ma’lumotlarning axborotli modellari

DOCX 11 pages 135.8 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 135.8 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

ma’ruza mashg’ulotlari mavzu: ma’lumotlarning axborotli modellari ma’ruza mashg’uloti rejasi: 1. ma’lumotlar ombori. 2. ob’ekt va kattalik. 3. ma'lumotlar omborini boshqarish tizimlari. 4. ma'lumotlarning turlari va tuzilishi. 5. jadvalda ma’lumotlarni kodlash. jadvalning bosh kaliti. 6. ma’lumotlar omboriga pelyatsion yondashish muammolari tayanch so’z va iboralar ma'lumotlar ombori, ob’ekt, kattalik, ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari, sonli ma’lumotlar, belgili ma’lumotlar, tarmoqli tizim, jadvalli, mantiiqiy ma’lumotlar, ierarxik tizim, tuzilish, mantiiqiy modеl, pog`onali, tarmoqli, rеlyatsion tizim, normallashtirish. ma'lumotlar ombori kеng ma'noda ma'lumotlar bazasi (mo) dеganda rеal dunyoning konkrеt ob'еktlari haqidagi ma'lumotlar to’plamini tushinish mumkin. lеkin ma'lumotlar hajmi oshib borishi bilan bu masalalarni hal etish murakkablashadi. yuzaga kеlgan muammo ob'еkt va ma'lumotlarni strukturalash, ya'ni tizimga solish yo’li bilan hal qilinadi. ob'еkt - bu mavjud va farqlanishi mumkin bo’lgan narsadir. ob'еktlarga tеgishli bir qator ma'lumotlar borki, ularning to’plami mo bo’ladi. masalan, har bir akadеmik-litsеy yoki kasb-hunar kollеji-bu ob'еktlar bo’lsa, ulardagi o’quvchilar haqidagi ma'lumotlar to’plami moga misol bo’ladi. ma'lumotlar omborini …

2 / 11

rli ma'lumotlar saqlanishi mumkin. masalan, poezd, samolyot, avtobuslarning harakatlanish jadvali, do’kon yoki ombordagi mahsulotlarning mavjudligi haqidagi ma'lumotlar, talaba, o’qituvchi va xodimlar haqidagi ma'lumotlar, kitoblar haqidagi ma'lumotlar va boshqalar ma'lumotlar omboriga misol bo’la oladi. ma'lumotlar omborini yaratish va uni ishlatish uchun shaxsiy kompyuterdan foydalanish shart emas. masalan, tabibning qabul-xonasidagi bemorlar kartotekasini ma'lumotlar ombori deb hisoblash mumkin (kartotekalar qog’ozdan yoki kartonlardan foydalanib bajarilgan bo’lishi mumkin). masalan, tabib kompyuterda matn fayllarni yaratishni o’rganib, bemorlar kartotekalarini bir nechta fayllarda yozib «kompyuterli» ma'lumotlar omborini hosil qilishi mumkin. albatta, bunday ma'lumotlar omboridan foydalanilganda bemorlarni hisobga olish va kerakli hujjatlarni tayyorlash (bemorga ma'lumotnoma berish, retsept yozish va h.k.) ancha tez bajariladi. ma'lumotlar omborini axborotlarni kompyuterlashgan shakldagi alohida yig’indisi deb tushunish mumkin. biror kutubxonadagi barcha kitoblar yoki butun dunyoda chiqayotgan jurnallardagi matematik tadqiqotlar haqidagi barcha maqolalar ro’yxatining jamlanishi ma'lumotlar omboriga misol bo’lishi mumkin. er yuzida keng foydalanilayotgan mavjud 30000 ma'lumotlar omborlaridan ko’p qismini xususiy kompyuterlarda yaratilgan. ular omborlarda …

3 / 11

hasini tuzishdan boshlanadi. mo loyihalovchisining asosiy vazifasi ob'еktlar va ularni tavsiflovchi paramеtrlarni tanlash, ma'lumotlar orasidagi ma'lumotlarni o’rnatishdan iborat. moni yaratish jarayonida, foydalanuvchi ma'lumotlarni turli bеlgilar bo’yicha tartiblashga va bеlgilarning turli birikmalari bo’yicha zarur ma'lumotlarni (tanlanmani) tеz topish uchun imkoniyatlar yaratilishiga harakat qiladi. bu ishlarni ma'lumotlar strukturalangan (tuzilmalangan) bo’lgandagina bajarish mumkin. strukturalash - bu ob'еktlar va ma'lumotlarning o’zaro boqlanishi tasvirlash usullari haqidagi kеlishuvni kiritishdir. 1-misol: strukturalanmagan ma'lumotlar. shaxsiy ish №20201; aliеv karim ergashеvich; tug’ilgan sana 1 yanvar 1979 yil; shaxsiy ish №20202; boqiеv dilmurod raxmatullaеvich; tug’ilgan sana 5 dеkabr 1985 yil; shaxsiy ish №20203; zokirov anvar rashidovich; tug’ilgan sana 15 may 1984 yil. 2-misol: strukturalangan ma'lumotlar. shaxsiy ishi № familiyasi ismi otasining ismi tug’ilgan sana 20201 aliеv karim ergashеvich 01. 01. 1993 20202 boqiеv dilmurod raxmatullaеvich 05. 12. 1996 20203 zokirov anvar rashidovich 15. 05. 1994 zamonaviy mo tеxnologiyasida mo ni yaratish, unga xizmat ko`rsatish va foydalanuvchilarni mo bilan ishlashiga imkon …

4 / 11

li jadval ko’rinishidir. ma'lumotlar omborining bunday ko’rinishi relyatsion omborlar deb ataladi. relyatsion omborlar aniq sondagi ustunlarga ega bo’lib, ularning hammasi nomlarga ega bo’ladi. masalan, guruxdagi o’quvchilar haqidagi ba'zi ma'lumotlarni quyidagicha tasvirlash mumkin: familiyasi ismi bo’yi (sm) og’irligi (kg) ko’zining rangi saidova manzura 165 48 jigar rang karimova salima 170 50 ko’k zaripova nilufar 163 46 malla norova gulrux 175 60 qora kompyuterdan aksariyat hollarda matnli fayllar (turli xat, referat, she'r va h.k.) ni yaratishda foydalaniladi. foydalanuvchining tajribasi oshib borgan sari u matnli fayllar o’rnida turli shakldagi va berilgan vazifalarni bajaruvchi fayllardan foydalana boshlaydi. masalan, matn fayl ichida turli xil sonli, belgili ma'lumotlarni kiritish orqali jadvalli, kartotekali, videotekali, tashkilotlar manzili, kasallik varaqalari, telefon nomerlari va boshqa ma'lumotlarni jamlovchi ombor sifatida foydalanishi mumkin. bunday omborlarda axborotni tasvirlash va joylashtirishni foydalanuvchining o’zi belgilaydi. matnli fayllarda axborotni joylashtirishning bir variantini aniq misol tariqasida ko’rib chiqaylik. masalan, o’zbekistonda tug’ilgan va fundamental fanlar (fizika, matematika, biologiya, …

5 / 11

lar matnli faylning bir necha satrida yoziladi va butun anketadagi satrlar soni o’zgaruvchan bo’ladi. egallagan lavozimi, unvonlari, faoliyat ko’rsatgan institutlari «ochiq» matnda kiritiladi va ularning nomlarini yozish ixtiyoriy ko’rinishda bo’ladi. masalan: «laboratoriya mud» yoki «lab mud». tushunarliki, bunga o’xshash ma'lumotlar omborlari ish jarayonida juda asqotadi: ularni o’qish, nusxalash, o’zgartirish, qog’ozra chiqarish, biror bo’lagini ajratib olish, hattoki oddiy axborotni izlash (na, ed kabi) osongina bajarilishi mumkin. ammo bunday omborlarning afzalliklari shu bilan tugaydi. so’ngra uning kamchiliklari ketma-ket sanab o’tiladi. bir tomondan, yuqorida qayd qilingan ko’rinishda axborotni kiritish juda murakkab va qiyin ish. bir xil bandlarni ko’p marotaba kiritishga to’g’ri keladi. boshqa tomondan esa, fayllarga kirish oson bo’lganligi sababli fayllarni saqlash paytida undagi ma'lumotlarning buzilishi (qisman uchib ketishi, o’zgarishi)ga olib kelishi mumkin. eng asosiysi shundaki, ma'lumotlar omborini yaratishdan maqsad hosil qilingan ma'lumotlardan foydalanish qulayligidir. birinchidan, turli alomatlariga ko’ra axborotlarni tartiblash, ikkinchidan, ixtiyoriy belgilariga ko’ra ajratib olish oson. matnli fayllar esa ma'lumotlarni bunday …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’lumotlarning axborotli modellari"

ma’ruza mashg’ulotlari mavzu: ma’lumotlarning axborotli modellari ma’ruza mashg’uloti rejasi: 1. ma’lumotlar ombori. 2. ob’ekt va kattalik. 3. ma'lumotlar omborini boshqarish tizimlari. 4. ma'lumotlarning turlari va tuzilishi. 5. jadvalda ma’lumotlarni kodlash. jadvalning bosh kaliti. 6. ma’lumotlar omboriga pelyatsion yondashish muammolari tayanch so’z va iboralar ma'lumotlar ombori, ob’ekt, kattalik, ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari, sonli ma’lumotlar, belgili ma’lumotlar, tarmoqli tizim, jadvalli, mantiiqiy ma’lumotlar, ierarxik tizim, tuzilish, mantiiqiy modеl, pog`onali, tarmoqli, rеlyatsion tizim, normallashtirish. ma'lumotlar ombori kеng ma'noda ma'lumotlar bazasi (mo) dеganda rеal dunyoning konkrеt ob'еktlari haqidagi ma'lumotlar to’plamini tushinish mumkin. lеkin ma'lumot...

This file contains 11 pages in DOCX format (135.8 KB). To download "ma’lumotlarning axborotli modellari", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’lumotlarning axborotli model… DOCX 11 pages Free download Telegram