tyuring mashinasi

DOCX 12 pages 150.6 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 150.6 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

15-ma’ruza. tyuring mashinasi va unda algoritmni realizatsiya qilish. tyuring mashinasi. tyuring mashinasi tushunchasi. agar qandaydir ommaviy muammoni yechish algoritmi ma’lum bo‘lsa, u holda uni realizasiya qilish uchun shu algoritmda aniq yoritilgan ko‘rsatmalarni ijro qilish zarur. algoritmni realizasiya qilish jarayonini avtomatlashtirish g‘oyasi, tabiiyki, inson bajaradigan ishni mashinaga uzatishni taqozo qiladi. bunday mashinani xx asrning 30- yillarida e.post va a.tyuring tavsiya etishgan. tyuring mashinasi tushunchasi intuitiv ma’lum bo‘lgan hisoblash protsedurasini elementar operasiyalarga ajratish natijasida hosil bo‘lgan. tyuring ta’kidlaydiki, istalgan mumkin bo‘lgan hisoblashni o‘tkazish uchun uning elementar operasiyalarini qaytarish yetarli. tyuring ayrim turdagi nazariy hisoblash mashinasini izohlab berdi. bu mashina muayyan mexanik qurilma emas, balki «xayoliy» matematik mashinadir. berilgan ko‘rsatmani bajaruvchi hisoblovchi odamdan yoki mavjud raqamli hisoblash mashinasidan tyuring mashinasi ikki jihati bilan farq qiladi. birinchidan, «tyuring mashinasi» xato qila olmaydi, ya’ni u og‘ishmay (chetga chiqmasdan) ko‘rsatilgan qoidani be kami-ko‘st bajaradi. ikkinchidan, «tyuring mashinasi» potensial cheksiz xotira bilan ta’minlangan. endi tyuring mashinasi tushunchasi …

2 / 12

adi: mashinaning boshlang‘ich (dastlabki) holati, natijaviy (oxirgi) holati (to‘xtash holati). surilish simvollaridir (mos ravishda, o‘ngga, chapga va joyida). ikki tomonga cheksiz davom ettirish mumkin bo‘lgan lenta (mashinaning tashqi xotirasi). u katakchalarga (yacheykalarga) bo‘lingan bo‘ladi. har bir katakchaga faqat bitta harf yozilishi mumkin. bo‘sh katakchani simvoli bilan belgilaymiz (1-shakl). boshqaruvchi kallak (golovka). u lenta bo‘ylab harakat qiladi va biror katakcha (yacheyka) qarshisida to‘xtashi mumkin (2-shakl).1- shakl bu holatda «kallak katakchani, ya’ni simvolni «ko‘rib turibdi»» deb aytamiz. mashinaning bir takt davomidagi ishida kallak faqat bitta katakchaga surilishi (o‘ngga, chapga) yoki joyida qolishi mumkin. lentada saqlanayotgan har bir informatsiya tashqi alfavitning dan farqli chekli simvollar majmuasi bilan tasvirlanadi. mashina ish boshlashidan oldin lentaga boshlang‘ich axborot (boshlang‘ich ma’lumot) beriladi. bu holda boshqaruvchi kallak, qoidaga asosan, boshlang‘ich holatni ko‘rsatuvchi oxirgi chap belgi qarshisida turadi (3-shakl).2- shakl mashinaning ishi taktlar yig‘indisidan iborat bo‘lib, ish davomida boshlang‘ich informatsiya oraliq informatsiyaga aylanadi. boshlang‘ich informatsiya sifatida lentaga tashqi alfavitning …

3 / 12

t qiladi: , bu yerda , – tashqi alfavitning harflari; , – mashinaning holatlari; – surilish simvollari. boshqaruvchi kallak lentada qanday harfni ko‘rib turganligi (bizning yozuvda ) va mashina qaysi holatda (bizning yozuvda ) turganligiga qarab, bu taktda uch elementdan iborat komanda ishlab chiqiladi: 1) ko‘rib turilgan harf almashtirilgan tashqi alfavit harfi ; 2) kelgusi takt uchun tashqi xotira adresi ; 3) mashinaning kelgusi holati . tyuring mashinasining ishlash prinsipi. barcha komandalar majmuasi tyuring mashinasining dasturini tashkil qiladi. dastur ikki o‘lchovli jadval shaklida bo‘lib, u tyuring funksional sxemasi deb ataladi. bunday sxema 1- jadvalda misol sifatida berilgan. ravshani, tyuring mashinasining ishi butunlayiga uning dasturi bilan aniqlanadi. agar ikkita tyuring mashinasining funksional sxemalari bir xil bo‘lsa, u holda ular bir-biridan farq qilmaydi. har xil tyuring mashinalari har xil dasturga ega bo‘ladi. 1-jadval bundan keyin tyuring mashinasining har xil konfiguratsiyalarini (ko‘rinishlarini) soddaroq ifodalash uchun lenta va uning katakchalarini ifodalamasdan axborotni faqat so‘z …

4 / 12

nchi konfiguratsiya, – uchinchi konfiguratsiya, – to‘rtinchi konfiguratsiya, ikkinchi va oltinchi konfiguratsiyalardan ko‘rinib turibdiki, mashinaning ish jarayoni takrorlandi va, demak, natija bo‘lmaydi. ■ – beshinchi konfiguratsiya, – oltinchi konfiguratsiya. tyuring mashinasida algoritmni realizasiya qilish. ayrim oddiy arifmetik algoritmlarni realizasiya qiladigan (amalga oshiradigan) tyuring mashinasini yasashni misollarda o‘rganamiz. tyuring mashinasida o‘nlik sistemada dan ga o‘tish algoritmini realizasiya qilish. o‘nlik sanoq sistemasida sonning yozuvi berilgan bo‘lsin va sonning o‘nlik sistemasidagi yozuvini ko‘rsatish, ya’ni funksiyani hisoblash talab etilsin. ravshanki, mashinaning tashqi alfaviti 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9 raqamlardan va bo‘sh katakcha dan iborat bo‘lishi kerak. lentaga o‘nlik sistemada sonni yozamiz. bu yerda qatorasiga bo‘sh joysiz har bir katakchaga bitta raqam yoziladi. qo‘yilgan masalani yechish uchun ishning birinchi taktida mashina sonning oxirgi raqamini o‘chirib, uni bir birlik katta songa almashtirib va agar oxirgi raqam 9 sonidan kichik bo‘lsa, u holda to‘xtash holatiga o‘tishi kerak. agar sonning oxirgi raqami 9 bo‘lsa, u holda mashina 9 raqamni o‘chirib, bo‘sh qolgan …

5 / 12

n. natural sonlarni qo’shish algoritmi. mashina lentasiga tayoqchalar majmuasi shaklida ikkita son berilgan bo’lsin. masalan, 2 va 3 sonlari. bu sonlarni qo’shish talab etilsin. qo’shish simvolini (belgisini) yulduzcha bilan belgilaymiz. shunday qilib, mashina lentasiga quyidagi so’z yoziladi. (1) (1) so’zga tatbiq qilish natijasida 2 va 3 sonlarining yig‘indisini, ya’ni (2) so‘zni beradigan funksional sxemani topish talab etiladi. qo’yilgan masalani yechish jarayonini izohlab beraylik. dastlabki momentda mashinaning kallagi eng chapdagi tayoqchani ko’rib tursin. uni to birinchi bo’sh katakchaga erishguncha hamma tayoqcha va yulduzchalarni cheklab o’ngga so’rish kerak. bu bo’sh katakchaga birinchi tayoqcha yoziladi. undan so’ng ikkinchi tayoqchaga qaytib kelish kerak va uni uchirib to’xtash kerak. mashina ishining hamma taktini quyidagi mos konfiguratsiyalarda ifodalab beramiz. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) 30) bu jarayon masalaning yechish algoritmini ikki o‘lchovli …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tyuring mashinasi"

15-ma’ruza. tyuring mashinasi va unda algoritmni realizatsiya qilish. tyuring mashinasi. tyuring mashinasi tushunchasi. agar qandaydir ommaviy muammoni yechish algoritmi ma’lum bo‘lsa, u holda uni realizasiya qilish uchun shu algoritmda aniq yoritilgan ko‘rsatmalarni ijro qilish zarur. algoritmni realizasiya qilish jarayonini avtomatlashtirish g‘oyasi, tabiiyki, inson bajaradigan ishni mashinaga uzatishni taqozo qiladi. bunday mashinani xx asrning 30- yillarida e.post va a.tyuring tavsiya etishgan. tyuring mashinasi tushunchasi intuitiv ma’lum bo‘lgan hisoblash protsedurasini elementar operasiyalarga ajratish natijasida hosil bo‘lgan. tyuring ta’kidlaydiki, istalgan mumkin bo‘lgan hisoblashni o‘tkazish uchun uning elementar operasiyalarini qaytarish yetarli. tyuring ayrim turdagi nazariy h...

This file contains 12 pages in DOCX format (150.6 KB). To download "tyuring mashinasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tyuring mashinasi DOCX 12 pages Free download Telegram