 5) grafik tamoyili. 3. o‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari adabiyotlar: 1.nurmonov а va boshqalar. hozirgi o‘zbek adabiy tili. t.: “ilm ziyo”, 2013. 2.jamolxonov h. hozirgi o‘zbek adabiy tili. t.: “talqin”, 2005. 3.hamroyev m.a. ona tili. toshkent, 2007. kalit so‘zlar: orfografiya, fonetik tamoyil, morfologik tamoyil, shakliy an’anaviy (tarixiy-an‘anaviy)tamoyil, differensiya tamoyili, grafik tamoyil, imlo qoidalari. orfografiya grekcha so`z bo`lib, orthos – to`g`ri va grafo – yozaman, “to`g`ri yozuv” degan ma’noni ifodalaydi. orfografiya tovush va harflar, so`z va uning ma’noli qismlari, qo`shma, juft, takroriy, qisqartma (jumladan, shartli qisqartmalarning ham) so`zlarning qo`shib, ajratib va chiziqcha orqali yozilishi, bo`g`in ko`chirish, bosh hamda kichik harflardan foydalanish o`rinlari haqidagi yagona qoidalar tizimidan iboratdir. orfografiya og`zaki nutqni yozuv orqali to`g`ri ifodalash uchun har bir tilning o`ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda yozuv qoidalarining umumiyligini ta’minlaydi.bu esa …

2 / 6

olinadi. asosiy orfografik tamoyillar va ularning o`ziga xos xususiyatlari xususida alohida to`xtalib o`tamiz. orfografiya – adabiy tilning to’g’ri yozish qonun-qoidalarini o’rganuvchi bo’lim. fonetik tamoyil – talaffuzni yozuvda aks ettiradigan tamoyil. morfologik tamoyil – talaffuzni emas, balki so’z va qo’shimchalarni asliga mos holda yozadigan tamoyil. shakliy-ananaviy tamoyil – o’zlashgan so’zlarning shakli yozuvda saqlanadigan tamoyil. differentsiatsiya tamoyili – shakli va talaffuzi bir xil bo’lgan so’zlarning yozuvda turli shartli belgilar vositasida farqlanadigan tamoyil. imlo qoidalari orfografiyaning fonetik, morfologik, shakliy, an’anaviy va differentsiya tamoyillari asosida ishlab chiqilgan. fonetik va morfologik tamoyillar o`zbek orfografiyasining asosiy tamoyillaridir. fonetik tamoyil (fonetik usul). bu tamoyil so`zlar, so`z tarkibidagi qo`shimchalar qanday talaffuz etilsa, xuddi o`shanday yoziladi. bu tamoyil asosida ayrim harflar imlosi, asos va qo`shimchalar imlosidagi ayrim qoidalar ishlab chiqilgan. masalan, 1) son so`ziga fe’l yasovchi -a qo`shimchasi qo`shish bilan yasalgan so`z sona emas, sana tarzida talaffuz qilinadi va shunday yoziladi. yosh, ot so`zlariga fe’l yasovchi -a qo`shimchasi qo`shilishi …

3 / 6

z taroq, bo`yoq tarzida talaffuz qilinadi va shunday yoziladi; 6) q va k tovushi bilan tugagan ko`p bo`g`inli so`zlarga egalik qo`shimchasi qo`shilganda q tovushi g`, k tovushi g tovushiga almashadi va shunday yoziladi: taroq-i- tarog`i, kurak-i-kuragi, istak-i-istagi, o`rtoq-i-o`rtog`i. izoh: q va k undoshi bilan tugagan ayrim so`zlarga egalik qo`shimchasi qo`shilganda q va k tovushlari asliga muvofiq aytiladi va yoziladi: ishtiroki, ishtiyoqi, zavqi, shavqi, choki, cheki. 7) og`iz, qorin, o`rin, singil, ko`ngil, burun, shahar kabi so`zlarga egalik qo`shimchalari qo`shilganda, ikkinchi bo`g`indagi i, u, a unlilari talaffuzda tushib qoladi va shunday yoziladi: og`iz+im-og`zim, qorin+im-qornim, o`rin+im-o`rnim, singil+im-singlim, ko`ngil+im-ko`nglim, burun+im-burnim, shahar+im-shahrim (bu so`z shaharim tarzida aytilishi va yozilishi ham mumkin. bu ikki holat tilda parallel ishlatiladi.); 8) adabiy tilda jo`nalish kelishigining –ga qo`shimchasi shakli qabul qilingan. ba’zan bu shakl –ka, -qa tarzida eshitiladi. masalan, bilakka, go`dakka, qishloqqa, toqqa kabi. ko`rinib turibdiki, so`z q yoki k undoshi bilan tugaganda jo`nalish kelishigi –qa, -ka shaklini olyapti. …

4 / 6

ladi; 11) o`zlashma rama, para, minuta, sekunda, konfeta kabi so`zlarning oxiridagi a unlisi o`zbek tili og`zaki nutqida talaffuz etilmaydi va yozuvda ham aks ettirilmaydi (rom, par, sekund, minut, konfet kabi). 12) o`zlashma shyotka, podnos so`zlari esa cho`tka, patnis tarzida aytiladi va yoziladi. 13) u, bu, shu, o`sha olmoshlariga –da, -dan, -ga, -gacha, -cha qo`shimchalari qo`shilganda i tovushi qo`shib aytiladi va shunday yoziladi: unda, undan, ungacha va hokazo. 14) zachyot, syujet, sentyabr so`zlari og`zaki nutqda zachot, sujet, sentabr tarzida talaffuz qilinadi va talaffuzga mos shaklda yoziladi. fonetik tamoyil yozuvni jonli talaffuzga yaqinlashtiradi, ular o`rtasida umumiylikni vujudga keltiradi. demak, fonetik tamoyilga ko`ra yozuvda talaffuzdagi tovushga muvofiq keladigan, aynan mos tushadigan harf qo`llanadi. morfologik tamoyil. bu tamoyilga ko`ra so`zlarning tarkibiy qismlari: o`zak-negiz va qo`shimchalari og`zaki nutqda qanday talaffuz qilinishidan qat’iy nazar, ya’ni og`zaki talaffuz shakliga qarab emas, asliga muvofiq yoziladi. bu tamoyil so`z o`zagini, unga qo`shiladigan qo`shimchalarni muayyan bir sistema asosida aks ettiradi, …

5 / 6

m tarzida aytilsa ham, n shaklida yoziladi. 4) do`st, go`sht, to`rt, toshkent kabi so`zlarda so`z oxirida yonma-yon kelgan undoshlarning oxirgisi talaffuz qilinmaydi, ammo yozuvda saqlanadi. 5) pastqam so`zi o`rtasida ketma-ket kelgan ikki undoshning (st) keyingisi talaffuz qilinmaydi, lekin yozuvda saqlanadi. 6) –lar ko`plik qo`shimchasi so`z oxirida kelganda, og`zaki nutqda –la tarzida aytilsa ham, yozuvda lar shaklida yoziladi. 7) uch, to`rt sonlariga –ta, -ala qo`shimchalari qo`shilganda, ushta, uchchala, to`rttala tarzida aytiladi, lekin yozuv uchun tanlangan varianti yoziladi: uchta, uchala, to`rtala kabi. shuningdek, qo`shimchalarning asosiy qismi morfologik tamoyil asosida yoziladi, ya’ni kelishik qo`shimchalari og`zaki nutqda maktabta, ishtan tarzida aytilsa ham, maktabda, ishdan; fe’llardagi –di shaxs-son hamda yaqin o`tgan zamon qo`shimchasi –ti tarzida (aytipti, aytti) aytilsa ham, aytibdi, aytdi kabi yoziladi. morfologik tamoyil o`zbek orfografiyasining asosiy va etakchi tamoyili sanaladi va yozuvda bir xillikni ta’minlaydi. demak, morfologik tamoyilga ko`ra so`zning tovush tarkibi og`zaki nutqda qanday aytilishidan qat’i nazar o`zining morfologik shaklini o`zgartirmagan holda …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "orfografiya tamoyillari va imlo qoidalari"

mavzu: orfografiya tamoyillari va imlo qoidalari reja: orfografiya tamoyillari: 1) fonetik tamoyil 2) morfologik tamoyil 3) shakliy an’anaviy (tarixiy-an‘anaviy)tamoyil 4) differensiya tamoyili 5) grafik tamoyili. 3. o‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari adabiyotlar: 1.nurmonov а va boshqalar. hozirgi o‘zbek adabiy tili. t.: “ilm ziyo”, 2013. 2.jamolxonov h. hozirgi o‘zbek adabiy tili. t.: “talqin”, 2005. 3.hamroyev m.a. ona tili. toshkent, 2007. kalit so‘zlar: orfografiya, fonetik tamoyil, morfologik tamoyil, shakliy an’anaviy (tarixiy-an‘anaviy)tamoyil, differensiya tamoyili, grafik tamoyil, imlo qoidalari. orfografiya grekcha so`z bo`lib, orthos – to`g`ri va grafo – yozaman, “to`g`ri yozuv” degan ma’noni ifodalaydi. orfografiya tovush va harflar, so`z va uning ma’noli qismlari, qo`shma,...

This file contains 6 pages in DOC format (78.0 KB). To download "orfografiya tamoyillari va imlo qoidalari", click the Telegram button on the left.

Tags: orfografiya tamoyillari va imlo… DOC 6 pages Free download Telegram