sharq falsafasi va ijtimoiy taraqqiyot

DOC 23 pages 247.5 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 247.5 KB

File type DOC

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

2-mavzu: sharq falsafasining mohiyati va ijtimoiy taraqqiyotdagi roli reja: 1. qadimgi sharqda afsonaviy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi. qadimgi misr, bobil, hindiston va xitoyda falsafiy maktablar va ularning ta’limotlari. 2. markaziy osiyoda ilk falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi, ilk o’rta asrlar va uyg’onish davri falsafasi. 3.markaziy osiyolik mutafakkirlar (abu rayhon beruniy, abu nasr forobiy, ibn sino) ning ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy – axloqiy ta’limotlari. temuriylar davri falsafasi, uning asosiy xususiyatlari. 4.milliy falsafani rivojlantirish masalalari. tayanch tushunchalar qadimgi sharq falsafasi, daosizm, konfutsiy ta’limoti, veda, avesto, zardo‘sht, panteizm deizm, so‘fizm, shariat va tariqat, ilk o‘rta asrlar falsafasi, qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi. sharq qadimiy madaniya o‘chog‘i va jahon sivilizatsiyasining beshigi deya bejiz ta’riflanmagan. g‘arb madaniyati tarixini o‘rganish jarayonida ovrupasentrizm nazariyasi og‘ib ketish g‘ayriilmiy bo‘lgani kabi, masalaning sharq bilan bog‘lik jihatini tahlil etganda ham osiyosentrizm g‘oyalari ta’siriga tushmaslik lozim. shu bilan birga, sharqninng o‘ziga xosligi, unga mansub bo‘lgan madaniy taraqqiyot jahon …

2 / 23

rning muayyan tarzda namoyon bo‘lishi bilan tavsiflanadi. ushbu madaniyat o‘choqlari haqida maktab ta’limi jarayonida «eng qadimgi tarix» darsliklari orqali ma’lumot berilgan. zukko talabalar o‘sha davrlarda qanday siyosiy jarayonlar kechgani, qanday podsholik va imperiyalar bo‘lganini yaxshi biladi. qadimgi sharq falsafasi insoniyatning ilm, fan, ma’naviy taraqqiyotining debochasi hisoblanadi. ularning rivojlanishi, o‘ziga xosligi va betakrorligidan qat’iy nazar, ayrim umumiy qonuniyatlarga ega. birinchidan, falsafiy tafakkur sharqda ijtimoiy ongning dastlabki shakli sifatidagi mifologiya negizida vujudga kelgan. mifologiya inson o‘zini atrof muhitdan ajratishga va hodisalarni tabiiy sabablarga muvofiq tushuntirishga qodir emasligi bilan tavsiflanadi. inson dunyoni va undagi barcha hodisalarni xudolar va qahramonlar harakati bilan tushuntiradi. ammo mifologiyada insoniyat tarixida ilk bor bir qancha falsafiy masalalar ham qo‘yiladi: dunyo qanday vujudga kelgan va u qanday rivojlanadi; hayot va o‘lim nima va h.k. ikkinchidan, sharq falsafasi sinfiy jamiyat va davlat paydo bo‘lishi bilan ijtimoiy ong shakli sifatida vujudga kelgan. masalan, qadimgi hindistonda falsafaning vujudga kelishi taxminan uning hududida …

3 / 23

kosmologiya, riyoziyot fanlari rivoji bilan bog‘liq ekanini, ikkinchi yo‘nalish esa, bu tasavvurlarning mifologiya bilan bog‘liq bo‘lganini ko‘rsatadi. birinchi holda, asosan, tabiiy bilimlarga tayanilgan, kundalik hayotda duch kelinadigan voqea hodisalar aniq dalillar asosida tahlil etilgan, o‘rganilgan, ulardan tegishli xulosalar chiqarilgan. bu - o‘sha davr uchun tabiiy hol edi, ya’ni u - davrning inson ongida aks etishi, kundalik turmush hodisalarining oddiy bir tarzda mfodalanishi edi. aynan ana shu hol tabiiy bilimlar rivojiga, garchand sodda tarzda bo‘lsa-da aksariyat hodisalarning falsafiy asosda izohlanishiga sabab bo‘lgan. ikkinchi holatda esa, hali tabiat kuchlarining qarshisida nihoyatda ojiz bo‘lgan odamzod, albatta, tevarak atrofdagi voqea-hodisalarni mifologik izohlashi tabiiy bir hol edi. shu bilan birga, odamning mavjudlik xossalarini va olam qonuniyatlarini ilmiy tushunish ko‘nikmasi hali shakllanib ulgurmagan o‘sha qadim zamonlarda, afsona hamda rivoyatlarga asoslanib fikr yuritmaslikning imkoni ham yo‘q edi. bu - o‘sha davrlardan qolgan yozma manbalarda, xususan, «xo‘jayinning o‘z quli bilan hayotining mazmuni haqida suhbati», «arfist qo‘shig‘i», «o‘z hayotidan …

4 / 23

», «adxarvaveda»dir. hind falsafasi asoslari «upanishadalar» nomi bilan mashhur bo‘lgan manbalarda ham o‘z aksini topgan. «upanishadalar» sirli bilim degan ma’noni anglatib. «veda»larning falsafiy qismini tashkil etadi. «upanishadalar» yaxlit kitob eki falsafiy risola bo‘lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma’lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. ularning mazmuni va uslubi har xil va turlicha falsafiy qarashlar mahsulidir. qadimgi hind falsafiy maktablar ikki guruhga bo‘linadi. hindistonlik faylasuflar bu guruhlarni astika va nastika deb ataydi. vedanta, sank’ya, yoga, vaysheshika, n’yaya va mimansa - astika guruhiga kiruvchi falsafiy maktablar. ushbu maktablarning tarafdorlari «veda»ning muqaddasligini tan olib, birdan-bir haqiqat undagina ifodalangan, deyishadi. chorvaka-lokayata, buddizm va jaynizm - nastika guruhiga kiradi. chorvaka-loyata, tarafdorlari materialistik ta’limotni ilgari surganlari uchun «veda»ning muqaddasligini tan olishmaydi hamda olam ilohiy kuch tomonidan yaratilmagan, «veda» haqiqiy bilim bermaydi, deb ta’kidlashadi. buddizm va jaynizm diniy-falsafiy maktablar bo‘lishiga qaramay, ular ham «veda»ning muqaddasligini tan olmagan. sankx’ya qadimgi hindistondagi dualistik falsafiy maktab bo‘lib, olam asosida moddiy …

5 / 23

ng turli holatlari mavjud: uyg‘oqlik; tushli uyqu; tushsiz uyqu; turiya (atman hech narsani his qilmaydigan, o‘z-o‘ziga teng bo‘ladigan holat). markaziy osiyoda “avesto” ta’limotidagi falsafiy fikrlar. eramizdan avvalgi x asrdan eramizning vii asrlarigacha bo‘lgan davr mahsuli bo‘lgan diniy-falsafiy ta’limotlardan biri zardo‘shtlikdir. bu ta’limotga zardo‘sht asos solgan bo‘lib, sharq va g‘arbda zaratushtra, zaroastr nomlari bilan mashhurdir. manbalarga ko‘ra, zardo‘sht, eramizdan avvalgi vi asrning birinchi yarmida yashagan. keyingi yillarda olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, bu ta’limot vatanimiz hududida, xususan, xorazm zaminida paydo bo‘lgan. u o‘z davrida xalqni ezgulik va adolat g‘oyalariga da’vat etish, hayotbaxsh an’analarni shakllantirish, dehqonchilik va shahar madaniyatini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan, uning g‘oyalari bilan bog‘liq qadriyatlar bugungi kungacha yashab kelmoqda va xalqimiz turmush tarzining o‘ziga xos xususiyatlarini belgilashda ulkan qimmat kasb etmoqda. zardushtiylikning bosh kitobi «avesto»dir. unda qadimgi xalqlarning dunyo to‘g‘risidagi tasavvurlari, o‘ziga xos qadriyat va urf-odatlari aks etgan. unda olamning azaliy qarama-qarshi kuchlari-yaxshilik va yomonlik, yorug‘lik va zulmat, …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq falsafasi va ijtimoiy taraqqiyot"

2-mavzu: sharq falsafasining mohiyati va ijtimoiy taraqqiyotdagi roli reja: 1. qadimgi sharqda afsonaviy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi. qadimgi misr, bobil, hindiston va xitoyda falsafiy maktablar va ularning ta’limotlari. 2. markaziy osiyoda ilk falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi, ilk o’rta asrlar va uyg’onish davri falsafasi. 3.markaziy osiyolik mutafakkirlar (abu rayhon beruniy, abu nasr forobiy, ibn sino) ning ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy – axloqiy ta’limotlari. temuriylar davri falsafasi, uning asosiy xususiyatlari. 4.milliy falsafani rivojlantirish masalalari. tayanch tushunchalar qadimgi sharq falsafasi, daosizm, konfutsiy ta’limoti, veda, avesto, zardo‘sht, panteizm deizm, so‘fizm, shariat va tariqat, ilk o‘rta asrlar falsafasi, qadimgi sharqda asotiriy tasavv...

This file contains 23 pages in DOC format (247.5 KB). To download "sharq falsafasi va ijtimoiy taraqqiyot", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq falsafasi va ijtimoiy tar… DOC 23 pages Free download Telegram