atoyi asarlarining lisoniy xususiyatlari

PPTX 13 sahifa 198,9 KB Bepul yuklash

13 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 198,9 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 13

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 13

слайд 1 1 аlisher navoiy nomidagi toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universiteti маvzu: eski o‘zbek adabiy tili rivojida navoiygacha ijod qilgan turkiy shoirlarning xizmatlari 2 reja: atoyi asarlarining lisoniy xususiyatlari gadoiy she’riyatining tili sakkokiy va o‘zbek adabiy tili lutfiy asarlarining tili va uslubi atoiy o‘zbek adabiyotining navoiyga qadar yetishgan atoqli namoyandalaridandir. yassaviy avlodidan. xiv asrda samarqand, buxoro va balxda yashagan. turkiy va fors tillarida ijod qilgan. navoiy «majolis un-nafois» asarida shoir hayoti va ijodi haqida to‘xtalib, shunday yozadi: «mavlono atoiy balxda bo‘lur erdi. ismoil ota farzandlaridindur, darveshvash va xushxulq, munbasit (ochiq chehra, li) kishi erdi. o‘z zamonida she’ri atrok (turkiy tilda so‘zlovchilar) orasida ko‘p shuhrat tutti. bu matla’ aningdurkim: ul sanamki suv yaqasïnda paritek olturur, ğāyat nāzuklükindin suv bilä yutsa bolur”. shoir devonining taxminan xvi asrda ko‘chirilgan, 260 g‘azalni o‘z ichiga olgan qo‘lyozma nusxasi sankt-peterburgda saqlanadi. tanlangan asarlari 1958 va 1960-yillarda e’lon qilingan. shoir devonining to‘liq va mukammal nashri …

2 / 13

yda qipchoq unsurlari ustun darajada. shoir g‘azallarida jo‘nalish kelishigining -a, ä, -ğa, -gä, -kä, -qa, -na, tushum kelishigining -ni, -in affikslari uchraydi: köŋlümä, yüzinä, maŋa, alamğa, bahrïna, qa’rïna, xirmānni, hamdamin. 4 o‘rin-payt va chiqish kelishigi qo‘shimchalaridan oldin bir n tovushi orttiriladi: lālazārïnda, yaqasïnda, nāzuklükindin. sifatdosh yasovchi qo‘shimcha -ğan, -an shakllarida uchraydi. masalan: qïlan, alan, qïlğan, alğan kabi. buyruq fe’lining birinchi shaxs ko‘pligi fe’l negizlariga -alïŋ, -äliŋ affiksini qo‘shish orqali yasaladi: baralïŋ, keläliŋ, alaling va hokazo. fe’lning buyruq maylining iii shaxc birligi -sun bilan yasalgan: boyamasun, toya körsün. fe’lining orttirma nisbati -dur, -dür, -tur, -tür bilan hosil bo‘lgan: öldür, uyaldur, keräktür, xalāyiqtur kabi. atoiy g‘azallarida leksik jihatdan quyidagi so‘zlarni uchratish mumkin: üküš - ko‘p, arïğ - toza, baqmaq, meŋ - xolning kattasi, qamuq -hamma, äsrük - mast, dudaq - lab, ajun - dunyo, neŋ - narsa, iydgāh - sayilgoh kabilar. shoir o‘xshatish va tashbehlardan unumli foydalangan: ey begim, ušbu yüz degül, …

3 / 13

ilmiy izlanish olib borish bilan birga shoir “devon”ini 1975-yilda e’lon qilgan. gadoiy she’riyatida leksik jihatdan eski turkiy adabiy tilga doir so‘zlar ifodalangan: ilik, el, čerik, ev, körk, asru, dudaq. ayni paytda, ko‘pgina arabiy va fors-tojikcha so‘zlar ham uchraydi: surat, rahm, kāfir, habib, raqib, balā, devāna, jahān, āšufta, xasta, šaydā, šādmān singari. 6 izofali birikmalar ham ko‘zga tashlanadi: mulki latāfat, šāhi yagāna, baxti kamyāb, javru jafā. gadoiy qofiya sifatida bir xil so‘zlar, undovlardan foydalanadi. ular xalq qo‘shiqlaridagi kabi she’rning ohangini buzmaydi: ul jafāčï bizgä bir kün mubtalā bolğaymu, āh, vaslidin bu qayğuluq jān šādmān bolğaymu, āh. jo‘nalish kelishigi -a, ä, -ğa, -gä, -kä, -qa, -na, tushum kelishigi -ni, -nï, -n,-in, -ïn chiqish kelishigi -din qo‘shimchalari bilan berilgan: kimä, seŋä, jānğa, farqïna, otïna, nazarnï, qanïn, ilkidin, eviŋdin kabi. sifatdoshning -miš, - gän, -ğān, -qan, ravishdoshning -b, shart maylining -sa, -sä kelasi zamonning -gäy, -ğay, buyruq fe’lining -sun affikslari qo‘llanishda bo‘lgan: bolmïš, etgän, …

4 / 13

aridan ustalik bilan foydalanib, original tasviriy vositalar yaratishga intiladi. u tazod, tanosib, jonlantirish, laf va nashr kabi usullardan foydalanadi, o‘xshatish, mubolag‘a, majoz va boshqa turdagi tasviriy vositalarga murojaat qiladi. natijada xalq og‘zaki ijodiga xos bo‘lgan xalq, qo‘shiqlari uslubida g‘azallar yaratdi. jumladan, shoirning ma’shuqaning turli sifatlariga doir išq šāhiniŋ elčisi, kaffār köz, qan töküvči ǧamza, bulbul begi singari o‘ziga xos o‘xshatishlari mavjud. 8 sakkokiy xalq maqollari bilan o‘z g‘azallarining mazmunini ham, tilini ham boyitdi. sakkokiy siyosiy lirikaning adabiy janri bo‘lgan qasida yozish sohasida ham qalam tebratdi. ma’lumki, qasida davlat arboblariga, siyosiy va harbiy voqealarga bag‘ishlab yoziladi. ulug‘bekka atab yozgan qasidalarida shoir uning ilmiy va siyosiy faoliyatini maqtaydi. ulug‘bekni «sulaymoni zamon», «no‘shiravon», «shubon», «atodin mehribon», «xurshidi zamon» kabi sifatlar bilan ulug‘laydi. qasidaga xos bunday uslubni sakkokiydan keyingi shoirlar ham davom ettirdilar. sakkokiy asarlarida uza, ustida, uchun, birla, yanglig‘, aro kabi ko‘makchilar qayd etilgan. o‘ziga xos tomoni shundaki, shoir asarlarida qadimgi va eski …

5 / 13

manga, qayǧuǧa, čïqmaqqa, devānalarnï, baǧrïn, laš- karin, aǧzïna, oqïna, qayǧudïn. umuman, sakkokiy ham o‘zbek adabiy tilini taraqqiyotiga samarali ulush qo‘shgan shoirlardan biridir. lutfiy o‘zbek adabiyotining‘ yirik siymolaridan biri, 1366 (yoki 1367) -yilda hirotda tug‘ilgan. shoir 99 yil umr ko‘rgan, shu davrda xuroson va movaraunnahrda yuz bergan juda ko‘p tarixiy voqealarning guvohi bo‘lgan. lutfiy eng yirik zullisonayn shoir sanaladi.. lutfiyning o‘zbek tilidagi she’rlari o‘z davrida devon holiga keltirilgan va juda mashhur bo‘lgan. bizgacha shoirning xvi-xx asrlar mobaynida ko‘chirilgan turkiy devonining 33 qo‘lyozma nusxasi yetib kelgan bo‘lib, ular toshkent, dushanbe, istanbul, tehron, london, parij, sankt-peterburg kutubxonalari va qo‘lyozma fondlarida saqlanadi. 10 e.ahmadxo‘jayevning aniqlashicha, shoir qalamiga mansub mavjud she’rlarning umumiy miqdori 2775 bayt yoki 5550 misradan iborat. ularning katta qismi (2086 bayti) g‘azal janrida yozilgan. u xalq jonli tilidan foydalanib, yangi-yangi badiiy til vositalarini va o‘ziga xos bayon etish uslubini yaratgan: ey yüzigä baqsalar, ölärmen, xuršidni, netäy, yašursa bolmas. hayāt suyïǧa eltib, suvsïz …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 13 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"atoyi asarlarining lisoniy xususiyatlari" haqida

слайд 1 1 аlisher navoiy nomidagi toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universiteti маvzu: eski o‘zbek adabiy tili rivojida navoiygacha ijod qilgan turkiy shoirlarning xizmatlari 2 reja: atoyi asarlarining lisoniy xususiyatlari gadoiy she’riyatining tili sakkokiy va o‘zbek adabiy tili lutfiy asarlarining tili va uslubi atoiy o‘zbek adabiyotining navoiyga qadar yetishgan atoqli namoyandalaridandir. yassaviy avlodidan. xiv asrda samarqand, buxoro va balxda yashagan. turkiy va fors tillarida ijod qilgan. navoiy «majolis un-nafois» asarida shoir hayoti va ijodi haqida to‘xtalib, shunday yozadi: «mavlono atoiy balxda bo‘lur erdi. ismoil ota farzandlaridindur, darveshvash va xushxulq, munbasit (ochiq chehra, li) kishi erdi. o‘z zamonida she’ri atrok (turkiy tilda so‘zlovchilar) orasida ko‘p ...

Bu fayl PPTX formatida 13 sahifadan iborat (198,9 KB). "atoyi asarlarining lisoniy xususiyatlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: atoyi asarlarining lisoniy xusu… PPTX 13 sahifa Bepul yuklash Telegram

atoyi asarlarining lisoniy xususiyatlari

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

"atoyi asarlarining lisoniy xususiyatlari" haqida

O'xshash fayllar