o’zbek xonliklari davri madaniyati

DOCX 11 pages 54.6 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.6 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

5-mavzu: o’zbek xonliklari davri madaniyati (xvi-xix asrlar) 1.xvi-xix asrning birinchi yarmida markaziy osiyoning ijtimoiy-madaniy holati. ma'naviy madaniyat va diniy mutaassiblik. 2.moddiy madaniyat. xonliklardagi o’ziga xoslik. 3.teatr.masxarabozlar teatri, qiziqchilar teatri, qo’g‘irchoq teatri va uning namoyondalari. tayanch tushunchalar: quyi maktab, qorixona, otinoyi, madrasa, shaharsozlik, o’ymakorlik, naqqoshlik san’ati, miniatyura san’ati, musiqa san’ati. 5.1. xvi-xix asrning birinchi yarmida markaziy osiyoning ijtimoiy-madaniy holati. o’zbek xonliklarida ilm-fan, maorif va ta’lim xvi asrdan boshlab ijtimoiy-siyosiy hayotda yuz bergan o’zgarishlar, ya’ni temuriylar imperiyasining inqirozi, ko’chmanchi o’zbeklarning shayboniyxon boshchiligida movarounnahrni bosib olishi, buxoro va xiva xonliklarining vujudga kelishi mamalakat madaniy hayotiga ham o’z ta’sirini ko’rsatdi. mamlakatda hunar va savdo-sotiq ishlarining rivojlanishi, ilm ahllari doirasining kengayishiga olib keldi. muhammad shayboniyxon, ko’chkinchixon va ubaydullaxonlar o’z davrining o’qimishli kishilari bo’lib, turkiy va forsiy tillarda ijod qilganlar. abdulazizxon va abdullaxon ii davrida katta kutubxona mavjud bo’lgan. bu davrda matematika, astronomiya, tibbiyot, tarix, adabiyot sohalarida ko’plab asarlar yaratildi. maorif keng rivojlandi. ma’lum doiralarda, asosan …

2 / 11

aganlar, mudarrislik qilganlar. hisob-kitob, she’r o’qish san’ati, musiqa kabi maxsus ilmlar madrasadan tashqarida o’qitilgan. madrasa tinglovchilari uch guruhga – quyi, o’rta va yuqori guruhlarga bo’linib, har bir guruhda 8 yil o’qishar edi. madrasalarda islom dini ruhoniylari tayyorlanar edi. bu davrda fanning bir qator tarmoqlari keng rivojlanadi. masalan, tibbiyot sohasida katta siljishlar ro’y beradi. 1541 yilda muhammad husayn ibn al mironi as-samarqandiy tibbiy dorishunoslik risolasi yozib, unda shifobaxsh o’simliklar, dori tayyorlash va saqlash sirlarini suratlar bilan ko’rsatib beradi. xvi asrning yana bir tabibi sultonali xo’jandiy «dastur ul-iloj» asarini yozgan va unda kasalliklarni davolash to’g’risida maslahatlar berilgan. bu davrda yusuf tabibiyning «jome al-favoid» («foydali ma’lumotlar to’plami») degan asari ham keng tarqalgan edi. tibbiyotning rivojlanishi yirik shaharlarda shifoxonalar (darushshifo), subhonqulixon davrida esa maxsus shifoxona madrasasi va tibbiyot kutubxonasi tashkil etiladi. xvi asrning mashhur olimi amin ahmad roziy bizgacha yetib kelgan «haft iqlim» («yetti iqlim») nomli jo’g’rofiy asarini (1594 y.) yozadi. u shahar va …

3 / 11

or ijtimoiy falsafiy fikr davvoniy, qorabog’iy, mashrab, turdi, bedil kabi shoir va yozuvchilarning asarlarida rivojlantirildi. mirzo abulqodir bedilning (1644-1720) asarlari xalq orasida katta shuhrat qozongan edi. bedil tabiatni abadiy deb bilib, materiya, ruh va ilohiy substansiyaning uzviy birligi haqidagi fikrni rivojlantirdi. bedil o’zining «chor unsur» asarida mavjudotning asosini havo deb, «ifron» asarida uni «mavjudu mavjud», ya’ni mavjudotning yaratuvchisi deb bilgan. bedil o’z asarlarida hunarmandchilik, dehqonchilik, hurfikrlilik va ilmni kuylagan. uning falsafiy ta’limoti butun xviii-xix asr faylasuflariga amaliy yo’nalish berdi. xvi asrning birinchi yarmida yashab o’tgan buxorolik navkabiy musiqa ilmiga oid ajoyib asar yozgan edi. darveshali samarqandiy tomonidan musiqa fani to’g’risida 12 maqomdan iborat «risolai musiqiy» asarining yozilishi ham xvi-xvii asrlarga to’g’ri keladi. bu asarda musiqa, kuy, cholg’u asboblari, musiqa san’atiga doir asarlar yozgan olimlar va shoirlar to’g’risida ma’lumotlar berilgan. xvi-xvii asrlar madaniyatining o’ziga xos xususiyatlaridan biri shundaki, bu davrda movarounnahrda ko’plab adabiy va tarixiy asarlar yaratildi. ayniqsa, tarixshunoslik keng rivoj …

4 / 11

va etnografiyaga doir ma’lumotlar ham bor. ( 195 )muhammad haydarning «tarixi rashidiy» asarida o’zbek va qozoqlarning tarixi yoritilgan. xvi asrning yirik tarixchi olimi, iste’dodli shoiri va sarkardasi, temuriylar avlodining vakillaridan biri zahiriddin muhammad bobur (1483-1530) edi. u farg’ona hokimi amir temurning nabirasi umar shayx mirzoning to’ng’ich o’g’li bo’lib, 12 yoshida taxtga o’tirgan edi. bobur juda murakkab hayot, kurash va ijodiy faoliyat yo’lini bosib o’tdi. u inqirozga yuz tutgan temuriylar davlatini saqlab qolish va mustahkamlash uchun, bobosi amir temurdek markaziy osiyoda markazlashgan yirik davlatni tuzish uchun uzoq vaqt kurash olib bordi. ammo 1504-yilga kelib shayboniyxon bilan kurashda mag’lub bo’lib mamlakatdan chiqib ketishiga majbur bo’ladi. o’sha yili bobur qobulni egallagan. u 1514-1526-yillar orasida shimoliy hindistonni bo’ysundirish uchun kurash olib boradi. 1526-yilda bu o’lkani o’ziga bo’ysundirib, tarixda boburiylar (g’arbda - buyuk mo’g’ullar) imperiyasi nomi bilan mashhur bo’lgan davlatga asos soldi. bu imperiya to 1858-yilgacha, ya’ni hindistonni ingliz mustamlakachilari bosib olgunga qadar yashadi. bobur …

5 / 11

hun bobur «xatti boburiy» asarida bu alifboni isloh qiladi. ammo bu alifbo hayotga tatbiq qilinmagan bo’lsa ham, undagi alifboni tilga muvofiqlashtirishga urinish bobirning katta yutug’i edi. bobur mohir tarjimon ham edi. u 1528-yilda xo’ja ahrorning «volidiya» risolasini forschadan o’zbek tiliga she’riy usul bilan tarjima qilgan. bobur 1530- yilning 26-dekabrida agrada vafot etdi. keyinchalik uning avlodlari uning hokini qobulga ko’chirib, maqbara qurdirdi. «boburnoma»ni ingliz tiliga tarjima qilgan ersin boburga shunday ta’rif beradi: «...saxovatliligi, mardligi, tantiligi, fanga, san’atga muhabbati va ular bilan muvaffaqiyatli shug’ullanishi jihatidan olib qaraganda osiyodagi podsholar ichida boburga teng keladigan bironta ham podshoh topolmaymiz». ashtarxoniylar davridagi ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy hayotdagi tanazzul madaniy hayotga ham salbiy ta’sir ko’rsatdi. dindorlar mavqeining kuchayishi aniq fanlarga nisbatan e’tiborni pasaytirdi. xvii asrda buxoro xonligida 150 dan ortiq madrasa faoliyat ko’rsatgan bo’lsa-da, ularda zamon taraqqiyotiga ta’sir ko’rsatish darajasidagi allomalar yetishib chiqqani yo’q. ammo bu dunyoviy ilmlar sohasida umuman ish qilinmadi degani emas. matematika, astronomiya, ayniqsa, …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek xonliklari davri madaniyati"

5-mavzu: o’zbek xonliklari davri madaniyati (xvi-xix asrlar) 1.xvi-xix asrning birinchi yarmida markaziy osiyoning ijtimoiy-madaniy holati. ma'naviy madaniyat va diniy mutaassiblik. 2.moddiy madaniyat. xonliklardagi o’ziga xoslik. 3.teatr.masxarabozlar teatri, qiziqchilar teatri, qo’g‘irchoq teatri va uning namoyondalari. tayanch tushunchalar: quyi maktab, qorixona, otinoyi, madrasa, shaharsozlik, o’ymakorlik, naqqoshlik san’ati, miniatyura san’ati, musiqa san’ati. 5.1. xvi-xix asrning birinchi yarmida markaziy osiyoning ijtimoiy-madaniy holati. o’zbek xonliklarida ilm-fan, maorif va ta’lim xvi asrdan boshlab ijtimoiy-siyosiy hayotda yuz bergan o’zgarishlar, ya’ni temuriylar imperiyasining inqirozi, ko’chmanchi o’zbeklarning shayboniyxon boshchiligida movarounnahrni bosib olishi, buxoro va...

This file contains 11 pages in DOCX format (54.6 KB). To download "o’zbek xonliklari davri madaniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek xonliklari davri madaniy… DOCX 11 pages Free download Telegram