gen muhandisligida foydalaniladigan fermentlar

DOC 7 pages 175.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 175.5 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

9-amaliy dars. mavzu:rekombinand dnk olish usullari.gen muhandisligida qo`llaniladigan fermentlar. reja: 1.rekombinand dnk olish usullari. 2.gen muhandisligida qo`llaniladigan fermentlar. tayanch so‘zlar: ecori (eko-er-bir), elektroforez geli, vektor konstruksiya, transformatsiya, transgen hujayra. gen muhandisligida dnk molekulasini spetsifik tarzda bo‘laklarga bo‘luvchi va har qanday dnk bo‘lagini bir-biriga uchma-uch biriktiruvchi enzimlar hamda dnk bo‘laklarini uzunligi bo‘yicha bir-biridan o‘ta aniqlik bilan ajrata oluvchi elektroforez usulidan foydalaniladi. gen muhandisligi qo‘llaniladigan fermentlar. gen muhandisligi fermentlari dnk molekulalari bilan turli xil tajribalarni o‘tkazishga yordam berib, ularni tegishli joyidan qirqish, turli xil bo‘laklarini ulash, tabiatda mavjud bo‘lmagan yangi xildagi ketma-ketliklarni sintez qilishda qo‘llaniladi. quyida gen muhandisligida foydalaniladigan asosiy fermentlarni ko‘rib chiqamiz. barcha fermentlarni shartli ravishda quyidagi guruhlarga ajratish mumkin: dnk ni bo‘laklarga bo‘luvchi; rnk matritsa asosida dnk bo‘laklarini sintezlovchi; dnk bo‘laklarini ulovchi; dnk bo‘laklari uchlari struktrurasini o‘zgartirish imkonini beruvchi fermentlar. polimerazalar. gen muhandisligi keng qo‘llaniladigan fermentlardan biri dnk polimeraza fermenti bo‘lib, bu ferment birinchi marta 1958-yilda korenberg va uning hamkorlari …

2 / 7

skaritranskriptaza yoki revertaza deb nomlanuvchi maxsus ferment ajratib olingan. revertazalar matritsa rnkga komplementar dnk zanjirini sintezlay oladi. revertazalar yordamida mrnk ning dnk nusxalarini olish mumkin. ligazalar. rekombinatsiya jarayoni dnkni bo‘laklarga ajratish va ularni ulashdan iborat ekanligini ko‘rsatdi. qo‘shni nukleotidlar orasidagi fosfodiefir bog‘larini tiklash orqali dnk bo‘laklarini bog‘lash vazifasini bajaruvchi ferment dnk ligaza deb ataladi. ligaza yordamida dnk ning har qanday bo‘lagining «yopishqoq uchli» yoki «to‘mtoq uchli» qismlari biriktiriladi. bu eng ko‘p qo‘llaniladigan fermentlardan biridir. restriktazalar. gen muhandisligida foydaliligi nuqtayi nazaridan maxsus endonukleazalar alohida guruhni tashkil etadi. tabiatda biror mikroorganizm hujayrasiga tashqaridan yot genetik material kirsa, u darhol hujayra nukleaza fermentlari ishtirokida parchalab tashlanadi. genlar ustida bevosita muolajalar o‘tkazish usullarining takomillashtirilishi restriksion endonukleazalar (restriktazalar)ning ochilishi bilan bog‘liqdir. esherichia coli (e.coli)ning alohida shtammi dnksi boshqa shtamm hujayrasiga kiritilganda, odatda, genetik faollik ko‘rsata olmaydi. chunki u maxsus fermentlar-restriktazalar bilan tezda bo‘laklarga bo‘lib yuboriladi. hozirgi vaqtda turli xil mikroorganizmlardan har xil restriktazalar ajratib olingan. …

3 / 7

mkin. restriktazalarni nomlashda ferment ajratib olingan bakteriya turining lotincha nomini bosh harfl ari va qo‘shimcha belgilaridan foydalaniladi. chunki bir turdagi bakteriyalardan bir necha xil restriktazalar ajratib olingan bo‘lishi mumkin. shu bilan birga qo‘sh zanjir dnk molekulasini «yopishqoq» uchlar hosil qilib kesuvchi restriktazalar (ecor i), «to‘mtoq» uchlar hosil qilib kesuvchi restriktazalar (hpa i) ham mavjud. restriktazalar hosil qilgan «yopishqoq» uchlardan foydalanib, har xil dnk bo‘laklarini bir-biriga bog‘lash soddalashadi. ana shu xususiyati tufayli bu xil restriktazalar gen muhandisligida keng qo‘llaniladi. restriktaza fermentlarining ochilishi dnk molekulasini bo‘laklarga bo‘lib, elektroforez qurilmasida o‘ta aniqlik bilan bir-biridan ajratib olish imkonini berdi. bu usulda ajratib olingan dnk bo‘laklaridan gen muhandisligida foydalaniladi. rekombinant dnk olish genetik rekombinatsiya – bu turli manbalardan olingan genlarning yoki genlarning normal biologik almashinuvi natijasida o‘zgargan xromosomaning hosil bo‘lishi. yangi dnk molekulasi dnk zanjirining uzilishi yoki birikishi yo‘li bilan rekombinatsiya jarayonida hosil bo‘ladi. irsiy axborotning o‘tkazilishi, almashinishi va o‘zgarishining tabiatda turli shakllari bo‘lib, ular …

4 / 7

birikmalar, jumladan, gormonlar (insulin, o‘sish gormoni, somatostatin), virusga qarshi preparat – interferon olishda muvaff aqiyatli qo‘llanilmoqda. genlarning boshqa organizm genomiga to‘gridan to‘g‘ri ko‘chirib o‘tkazilishi irsiy nuqsonlarni to‘g‘rilashga imkon beradi. rekombinant dnk olish yo‘li bilan irsiy kasalliklarni davolash istiqbolli bo‘lib, bunda bemor genomiga zararlangan gen o‘rniga normal funksional gen kiritiladi. sun’iy ravishda rekombinant dnk olish va genlarni klonlash ilk bor 1972-yilda aqsh olimlari boyer va koen tomonidan amalga oshirildi. bu olimlar e.coli bakteriyasining xromosoma dnksi va shu bakteriya plazmidasiga alohida probirkalarda «yopishqoq» uch hosil qiluvchi ecori (eko-er-bir) restriktaza fermenti bilan ishlov berganlar. halqasimon plazmid tarkibida faqat bir dona ecori restriktaza fermenti tanlab kesadigan maxsus nukleotidlar izchilligi bo‘lganligi sababli restriktaza dnk qo‘sh zanjirini faqat bir joydan kesib halqasimon plazmidni yopishqoq uchli ochiq holatga o‘tkazadi. xromosoma dnk molekulasida ecorl restriktaza fermenti taniy oladigan maxsus nukleotidlar izchilligi qancha bo‘lsa, bu molekula shuncha bo‘lakka bo‘linadi. dnk bo‘laklarini elektroforez moslamasida kuchli elektr maydonida katta-kichikligiga qarab ajratiladi …

5 / 7

or konstruksiya o‘z tarkibida antibiotikka chidamlilik geni bo‘lganligi uchun maxsus yaratilgan plazmidsiz, ya’ni antibiotikka chidamsiz shtamm hujayralariga kiritildi. rekombinant plazmid kiritilgan bakteriya hujayralarikloni antibiotikka chidamli genga ega bo‘lib qolganligi sababli, plazmidsiz bakteriyadan farq qilib, antibiotik ta’sirida nobud bo‘lmaydi. shu sababli tajriba o‘tkazayotgan probirkaga antibiotik qo‘shib rekombinant bakteriya kloni ajratib olinadi va klonlanadi. bu klonni tashkil etuvchi har bir bakteriyada yot (geterologik) dnk bo‘lagi bor bo‘lib, bakteriya biomassasi qanchalik ko‘paytirilsa, yot dnk bo‘lagi shunchalik ko‘payishi mumkin. undan tashqari, rekombinant plazmid vektor avtonom replikatsiyalanuvchi plazmid bo‘lsa, yot dnk bo‘lagini yana o‘nlab barobar ko‘paytirish mumkin . yot dnk bo‘lagini rekombinant vektor konstruksiyalar vositasidako‘paytirish genlarni klonlash deb ataladi. dnk bo‘lagini klonlashda vektor sifatida virus va fag dnk molekulasidan yoki ko‘chib yuruvchi genetik elementlardan ham foydalanish mumkin. demak, gen muhandisligida quyidagilar amalga oshiriladi: 1. kerakli genga ega donor organizmlardan zarur genlar ketma-ketligiga ega bo‘lgan dnk molekulasi ajratib olinadi. 2. donor dnksining zarur geni fermentlar ta’sirida …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gen muhandisligida foydalaniladigan fermentlar"

9-amaliy dars. mavzu:rekombinand dnk olish usullari.gen muhandisligida qo`llaniladigan fermentlar. reja: 1.rekombinand dnk olish usullari. 2.gen muhandisligida qo`llaniladigan fermentlar. tayanch so‘zlar: ecori (eko-er-bir), elektroforez geli, vektor konstruksiya, transformatsiya, transgen hujayra. gen muhandisligida dnk molekulasini spetsifik tarzda bo‘laklarga bo‘luvchi va har qanday dnk bo‘lagini bir-biriga uchma-uch biriktiruvchi enzimlar hamda dnk bo‘laklarini uzunligi bo‘yicha bir-biridan o‘ta aniqlik bilan ajrata oluvchi elektroforez usulidan foydalaniladi. gen muhandisligi qo‘llaniladigan fermentlar. gen muhandisligi fermentlari dnk molekulalari bilan turli xil tajribalarni o‘tkazishga yordam berib, ularni tegishli joyidan qirqish, turli xil bo‘laklarini ulash, tabiatda mavjud bo‘l...

This file contains 7 pages in DOC format (175.5 KB). To download "gen muhandisligida foydalaniladigan fermentlar", click the Telegram button on the left.

Tags: gen muhandisligida foydalanilad… DOC 7 pages Free download Telegram