tuproqning mexanik tarkibi va umumiy fizik xossalari

PPTX 25 pages 247.8 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 247.8 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand qishloq xo’jalik instituti 2-mavzu. tuproqning mexanik tarkibi, umumiy fizik xossalari. reja 1. asosiy tuproq paydo qiluvchi ona jinslar. 2.tuproq mexanik elementlari, ularning klassifikasiyasi. 3.tuproqning umumiy fizik xossalari. 4.tuproqning fizik – mexanik xossalari. tayanch iboralar g’ovak, loy, tosh, shag’al, qum, chang, loyqa, kolloid, fizik qum, fizik soz, umumiy fizik xossasi, zichlik, kovaklik, mineral qismi, organik qismi, gumus, mikroorganizm, jonzot, asosiy tuproq paydo qiluvchi ona jinslar. elyuvial jinslar va elyuviy – tub jinslar nurash maxsulotlarining nurash qobig’ida, o’z joyida qolib to’planishidan hosil bo’ladi. delyuvial jinslar yoki delyuviy deb, nurash mahsulotlarining yomg’ir va erigan qor suvlari ta’sirida qiyaliklarning quyi qismlari va tog’ yonbag’irlariga keltirib, to’planishidan hosil bo’ladigan yotqiziqlarga aytiladi. allyuvial yotqiziqlar yoki allyuviy –doimiy oqar suvlar-daryolar faoliyati bilan bog’liq yotqiziqlardir. toshqinlar natijasida daryo sohillari va daryo bo’ylarida ko’p to’planadi. prolyuvial yotqiziqlar yoki prolyuviy – tog’li o’lkalarda bahorda erigan qor suvlari va vaqtincha kuchli jala …

2 / 25

daryo vodiylarida o’ziga xos qum tepalari –dyunalar shaklidagi relyeflar yuzaga keladi. lyoss va lyossimon yotqiziqlar. bularga lyoss va lyossimon qumoqlar kabi o’ziga xos qator belgilari bilan ajralib turadigan to’rtlamchi darv yotqiziqlari kiradi. bu jinslar mdh-yevropa qismining janubiy va janubi-sharqiy rayonlarida shimoliy kavkaz va o’rta osiyoda keng tarqalgan. lyoss va lyossli jinslarda tabiiy unumdorligi yuqori bo’lgan bo’z tuproqlar, qora, kashtan tuproqlar hosil bo’ladi. 1.tuproq mexanik elementlari, ularning klassifikasiyasi. jinslar va tuproqlardagi turli o’lchamli alohida zarrachalar mexanik elementlar deyiladi. kelib chiqishiga ko’ra mexanik elementlar: mineral, organik va organo-mineral zarrachalardan iborat. bu zarrachalar tog’ jinslarining bo’lakchalaridan, ayrim (birlamchi, ikkilamchi) minerallar, chirindi moddalar va organik hamda mineral moddalarning o’zaro ta’sirlashuvidan hosil bo’lgan mahsulotlardan tashkil topgan. mexanik elementlar tuproq va jinslarda alohida (qum) va turli struktura bo’lakchalariga birikkan shaklda bo’ladi. mexanik elementlarni miqdoriy aniqlashga mexanik analiz deb ataladi. mexanik elementlarning xossalari, ular o’lchamiga ko’ra o’zgarib turadi. o’lchami va xossalari bir-biriga yaqin zarrachalar odatda fraksiyalarga birlashtiriladi. …

3 / 25

5-0,01 0,01-0,005 0,005-0,001 0,001-0,0005 0,0005-0,0001 3 mm) asosan turli tog’ jinslarining bo’lakchalaridan iborat bo’lib, tuproqda toshning ko’pligi qator salbiy xossalargi olib keladi. jumladan, qishloq xo’jalik mashinalari va qurollaridan foydalanishni qiyinlashtiradi, ekinlarning unib chiqishi va o’sishiga yomon ta’sir etadi. tuproqning toshlilik darajasi odatda (massasiga nisbatan foiz xisobida) 3 mm dan katta zarrachalar miqdoriga ko’ra quyidagi gruppalarga ajratiladi: toshli bo’lmagan - 0,5 foiz, kam toshli - 0,5-5 foizgacha, o’rtacha toshli 5-10 foiz va kuchli toshloq tuproq 10 foizdan ko’p. o’rta osiyo sharoitida turli darajadagi toshloq tuproqlar tog’li o’lkalarda keng tarqalgan. shag’al shag’al (3-1 mm) birlamchi minerallarning turli bo’lakchalari-dan tashkil topgan. shag’alning tuproqda ko’p bo’lishi yerni ishlashda unchalik xalaqit bermasa-da, lekin unga qator salbiy xossalar - suvni juda tez o’tkazib yuborish, suv ko’taruvchanlik xususiyatining yomonligi, nam sig’imining juda past bo’lishi xarakterli. yuqorida aytilganidek, o’lchami 1 mm dan katta zarracha (tosh va shag’allar) ga tuproq skleti yoki tosh qismi deb ataladi. skletli (toshli va …

4 / 25

’imi 10 foizdan kam bo’lmasligi lozim. qum yirik chang yirik chang fraksiyalari 0,05-0,01 mm minerologik tarkibi jihatdan qumdan kam farqlanadi. shuning uchun unda qumning ayrim xossalari: plastik emasligi, kam ko’pchishi, nam sig’imining yuqori emasligi kabilar xarakterli. o’rta chang (0,01-0,005 mm) da slyuda mineralining ko’p bo’lishi bu fraksiyaga yuqori plastiklik va birikish xossasini beradi. o’rtacha chang ancha mayda bo’lganligidan namni yaxshi ushlab turadi. lekin uning suv o’tkazuvchanligi past. koagulyasiyalanish qobiliyatiga ega emasligi sababli, tuproq strukturasining shakllanishi va tuproqdagi fizik-kimyoviy jarayonlarida ishtirok etmaydi. shuning uchun ham yirik va o’rtacha chang fraksiyalari ko’p bo’lgan tuproqlar tez uvalanib, changlanib ketadi va zichlanadi, suvni kam o’tkazadi. o’rta chang mayda chang mayda chang (0,005-0,001) mm odatda ancha yuqori dispersiyalanganligi bilan xarakterlanib, qator birlamchi va ikkilamchi minerallardan iborat. shuning uchun ham yirik zarralarga xos bo’lmagan qator xossalar, jumladan, koagullanish va struktura hosil qilish xususiyatiga hamda singdirish qobiliyatiga ega, chirindi moddalarni ko’p saqlaydi. lekin mayda-nozik zarrachalarning ko’p bo’lishi …

5 / 25

avargan bo’lib, kovaklik nihoyatda yuqori <50 haydalma qatlam uchun qoniqarsiz 65-55 madaniy haydalma qatlam uchun, kovaklik a’lo 40-25 illyuvial gorizont uchun xarakterli bo’lib, kovaklik nihoyatda past tuproq kovakligini baholash. (n.a.kachinskiy bo’yicha) tuproqning fizik – mexanik xossalari. tuproqning fizik-mexanik xossalariga plastikligi, yopishqoqligi, ko’pchishi va cho’kishi, ilashimligi, qattiqligi, solishtirma qarshiligi va fizikaviy yetilishi singarilar kiradi. fizik-mexanik xossalari tuproqning texnologik xususiyatlarini baholashda, ya’ni yerlarni ishlashning turli sharoitlarini aniqlashda, ekish va yig’ib-terib olish agregatlari - mashinalarning ishlash holatlarini o’rganishda muhim ahamiyatga ega. tuproqning plastikligi. nam tuproqning har qanday tashqi kuchlar ta’sirida o’z yaxlitligini buzmagan holda shaklini o’zgartirishi va buni mexanik kuchlardan keyin ham saqlab qolish xususiyatiga tuproqning plastikligi deyiladi. plastiklik odatda nam holdagi soz, qumoq tuproqlar va qisman qumloq tuproqlar uchun xarakterli. quruq tuproq plastiklikka ega emas. yuqori namlik bo’lganda ham tuproq oqadigan holga keladi va plastikligini yo’qotadi. tuproqning qattiqligi. tabiiy holdagi tuproqlarning turli bosimdagi kuch ta’sirida siqilish va bo’linib ketishga qarshi tura olish …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproqning mexanik tarkibi va umumiy fizik xossalari"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand qishloq xo’jalik instituti 2-mavzu. tuproqning mexanik tarkibi, umumiy fizik xossalari. reja 1. asosiy tuproq paydo qiluvchi ona jinslar. 2.tuproq mexanik elementlari, ularning klassifikasiyasi. 3.tuproqning umumiy fizik xossalari. 4.tuproqning fizik – mexanik xossalari. tayanch iboralar g’ovak, loy, tosh, shag’al, qum, chang, loyqa, kolloid, fizik qum, fizik soz, umumiy fizik xossasi, zichlik, kovaklik, mineral qismi, organik qismi, gumus, mikroorganizm, jonzot, asosiy tuproq paydo qiluvchi ona jinslar. elyuvial jinslar va elyuviy – tub jinslar nurash maxsulotlarining nurash qobig’ida, o’z joyida qolib to’planishidan hosil bo’ladi. delyuvial jinslar yoki delyuviy deb, nurash mahsulotlarining yomg’ir va erigan qor suv...

This file contains 25 pages in PPTX format (247.8 KB). To download "tuproqning mexanik tarkibi va umumiy fizik xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproqning mexanik tarkibi va u… PPTX 25 pages Free download Telegram