turk xoqonligi davri harbiy ishi

DOCX 41 pages 73.9 KB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.9 KB

File type DOCX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

2- ma’ruza. o‘rta asrlarda harbiy ishning rivojlanishi va takomillashuvi. (turk xoqonligi davri.somoniylar, qoraxoniylar, gʻaznaviylar, saljuqiylar va xorazmshoh-lar davrida harbiy ish va qoʻshin holati (ix-xii asrlar). amir temur - buyuk dav-lat arbobi va yetuk sarkarda). 1-mashg’ulot. turk xoqonligi davri. reja. 1.qoʻshin tuzilishi. 2.jangovar qurol-yarogʻlar va harbiylarning kiyim- kechaklari. 3.qoʻshin boshqaruvi xamda xarbiy unvonlar. 4.jang taktikasi. 5.harbiy istehkom – qoʻrgʻonlar. vi asr oʻrtalariga kelib, markaziy osiyoda ashina qabilasi hukmdori bumin yabgʻuniig ta'siri kuchayib, oʻzini «el-hoqon» deb e'lon kilishi bilan tashkil toptan yangi davlat - turk xokonligi kisqa fursatda sharkda koreya boʻgʻozidai garbda to shimoliy qora dengiz boʻylarigacha, shimol- da urol toglari, enisey va baykalboʻyidan janubga tomon afgonnston va shimoliy hindistongacha boʻlgan hududlarni egallashga muvaffak boʻladi. turk xoqonligining tez fursatda dunyoning ulkan imperiyalaridan biriga aylanishida uning harbiy jihatdan boshka davlatlarga nisbatan ancha ilgor boʻlganligi xam muhim omillardai biri boʻlgan. xx asr turkshunos olimi l.n. gumilev kayd etganidek, «turkutlar (kadimgi turklar) ning erishgan galabalari …

2 / 41

di bilan temir oksidini kimyoviy biriktirish yoʻlini bilishgan; bundan esa govaksimon metall massa - krisa58 xosil boʻlgan. hozirgi kunda xam bunday usulda olingan temirning sifati pechda eritish orkali olinuvchi temirdan anchagina yukori turadi54. turk xokonligi oʻzbek davlatchiligi tarixining muhim boekichlaridan biri boʻlib, uning tarixiga bagishlangan fundamental tadqiqotlarda tarixiy vokea va hodisalar katorida harbiy siyosat, jangu jadallar haqida ham qiziqarli ma'- lumotlar qayd etilgan. xususan, mintaqaning turli joy- laridan topilayotgan qadimgi turklarga tegishli qabr- qoʻrgonlardagi kurol-yarogʻlar, jangchilarning kiyimlari, ot-ulovlari bilan birga koyatosh euratlarida tasvirlangan jang lavhalari ham bu haqida yanada anikroq ma'lumotlar beradi61. xullae, shu kungacha koʻlga kiritilgan arxeologik topilmalar va yozma manbalar kadimgi turklarning xarbiy boshqaruvi va qoʻshin tuzilishi, mudofaa, uzoqdan (masofali) va yakindan olib borilgan janglari va umuman, xarbiy san'a- tini oʻrganish imkonini beradi6 1.qoʻshin tuzilishi. bu davrga oid yozma manbalardagi ma'lumotlar va kadimgi turk jangchilari tasvirlangan koyatosh rasmlardan ma'lum boʻlishicha, koʻshin ikki turda qurollanganini aniqlash mumkin: 1) ogʻir …

3 / 41

an tashkil toigan edi. oʻn oʻq kabilalar ittifoqi har biri 5 ta kabiladan iborat sharkiy va garbiy ittifokka boʻlingan. sharkiy kismi 5 ta kabiladan iborat dulu ittifoqi deb yuritilgan va ularga 5 ta «choʻr» boshchilik kilshgan. gʻarbiy kismi esa nushibi kabilalar ittifoki boʻlib, ularni 5 ta «erkin» boshkargan. sharkiy yoki markaziy xoqonlikda esa qoʻshin sharqiy kiem - toʻlas va garbiy qism - tardush qanotlaridan iborat boʻlgan. buni kadimgi turk bitiktoshlari, xitoy yilnomalari va arab manbalarida keltirilgan ma'lumotlar xam tasdiklaydi. jumladan, bitiktoshlarda uchraydigan «oʻn oʻk» atamasi har biri 10 mingdan jangchi etishtirib beruvchi 10 ta turk urugi mavjudligini anglatgan. xitoy yilnomalarida istami xokon «oʻn nafar katta kabilaning boshliklarini jami 100 ming jangchi bilan garbiy oʻlkalardagi xu mamlakatlarini qoʻl ostiga olish uchun yuborilgan»ligi va u «yabgu-xokon» un- voni bilan xokonlikning garbiy kismi - un oʻk eli (un oʻk davlati)ni boshkara boshlaganligi kayd etiladi6 qolaversa,arab manbalaridagi ma'lumotlar xam buni tasdiklaydi. ulardan birida yozilishicha, …

4 / 41

$os soqchilari) xitoy yilnomalarida «fuli», ya'ni boʻri deb atalgan71. turklarning bayroklari dastasiga xam oltin boʻrining boshi kiy- dirilgan72. bu bayrok xoqonning oʻrda-karorgoxi tepasida xilpirab turgan. xitoy muarrixlari buning sababini turklar oʻzlarining kelib chikishini unutmaganliklari ramzidir, deb izoxlaganlar7\ shu bilan birga, xokonlik koʻshini tarkibida xarbiy jangchilardan tashqari ziroatkor shaxar axolisidan tuzil- gan yordamchi piyoda va otlik otryadlar xam mavjud edi. ular oʻzlarining qurol-aslahalari bilan kurollangan va an'anaviy jang usullarini yaxshi bilishgan74. qoʻshin tarkibida sugd chokarlarining boʻlishi qal'alarni qamal qilish va ularni ishgol kilishda koʻl kelgan. gʻarbiy xoqonlik koʻshinlari asosan otliq jangchilardan tashkil topgan boʻlsa-da, janglarda tuyalardan ham foydalanilgan. xususan, xitoy rohibi syuan szan (629-645) turk xoqoni huzurida boʻlgan paytda koʻshinlarning bir qismi otda, bir qismi tuyada ekanligiga guvoh boʻladi7\ shuningdek, turklar va sosoniylar oʻrtasida boʻlib oʻtgan hirot yaqinidagi jangda xokonlik koʻshini tarkibida jangovar fillar otryadi ham boʻlgan76. xoqonlik koʻshini soni xususida manbalarda turlicha ma'lumotlar uchraydi. chunonchi, xitoy yilnomalarida 500, 2000, 10000, …$

5 / 41

1000 dan 10 minggacha boʻlgan. qoʻshinni oʻnlik va ikkilik tartibida boʻlishga rioya kilingan. anikrogi, har bir otryad 10, 100, 10000 va 100000 jangchidan iborat boʻlib, ular oʻz navbatida ikkita qanotga boʻlingan hamda 5, 50, 500 va 50000 kishidan tashkil topgan. bunday otryadlardan iborat butun armiya esa toʻlas va tardush yoki dulu va nushibi deb nomlanuvchi ikkita qanotga ajral- gan. bu boʻliimalar boshida jabgʻu, kichikrok otryadlar teia- sida tegin va eltabar kabilar turgan* 2.jangovar qurol-yarogʻlar va harbiylarning kiyim- kechaklari. xitoy yilnomalaridan biri «chjou-shu»da turkiy kabilalar jangchilariniig jang qurollari shunday ta'riflanadi: «ularning kurollari shoxsimon yoy va xush- taksimon ovoz chikaruvchi oʻk, sovut, nayza, kilich va duda- ma kilich (uzun, ogir kilich) lardan iborat... otda turib kamondan mohirlik bilan oʻk uzadilar»*2. tan imperatori gao-izu esa «turklarning kuch-kudrati otda turib kamondan oʻq uzishlaridadir»*3 deb ta'kidlaydi. turli xududlardan toiilgan arxeologik materiallar xoqonlik koʻshinining mustahkam poʻlat kurollarga ega boʻlganini tasdiklaydi. xususan, oltoy oʻlkasidagi balik sook degan …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turk xoqonligi davri harbiy ishi"

2- ma’ruza. o‘rta asrlarda harbiy ishning rivojlanishi va takomillashuvi. (turk xoqonligi davri.somoniylar, qoraxoniylar, gʻaznaviylar, saljuqiylar va xorazmshoh-lar davrida harbiy ish va qoʻshin holati (ix-xii asrlar). amir temur - buyuk dav-lat arbobi va yetuk sarkarda). 1-mashg’ulot. turk xoqonligi davri. reja. 1.qoʻshin tuzilishi. 2.jangovar qurol-yarogʻlar va harbiylarning kiyim- kechaklari. 3.qoʻshin boshqaruvi xamda xarbiy unvonlar. 4.jang taktikasi. 5.harbiy istehkom – qoʻrgʻonlar. vi asr oʻrtalariga kelib, markaziy osiyoda ashina qabilasi hukmdori bumin yabgʻuniig ta'siri kuchayib, oʻzini «el-hoqon» deb e'lon kilishi bilan tashkil toptan yangi davlat - turk xokonligi kisqa fursatda sharkda koreya boʻgʻozidai garbda to shimoliy qora dengiz boʻylarigacha, shimol- da urol toglari, en...

This file contains 41 pages in DOCX format (73.9 KB). To download "turk xoqonligi davri harbiy ishi", click the Telegram button on the left.

Tags: turk xoqonligi davri harbiy ishi DOCX 41 pages Free download Telegram