yarimo'tkazgichlar

PPTX 40 pages 1.9 MB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type PPTX

Pages 40

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

48 маъруза 9-ma’ruza yarim o'tkazgichlarda elektr toki reja: 1.o'tkazgichlar, dielektriklar vayarimo'tkazgichlar yarimo'tkazgichlarning xususiy o'tkazuvchanligi aralashmali o'tkazuvchanlik yarimo'tkazgichlarning eletr sxemalari: diod, tranzistorlar o‘zlarining elektr o‘tkazuvchanlik xossalariga qarab qattiq jismlar metallarga (o‘tkazgichlarga), yarim o‘tkazgichlarga va dielektriklar (izolyatorlar)ga bo‘linadi. metallar energetik sathlari elektron bilan to‘la band qilinmagan bo‘ladi (1a-rasm) va ularga tashqaridan kuchsiz elektr maydon ta’sir etsa, elektronlar yuqorida joylashgan uzluksiz bo‘sh o‘tkazuvchanlik zonalariga o‘tib olib, ma’lum yo‘nalishda harakat qiladi va elektr toki hosil bo‘ladi. sababi metallarda valent va o‘tkazuvchanlik energetik zonalar bir-birlari bilan “chaplashib” uzluksiz zona hosil qilgan bo‘ladi. yarim o‘tkazgichlarga esa valent zona elektronlar bilan to‘lgan bo‘lib, agar elektronlar o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tmasa, ular erkin bo‘lmaydi. bu zona valent zonadan δe~0,12ev energetik masofada joylashgan bo‘ladi, unda δe – taqiqlangan zonaning eni. agar elektronlar valent zonadan o‘tkazuvchanlik zonaga o‘tmasalar, tashqi elektr maydon ta’siri bilan tok hosil bo‘lmaydi. yarim o‘tkazgichda elektr toki hosil bo‘lishi uchun, ma’lum tashqi faktor (temperatura, yorug‘lik va h.k.) yordamida elektronlar …

2 / 40

metallarda erkin elektronlar konsentrasiyasi juda katta qarshiligi kichkina . dielektriklarda erkin elektronlar konsentrasiyasi ), ekektr qarshiligi esa juda katta. elektr qarshiligi nisbatan yarim o'tkazgichlar metall va dielektriklar o'rtasida oraliq holatni egallaydi. metallardan farqli ravishda yarim o'tkazgichlarning solishtirma qarshiligi temperatura ortishi bilan kamayadi. kam (n 1014 sm3 yuqori darajada tozalangan kremniy tarkibida kirishmalarning atom ulushi. kimyoviy jihatdan toza yarim o'tkazgichlar xususiy yarim o'tkazgichlar deb ataladi. ularga bir qator kimyoviy toza elementlar (germaniy-ge, kremniy- si, selen-se, tellur-te) va kimyoviy birikmalar (galliy arsenidi– gaas, indiy arsenidi-inas, indiy antimonidi - insb,karbid kremniy-sic va xokazolar) kiradi. kirishmalar mumkin bo'lgan miqdori, % al 1∙10-7 b 1∙10-7 h 1∙10-3 fe 1∙10-7 o 1∙10-7 mg 1∙10-7 mn 1∙10-7 cu 1∙10-8 pb 1∙10-7 ag 1∙10-7 p 1∙10-8 zn 1∙10-8 o'tkazuvchanlik sohasi valentlik sohasi ec ev eg - - - + + + + + - + - taqiqlangan soha kengligi eq=0.66 ev. germaniy uchun uy temperaturasida t=250 c, o’tkazuvchanlik …

3 / 40

shi ma’lum bir hisobda shartli xarakterga egadir. o’y haroratida dielektrik xususiyatiga ega bo’lgan olmos yuqori temperaturalarda sezilarli o’tkazuvchanlikka ega bo’lib, yarim o’tkazgich xususiyatini oladi. + + + - + + + valent sohasi o’tkazuvchanlik sohasi - ec ev eg uб e → i  qvs , (1) yarim- o’tkazgichlar effektiv massalar elektronmn kovak mp indiy antimonidi 0.17 1.41022 6 10-5 0.015m 0.18m germaniy 0.66 3 1019 0.48 0.56m 0.59m kremniy 1.12 1016 2 103 1.08m 0.37m erkin zaryad tashuvchilar kontsenratsiyasining fermi sathi holatiga bog’liqligi yarim o’tkazgichlarda erkin zaryad tashuvchi gazning xususiyatlarini belgilovchi asosiy parametrlardan biri kimyoviy potentsialdir. bu iborani elektron va kovakli gaz uchun oddiygina qilib fermi sathi deyiladi. bizga ma’lumki metallarda fermi sathi o’tkazuvchanlik sohasidagi elektronlar bilan to’lgan oxirgi energetik sathdir. t=0 k da fermi sathidan pastdagi hamma energetik sathlar elektronlar bilan tulgan, undan yuqoridagi energetik sathlarning barchasi bo’shdir. metallarda elektron gazning kontsentratsiyasi o’tkazuvchanlik sohasidagi xolatlar soni bilan bir …

4 / 40

anlikki ega bo’ladi. ushbu elektr o’tkazuvchanlik yarim o’tkazgichlarning xususiy o’tkazuvchanligi deyiladi. ni  pi xususiy sharti bajarilganligi uchun quyidagiga teng bo’ladi: i  n   p yarim o’tkazgichning o’tkazuvchanligi  up )  qni (un (17) aralashmali o'tkazuvchanlik yarim o'tkazgichni to'g'ri va teskari ulash diodning ulanish sxemasi volt –amper xarakteristikasi yarim o'tkazgichli diod ko'rinishi tranzistorning ko'rinishi tranzistorning ulanishi diodni ulanish sxemasi diodni ulanish sxemasi diodni ulanish sxemasi o'zgarmas tok aynimagan elektron gazi uchun  3 2 u  t shartni hisobga olib va (15) ifodadan foydalanib, xususiy yarim o’tkazgichning o’tkazuvchanligi uchun quyidagicha formulani hosil qilamiz: 2kt eg    0 e  (18) bu ifodani yarim logarifmik masshtabda keltirish  ning (t) ga qanday bog’liqligini yaqqol ko’rsatadi 2kt eg ln   ln  0  (19) bu bog’lanish rasmda ko’rsatilgan. bu to’g’ri chiziqni abtsissa o’qi bilan kesishda hosil qilgan  -burchakning tangensi eg 2k ga tengdir. chiziqning …

5 / 40

katta qarshilikka ega bo‘lib, undan o‘tadigan tok juda kichik, to‘g‘ri ulanishda esa, aksincha bo‘ladi. demak, p-n qatlam bir tomonlama o‘tkazish, ya’ni ventil xususiyatiga ega bo‘ladi. shu sababli yarim o‘tkazgichli dioddan o‘zgaruvchan tokni o‘zgarmas tokka aylantirishda keng foydalaniladi. diod, tranzistor, rezistor, induktivlik, kondensator kabi jajji asboblarning maxsus texnologiya asosida plyonkaga bosilib, o‘zaro biriktirilishidan hosil bo‘lgan sxemalar mikrosxemalar deyiladi. bu sxemalarni yaratishda elektron – nur va lazer texnikasidan foydalaniladi. murakkab elektrotexnik va elektron hisoblash mashinalarida bunday jajji asboblar ming-minglab ishlatiladi. shu sabali ularning ixcham va pishiq, ishlatishga qulay bo‘lishi juda katta ahamiyatga egadir. yarim o‘tkazgichli asboblar elektron va ion asboblarga nisbatan quvvat isrofi kamligi, gabarit o‘lchamlari va massasining kichik (ixcham)ligi, arzonligi, mexanik jihatdan pishiqligi, xizmat davrining kattaligi va ishga tushishining oddiyligi va qulayligi kabi afzalliklari tufayli keyingi yillarda radiotexnika, energetika, avtomatika, telemexanika va hisoblash texnikasining qator sohalarida keng qo‘llanilmoqda. image1.jpeg image2.png image3.jpeg image12.png image13.png image14.png image15.png image16.png image17.png image18.png image19.png image20.png image21.png …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yarimo'tkazgichlar"

48 маъруза 9-ma’ruza yarim o'tkazgichlarda elektr toki reja: 1.o'tkazgichlar, dielektriklar vayarimo'tkazgichlar yarimo'tkazgichlarning xususiy o'tkazuvchanligi aralashmali o'tkazuvchanlik yarimo'tkazgichlarning eletr sxemalari: diod, tranzistorlar o‘zlarining elektr o‘tkazuvchanlik xossalariga qarab qattiq jismlar metallarga (o‘tkazgichlarga), yarim o‘tkazgichlarga va dielektriklar (izolyatorlar)ga bo‘linadi. metallar energetik sathlari elektron bilan to‘la band qilinmagan bo‘ladi (1a-rasm) va ularga tashqaridan kuchsiz elektr maydon ta’sir etsa, elektronlar yuqorida joylashgan uzluksiz bo‘sh o‘tkazuvchanlik zonalariga o‘tib olib, ma’lum yo‘nalishda harakat qiladi va elektr toki hosil bo‘ladi. sababi metallarda valent va o‘tkazuvchanlik energetik zonalar bir-birlari bilan “chaplashib” uzl...

This file contains 40 pages in PPTX format (1.9 MB). To download "yarimo'tkazgichlar", click the Telegram button on the left.

Tags: yarimo'tkazgichlar PPTX 40 pages Free download Telegram