nutq madaniyati va davlat tilida ishyuritish

PPTX 22 pages 1.8 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

powerpoint 演示文稿 nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish mavzu : tilning tasviriy vositalari va nutq madaniyati uslubiy figuralar 7-ma’ruza reja r e j a: 1.til vositalari va ularni qo`llash shartlari. 2.trop va uning turlari. 3.uslubiy figuralar. tayanch tushunchalar tilning tasviriy vositalari, trop, epitet, o`xshatish, metafora, metonimiya, sinekdoxa, allegoriya, simvol, ironiya, antifraza, sarkazm, antiteza, gradatsiya, ko`p bog`lovchilik-bog`lovchisizlik. so`zlovchi yoki yozuvchi o`zi bayon qilayotgan tinglovchiga ixcham, aniq, ta’sirchan va tushunarli qilib yetkazib borishga harakat qilishi shart. ko`pincha biror narsa belgi xususiyatini tinglovchi yoki o`quvchiga tushunarli, aniq qilib tasvirlab berish uchun uzundan-uzoq va birdan ortiq gaplarga murojaat qilishga to`g`ri keladi. shunday vaqtlarda so`zlovchi yoki yozuvchi ayni shu fikrni bayon qilib berishda uzundan-uzoq gaplarni qatorlashtirishdan qochib, boshqa vositalardan foydalangan holda lo`nda va aniq qilib tushuntirishga erisha oladi. bunday vositalarni tilshunoslik va adabiyotshunoslikda tasviriy vositalar deyiladi. tasviriy vositalarni og`zaki va yozma nutqda qo`llashda quyidagi shartlarga rioya qilinadi: 1. tasviriy vosita turini, tabiati va xususiyatini …

2 / 22

tlariga bog'liq. nutqning ekspressivligi deganda tinglovchining (o'quvchining) diqqatini va qiziqishini saqlab turuvchi uning tuzilishining shunday xususiyatlari tushuniladi. nutq qanday sharoitlarda ifodali bo'ladi. birinchisi, nutq muallifining tafakkuri, ongi va faoliyatining mustaqilligi. ikkinchisi, uning nima haqida gapirayotgani yoki yozayotganiga qiziqishi. uchinchisi - tilning ekspressiv imkoniyatlarini yaxshi bilish. to'rtinchisi, nutq qobiliyatlarini tizimli ongli ravishda o'rgatish. ekspressivlikni oshirishning asosiy manbai lug'at. u bir qator maxsus vositalarni beradi: epitetlar, metaforalar, taqqoslashlar, metonimiyalar, sinekdoxlar, giperbola, litotalar, personifikatsiyalar, parafrazlar, allegoriya, ironiya. sintaksis, nutqning stilistik figuralari deb ataladi: anaphora, antiteza, birlashmaslik, gradatsiya, inversiya (teskari so'z tartibi), ko'plik, oksimoron, parallelizm, ritorik savol, ritorik murojaat, sukunat, ellipsis, epifora trop va uning turlari tilning ekspressivligini kuchaytiruvchi leksik vositalari tilshunoslikda troplar deb ataladi (yunoncha tropos — koʻchma maʼnoda qoʻllaniladigan soʻz yoki ibora). ifodalilik, ekspressivlik va aniqlikni ta’minlash uchun biror narsaning nomini, belgisini ikkinchisiga ko`cherish, o`xshatish yoki so`zlarni shu maqsadda umuman ko`chma ma’noda ishlatish troplardir. ko'pincha yo'llardan badiiy asar mualliflari tabiatni, qahramonlarning tashqi …

3 / 22

aytirish uchun ishlatiladi: oltin kuz, baxmal qir, po`lat ot, ko'r sevgi, tumanli oy, yaxshi yigit, chiroyli qiz, yashil o't, ko'k dengiz, zich o'rmon, ona zamin kabi. 2.o`xshatish – narsa va hodisalar o`rtasidagi o`xshashlikka asoslanib, ularning biri orqali ikkinchisining belgisini, mohiyatini to`laroq, aniqroq, bo`rttiribroq ko`rsatib berish; yoqut payola, suvga tushgan mushukday, xuddi shunday va hokazo. 3. m e t a f o r a – (gr. ko`chim) – obrazlilik, ekspressiv bo`yoq berish niyatida narsa va hodisalar o`rtasidagi o`xshashlikka asoslanib, so`z yoki iboralarni ko`chma ma’noda ishlatish. a) sodda metafora: gumbaz, ilon, lochin… b) kengaygan metafora; zangori kema, oq oltin, po`lat qush kabi. 12 4. metonimiy a–(gr.boshqacha nom berish) tashqi va ichki tomondan bir-biriga aloqador narsa yoki hodisalarning nomi boshqa narsa yoki hodisaga ko`chiriladi. metonimiya ko`rinishlari quyidagicha: a) narsa (idish) ichidagi narsaning ma’nosi o`sha narsa (idishga) o`tkaziladi: bir tovoq (palov) bir kosa (lag`mon), bir piyola (choy). b) muallifning nomi asarning nomi bilan qo`llanadi: …

4 / 22

tiladi: pushka-qurol, bedana-qush, sazanbaliq kabi. 6. a l l e g o r i y a (gr. piching, kinoya) – mavhum tushunchalarni aniq narsa bilan almashtirish yoki mavhum tushunchani o'ziga xos, hayotiy tasvir yordamida allegorik tasvirlashdan iborat: ko`rpangga qarab oyoq uzat. adabiyotda allegoriyalar o'rta asrlarda paydo bo'lib, ularning kelib chiqishi qadimgi urf-odatlar, madaniy an'analar va folklor tufaylidir. allegoriyalarning asosiy manbai hayvon ertaklari bo'lib, ularda tulki - ayyorlik, bo'ri - yovuzlik va ochko'zlik, qo'chqor - ahmoqlik, sher - kuch, ilon - donolik va hokazo. qadim zamonlardan to bizning davrimizga qadar allegoriyalar ko'pincha ertak, masal va boshqa hajviy va satirik asarlarda qo'llaniladi. 7. s i m v o l – hayotiy voqea, tushuncha va narsalar ifodasi uchun shartli ravishda ko`chma ma’noda ishlatiladigan so`z: tong – yoshlik, tun – baxtsizlik, qora – motam. 8. i r o n i y a (gr. kesatiq) – biror shaxs yoki uning qilig`i, hodisa ustidan kulish: kam …

5 / 22

b'ekt nomini almashtirishdan iborat bo'lgan trop yoki ularning muhim belgilarining tavsifi yoki xarakterli belgilarini ko'rsatadigan hodisa: "hayvonlar qiroli sher", "tumanli albion" - angliya, "shimoliy venetsiya" - sankt-peterburg, "rus she'riyati quyoshi" - a. pushkin. 12. giperbola- (yunoncha giperboladan - mubolag'a) - uslubiy figura, majoziy mubolag'adan iborat - "ular bulutlar ustida pichanni supurishdi", "sharob daryo kabi oqdi" (i.krilov), "yuz qirq quyosh. quyosh botishi yondi" (v. mayakovskiy ), "butun dunyo sizning kaftingizda ..." (v. vysotskiy). boshqa troplar singari, giperbolalar ham mualliflik va umumiy til bo'lishi mumkin. kundalik nutqda biz bunday umumiy til giperbolasini tez-tez ishlatamiz - men yuz marta ko'rdim (eshitdim), "o'limdan qo'rqish", "qo'llarimga bo'g'ish", "tugunimcha raqs tushish", "yigirma marta takrorlash" va hokazo. giperbolaga qarama-qarshi stilistik qurilma- litote (yunon tilidan litotes - soddalik, noziklik) - stilistik figura, ta'kidlangan kamsitish, kamsitish, sukut saqlashdan iborat: "barmog'i bor bola", "tungi nozik o'tlar ostida siz boshingizni egishingiz kerak" (n. nekrasov). 13.anafora-(yunoncha anaphora—yana, ana+foros koʻtaruvchi)— monotonlik, tovushlar, morfemalar, …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq madaniyati va davlat tilida ishyuritish"

powerpoint 演示文稿 nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish mavzu : tilning tasviriy vositalari va nutq madaniyati uslubiy figuralar 7-ma’ruza reja r e j a: 1.til vositalari va ularni qo`llash shartlari. 2.trop va uning turlari. 3.uslubiy figuralar. tayanch tushunchalar tilning tasviriy vositalari, trop, epitet, o`xshatish, metafora, metonimiya, sinekdoxa, allegoriya, simvol, ironiya, antifraza, sarkazm, antiteza, gradatsiya, ko`p bog`lovchilik-bog`lovchisizlik. so`zlovchi yoki yozuvchi o`zi bayon qilayotgan tinglovchiga ixcham, aniq, ta’sirchan va tushunarli qilib yetkazib borishga harakat qilishi shart. ko`pincha biror narsa belgi xususiyatini tinglovchi yoki o`quvchiga tushunarli, aniq qilib tasvirlab berish uchun uzundan-uzoq va birdan ortiq gaplarga murojaat qilishga to`g`ri keladi....

This file contains 22 pages in PPTX format (1.8 MB). To download "nutq madaniyati va davlat tilida ishyuritish", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq madaniyati va davlat tilid… PPTX 22 pages Free download Telegram