o’simlik genmuhandisligi

PPTX 20 pages 71.1 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 71.1 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

11-mavzu. gen muhandisligi. o’simlik gen muhandisligi 11-mavzu. gen muhandisligi. o’simlik gen muhandisligi reja 1. gen injenerligi to’g’risida tushuncha 2. gen injenerligining rivojlanish bosqichlari. 3. gen, genom, transkriptsiya va translyatsiya to’g’risida tushuncha 4. gen tuzilishi va ekspressiyasining boshqarilishi. tayanch iboralar va tushunchalar: gen, genom, transkriptsiya, translyatsiya, gen injenerligi, hujayra injenerligi, tsistron, mukon, rekon, ekspressiya, fermenter, vaktsina,interferon, insulin, interleykin,kariotip,”yopishqoq”uchli, leykomiya,kon’yuktivit, ximer -gen, avtoreproduktsiya, rekombinant. hujayra injenerligining ijobiy tomonlari bilan birga, uning ayrim muammolari ham yo’q emas. shular jumlasiga o’simlik va hayvon hujayralarini sun’iy muhitda o’stirish uchun talab etiladigan oziqa muhitining juda ham qimmatligi va sun’iy muhitda hujayralar o’sish sur’atining unchalik faol emasligi, mahsulotning ham, mikroblarga nisbatan sekin ishlab chiqarishligini ko’rsatish mumkin. yuqoridagi muammolarni hal etish maqsadida olimlar tomonidan mikrob, bakteriya kabi tirik organizmlarning o’ziga xos bo’lmagan oqsillarni sintez qila olish yo’llarini qidira boshladilar. bu borada olib borilgan izlanishlar natijasida bakteriyalardan inson organizmi uchun zarur bo’lgan insulin, interferon, o’sish gormonlari (interleykin), har xil …

2 / 20

interferon leykotsitlar sintez qiluvchi toza, tabiiy interferon hisoblanadi, β- va γ-interferonlar esa modifikatsiyalashtirilgan, ya’ni toza interferonga fermentlar ta’sir ettirish natijasida qand qoldiqlari birikmasi kiritilgan. bakteriya hujayralari bunday moddalarni sintez qila olmaydi, shuning uchun odam geni ko’chirib o’tkazilgan bakteriya shtammlari β- va γ-interferon oqsili molekulasini sintez qilish xususiyatiga ega. shunday usullar yordamida hozirgi vaqtda 20 % gacha interferonga bo’lgan talab qondirilmoqda. 1982 yildan buyon α- interferon oqsilini ham sanoat asosida ishlab chiqarish yo’lga qo’yildi (aqsh ning “eli-lilli” firmasi), hozirgi kunda dunyoning ko’p mamlakatlari, sh.j. rossiyada ham bu mahsulot sanoat asosida ishlab chiqarilmoqda. bu oqsil tipi leykomiya, teri raki, kon’yuktivit kabi kasalliklarni davolashda qo’llanilmoqda. biotexnologiya fani, shu jumladan mazkur fanning istiqbolli yo’nalishlaridan hisoblangan gen injenerligi biologiya fanlari ichida eng yosh sohalardan hisoblanadi. genetik injeneriya sohasida olib borilgan dastlabki tadqiqotlar xromosomalar sonini kariotipda sun’iy ravishda ma’lum miqdorda oshirish yoki kamaytirish bilan bog’liq. bunga misol qilib n.p.dubininning (1934y) meva pashshasi ustida o’tkazilgan tajribalarini ko’rsatish …

3 / 20

n joylashgan bo’lagini jinsiy xromosomalarga ko’chirib o’tkazish mumkinligini ko’rsatib berish gen injenerligi sohasida erishilgan yutuqlardan hisoblanadi. gen injenerligi usullarini ishlab chiqish va ularni sanoatda qo’llash xxasrning 70-yillar oxiri va 80-yillar boshiga to’g’ri keladi. bunda genetik axborotni tashuvchi dnk molekulasini ajratib olish va shu dnk qo’shbog’ining oxirida chiqib turgan bir ipli “yopishqoq”uchiga ximiyaviy usulda sintezlangan ikki ipli dnk molekulasini payvandlashga erishildi. hosil bo’lgan rekombinant gen plazmidasini ichakning tayoqchasimon bakteriyasi hujayralariga kiritildi. natijada shu bakteriyalar “ximer”li bakteriyalar sintez qila boshladi, ya’ni asosiy qismi tayoqchasimon bakteriyalarga monand bo’lsada, oxiri (dumi)da sintetik gen belgilari bo’lgan. birinchi marta gen injenerligi usulida yaratilgan gen – ximer gen deyilib, afsonaviy sher (arslon) boshli va ilon dumli echki degan ma’noni anglatadi. keyinchalik gen injenerligi usullari tez rivojlana boshladi. tez orada ichak tayoqchalari bakteriyalari gen injenerligi yord amida odamning insulin gormonini sintez qila boshladi va sanoat asosida ishlab chiqarilgan birinchi gen injenerligi mahsuloti hisoblanadi. ana shu usul bilan qon …

4 / 20

r xromosomada yuzlab va minglab genlar bo’ladi. hisoblarga qaraganda odam xromosomalarida bir million, balki undan ham ko’p genlar bor ekan. organizmdagi ma’lum irsiy axborotlarni o’zida birlashtirgan genlar yig’indisi genom deyiladi. gen va genomlar dnk da joylashgan. hujayrada oqsil sintezi ribosomalarda amalga oshiriladi. ribosomalarga esa kerakli shakl va nusxalardagi oqsil na’munalarini uch xil tipdagi rnk lar dnk dan oladi. dnk molekulasidagi nukleotidlar tartibi shaklida yozilgan axborotni ko’chirib oladi. bu jarayon transkriptsiya – ko’chirib yozish deb ataladi. haqiqatdan ham bu jarayonda dnk dagi nukleotidlar qatori rnk dagi nukleotidlar qatorida takrorlanadi. rnk ning har uchchala tipi ham yadroda bir xil mexanizmda sintezlanib, so’ngra tsitoplazmaga ko’chiriladi (mrnk –matritsali rnk nusxa oladi, irnk-axborot rnk kerakli nusxadagi oqsil sintez qilish to’g’risida axborot beradi va bu axborotni trnk-transport rnk tsitoplazmadagi ribosomaga etkazib beradi). translyatsiya-tarjima qilish deb yuritiladi. hujayrada oqsil sintezini ta’minlovchi rnk lar kerakli axborotni, ya’ni qanday oqsil sintez q ilishni dnk dan oladi. bu jarayonda nukleotidlar …

5 / 20

rning borishiga ta’sir etadi. irsiy axborotni tashuvchi dnk genning asosiy komponenti hisoblanadi. gen viruslar singari hujayradan tashqarida ko’paya olmaydi va harakat qila olmaydi. gen avtoreproduksiyalanib hujayrada o’ziga o’xshash genning hosil bo’lishini ta’minlaydi. gen oqsillardagi aminokislotalar tarkibini va ularning xususiyatlarini aniqlaydi. gen biron bioximiyaviy reaktsiyaning borishiga, organizmlarning ma’lum belgilarining yaxshi rivojlanishiga yoki umuman rivojlanmasligiga sababchi bo’ladi. har bir gen o’ziga xos oqsil molekulalari birlamchi strukturalarning sintez qilinishiga ta’sir etadi, biroq bu sintezda o’zi ishtirok etmaydi. gen ko’p tomonlama ta’sir etishi mumkin, ya’ni u har xil reaktsiyalarning borishiga va organizm ko’p belgilarining rivojlanishiga bevosita ta’sir qilishi mumkin. gen ekspressiyasi deganda, ma’lum bir gendagi belgi va xususiyatlarning yuzaga chiqishi tushuniladi. oqsil biosintezida matrisa rolini quyidagilarning qaysi biri o‘ynaydi? i rnk; t rnk; dnk; oqsillar; quyidagi ketma-ketliklarining qaysi biriga javobgar qism viruslar asosidagi vektorlar tarkibiga kirmaydi? replikasiyaga; virulentlikka; patogenlik; nishon (marker) belgilarga; agrobakteriyalar nima? hujayra ichi simbiontlari; hujayraning tashqi simbiontlari; hech qaysi biri to‘g‘ri …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’simlik genmuhandisligi"

11-mavzu. gen muhandisligi. o’simlik gen muhandisligi 11-mavzu. gen muhandisligi. o’simlik gen muhandisligi reja 1. gen injenerligi to’g’risida tushuncha 2. gen injenerligining rivojlanish bosqichlari. 3. gen, genom, transkriptsiya va translyatsiya to’g’risida tushuncha 4. gen tuzilishi va ekspressiyasining boshqarilishi. tayanch iboralar va tushunchalar: gen, genom, transkriptsiya, translyatsiya, gen injenerligi, hujayra injenerligi, tsistron, mukon, rekon, ekspressiya, fermenter, vaktsina,interferon, insulin, interleykin,kariotip,”yopishqoq”uchli, leykomiya,kon’yuktivit, ximer -gen, avtoreproduktsiya, rekombinant. hujayra injenerligining ijobiy tomonlari bilan birga, uning ayrim muammolari ham yo’q emas. shular jumlasiga o’simlik va hayvon hujayralarini sun’iy muhitda o’stirish uchun tal...

This file contains 20 pages in PPTX format (71.1 KB). To download "o’simlik genmuhandisligi", click the Telegram button on the left.

Tags: o’simlik genmuhandisligi PPTX 20 pages Free download Telegram