o‘rta osiyoda muzeylarning shakllanishi tarixi

DOCX 13 pages 27.1 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.1 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

3- mavzu. o‘rta osiyoda muzeylarning shakllanishi tarixi. reja: 1.o‘rta osiyo xalqlarining ma’naviy merosi. xix asrda dastlabki muzeylarni shakllanishida tarixiy o‘lkashunoslik va ilmiy to‘garaklarning roli. 2.turkistonda birinchi muzeylarni tashkil topishi va ularning faoliyati. milliy, tarixiy-madaniy merosni asrashda dastlabki muzeylarning ahamiyati. 3.muzeylar ishini boshqarish yuzasidan davlat tashkilotlarining yuzaga kelishi. turkkomstaris va uning faoliyati. tayanch tushunchalar:urartu, misr, treniya, bobil, rim,xirot, zargarlik, temur,movorounnaxr,guldon, xunarmn,abil al aziz,go`ri ami,xarbiy memorlar muzeyni,maqbara,gumbaz o`rta osiyo xalklari kadimdan yakin shark va garb davlatlari, ya`ni urartu, misr, treniya, bobil, rim kabilar bilan iktisodiy va madaniy alokalar urnatganlar. urta osiyo zaminidan utkan mashxur «buyuk ipak yuli» markaziy osiyo va xindistonni urta dengizi mamlakatlari bilan boglar edi. bunday jozibali ulka barcha davrlarda chet el boskichlarining dikkati markazida bulgan. shu sababli takdir takozosi bilanurta osiyoning tarixiy kisati juda ogir kechdi. doimiy kirginlar tufayli betakror saroylar, guzal shaxarlar, noyob inshoatlar vayronaga aylanib, yiginlar bebaxo ma`naviy boyliklar goliblar uljasi buldi. muxammad narshaxiyning guvoxlik berishicha, arablar …

2 / 13

a surib yubordi. oradan 150 yil utgandan sung urta osiyoda fan va madaniyat kayta kurtaklay boshladi. ayniksa amir temur tomonidan yagona markazlashgan davlat tuzilishi va samarkandning poytaxtli kilish katta boyliklariningtuplashiga sabab buldi.me’moriy yodgorliklar, makbaralar masjid va madrasalar saroylar kurildi. amir temur zap etgan mamlakatlardan kadimiy kulyozmalar, xon, amirlarga tegishli yozilma va elchilik xujattlari,musulmon dunyosining mukaddas kitobi bulishi «qur`on-usmon qur`oni»ning (viii asr)nusxasini samarqanda keltirildi. dunyoga mashxur temur kutubxonasini barpo etdi. temurning sevimlm nabirasi,sharqning buyuk allomasi olimi mirzo ulug`bek kutibxonasi yanada boyidi. amir temurning nabirasi shoxruxning o`g`li shaxzoda boysunqir xirot sroy kutubxonasini barpo etdi. sharqshunos olim a.yu.yakubovning ta`rificha «boysunqurning» nozik didi va chuqur ilmi tufayli xirotda shunday katta kutubxona vujudga keldiki unda bir qancha gurux nafis surat ustalari, zargarchilar muqovachilar ijod qiladilar. kutubxonada faqatgina nusxa olish, kitoblarni bezash emas balki filologiya, teksitologiya tadqiqotchilari olib berilar edi. 1442 yil shu kutibxonada firdavsiyning «shohnoma» sini to`la tekis ko`chirib yozildi. temuriylar davrida tasviriy, amaliy va …

3 / 13

arining ijodiy kurigi bo`lib turardi. 1469 yili ali isfoxoniylarning san`atiga ta`rfiga sazovor bo`ldi. usta guldon idishning ko`rgazmaga qo`yadi. bu guldonda 32 xunarmandning ish uslubi kursatilgan edi. xunarmndlar o`z maxoratlarini yangi qurilgan masjid, maqbara va boshqa inshootlarda namoyon etar edilar. masalan bibixonim masjidi uchun ustalar tomonidan ishlangan shamdonlar va masjid darvozasi kandakorlik san`atining chuqqisi edi. axmad yassaviyning maqbarasi uchun pabrizlik usta abil al azizning toifali mis qozon yasagan (1391yil) shamdonlarni va qandillarni esa isfaxonlik usta yasagan edi. go`ri amirning 1405 yil temur qurilgandan keyingi ichki ko`rinishi «xarbiy memorlar muzeyni» eslashar edi. maqbaraga qo`yilgan xar bir buyum nodir tarixiy va madaniy yodgorlik edi. tarixchi arab shoxining yozilishicha «maqbara ichiga soxibqironning» ishchilari, devorlarga qurol yarog`lari osilgan edi. bu qurollar olishi kumishdan yasalgan bo`lib qimatlilar la`l yoqut shamlari bilan bezalgan edi. maqbara gumbazi ostida osmondagi yulduzlarni eslatuvchi olish, kumush qandillar osilgan edi. bishsha qandil 4000 misqol tilladan yasalgan erga maqbara o`lchovida inom va duxoba …

4 / 13

muhammad rahim ii kutubxona, barpo etib uni dunyoning xar chekasidan keltirilgan nodir qo`lyozmalar bilan belgilanib borar edi. o`rta osiyoda birinchi bo`lib xivadatashkil qilib, san`atni rivojlantiradi. xix-asrda xiva xonligi o`zining kitob xazinasi bilan dunyoga mashxur bo`ladi. bu erda arab, fors, tojik tilaridagi qo`lyozmalar o`zbek tiliga tarjima qilingan. qo`qon xonligidaxam boy kutubxona bo`lib, nodir qo`lyozmalarga ega edi. bu davrda o`rta osiyoning yirik shaxarlari: farg`ona, buxoro, qo`kon, toshkentda va boshqa shaharlarda kitob ixlosmandlari bo`lib ular juda katta mablag` sariflab butun umrnodir qo`lyozmalar yiqqanlar. masalan toshkentda jo`rabekning shaxsiy qo`lyozmalar kollektsiyasi mashxur edi. boqijon boy, qozi muxiddin, andijondagi dukchi eshon kutubxonalari,buxoroda yashagan kozi sharifjon maxsum ziyoni kutubxonasi va undagi qo`lyozmalar nodirligi va qadimiyligi bilan mashxur edi shunday qilib yuqoridagi fanlar asosida shunday xulosaga kelish mumkinki urta osiyo diyorida moddiy va ma`naviy yodgorliklarni tuplash asriy an`ana bulib milliy xususiyatlarga, islom dini urf-odatlariga rioya kilgan xolda amalga oshirilgan urta osiyolik buyuk allomalarning qomusiy shoh asarlari xiiasrdan ovrupo …

5 / 13

rildi. xonliklarga kelgan elchilar sovg`a sifatida berildi,savdogarlar ataylab kelgan sayyoxlarni xarakatlari o`rnidagi vositachilar orqali va bosqinchilik xarakatlari tufayli xorijiy mamlakatlarga chiqa boshladi. masalan 1740 yili eron shoxi nodir shox o`rta osiyoni bosib oladi va amir temur maqbarasidan ko`p yodgorliklarni oladi. a. temur qabri ustidagi kefriy toshi, sohibqironing maqbaraga qo`yilgan oltin sonli qilich va qalqonlari,qabr ustiga qo`yilgan qur`onni samarqanddan bosib olgan be xisob o`ljalari ichida olib keladi. ammo temur qabir toshi yo`lda sinib qolganlii sababli tezlikda qaytaradi. 1831-1833 yillarda ost-indiya kompaniyasining lieytenanti aleksandir bors buxoroda yashab qadimgi tilla va kumush tangalarini yig`adi va 200 dan ortiq nodir komplektsiyasini barpo etib, britaniya muzeyiga taqdim etadi. xozir bu komplektsiya bebaxo xisoblanadi. o`rta osiyo boyliklarini rossiya mulkiga aylantirishda rus olimlari ayniqsa jonbozlik kursatdilar. peterburgdagi osiyo muzeyining direktori sharqshunos olim x.o.frenk 1834yil o`rta osiyodan izlab topilishi mumkin bo`lgan. sharq mualliflariga mansub «yuz asarning» xronologik ro`yxatini tuzib chiqdi. 1869 yildan plashli o`lja yig`ish choralari ishlab chiqildi. …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta osiyoda muzeylarning shakllanishi tarixi"

3- mavzu. o‘rta osiyoda muzeylarning shakllanishi tarixi. reja: 1.o‘rta osiyo xalqlarining ma’naviy merosi. xix asrda dastlabki muzeylarni shakllanishida tarixiy o‘lkashunoslik va ilmiy to‘garaklarning roli. 2.turkistonda birinchi muzeylarni tashkil topishi va ularning faoliyati. milliy, tarixiy-madaniy merosni asrashda dastlabki muzeylarning ahamiyati. 3.muzeylar ishini boshqarish yuzasidan davlat tashkilotlarining yuzaga kelishi. turkkomstaris va uning faoliyati. tayanch tushunchalar:urartu, misr, treniya, bobil, rim,xirot, zargarlik, temur,movorounnaxr,guldon, xunarmn,abil al aziz,go`ri ami,xarbiy memorlar muzeyni,maqbara,gumbaz o`rta osiyo xalklari kadimdan yakin shark va garb davlatlari, ya`ni urartu, misr, treniya, bobil, rim kabilar bilan iktisodiy va madaniy alokalar urnatganlar. u...

This file contains 13 pages in DOCX format (27.1 KB). To download "o‘rta osiyoda muzeylarning shakllanishi tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta osiyoda muzeylarning shak… DOCX 13 pages Free download Telegram