hujjatchilik tarixi va hujjatchilarning takomillashuvi o‘zbekistonda

DOC 5 pages 51.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 51.5 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

davlat tilida ish yuritish fanidan 1-amaliy mashg‘ulot kirish. hujjatchilik tarixi. sharq hujjatchiligi. o‘zbekiston respublikasida hujjatchilikning takomillashuvi maqsad: talabalarni hujjatchilik tarixi, sharq hujjatchiligi, o‘zbekiston respublikasida hujjatchilikning takomillashuvi haqidagi bilimlar bilan amaliy tanishtirish. o‘zbek hujjatchiligi tarixi. hujjatchiliк o‘zining uzoq tarixiga ega. hujjatlar qadim zamonlardan beri olib borilgani ma’lum. yozuvning paydo bo‘lishi bilan bir vaqtda hujjatchilik rivojlana boshlangan, u kishilar o‘rtasidagi muomala, fikr almashuv va bir-birini tushunish vositasini bajargan. hujjatchilik asrlar mahsuloti bo‘lib, jamiyat tarixi bilan bevosita bog‘liq. ishlab chiqarish va davlat apparatidagi ish yuritishning o‘zgarishi bilan hujjatchilik ham rivojlanadi va takomillashadi. jamiyatning taraqqiyoti hujjatchilik tizimida ham ma’lum o‘zgarishlarni yuzaga keltiradi. masalan: ibtidoiy tuzum davrida ham jamiyat a’zolari o‘zaro munosabatlardagi muhim holatlarni qayd etib borishga ehtiyoj sezganlar. tabiiyki, ehtiyoj natijasida o‘sha tuzumga xos ibtidoiy hujjatlar yuzaga kelgan. olim e. k’era o‘zining «oni pisali na gline» (m. 1984) asarida bobil (vavilion) davlatida eramizdan awalgi 1792-1750-yillarda hukmronlik qilgan hammurapi yaratgan qonunlar majmui (kodeksi), undan ham …

2 / 5

umotlar bergan. umuman, xorazmdagi manzilgohlardan charm yuzasiga yozilgan 8 ta xo‘jalik hujjatidan parchalar, 20 taxtachaga yozilgan hujjat topilgan. ularda tuproqqal’a hayot davrida unga tobe xonadon a’zolarining ro‘yxati, harbiy chaqiriq, soliq, jon ro‘yxatlari bo‘lgan. nufuzli zotlar bilan birga qullar ham qayd qilingan. 4 ta hujjatda tuproqqal’a omboriga qabul qilingan xo‘jalik asbob-uskunalari, xususan, bir o‘rinda g‘ildiraklar, bu narsalarning taqsimlab berilishi haqidagi tilxat-ro‘yxatlar bor. tarixchi olimlar izlanishlar olib borib, sharqda x-xix asrlarda yorliq, farmonnoma, bitim arznoma, qarznoma, tilxat va mazmunan shunga yaqin hujjatlar nisbatan keng tarqalgani haqida xabar beradilar. yorliqlarning mazmuni xilma-xil bo‘lgan. ular xabar, tavsif, farmoyish, bildirish, tasdiqlash va h.k.larni bildirgan. k.sodiqov o‘zining «eski uyg‘ur yozuvi» (1989) asarida 1393-yil to‘xtamishxonning polyak qiroli yag‘aylaga yo‘llagan yorlig‘i, temur qutlug‘ning 1397-yilgi yorlig‘i, 1469-yilda boburning otasi umarshayx mirzoning marg‘ilonlik mir sayid ahmadga bergan yorlig‘ini qayd qilib o‘tadi. shuningdek, toshkent hokimi yunusxo‘janing 1797-yil 2-iyunda peterburgga - rossiya podshosiga o‘z elchilari orqali yuborgan yorlig‘i haqidagi ma’lumotni «arxiv vneshniy …

3 / 5

riddin muhammad boburning «boburnoma» asarida xalqaro aloqalarga doir atamalar qayd etilganki, bu atamalar tizimini oydinlashtirishga katta yordam beradi. unda «arzadosh» so‘zi arizachi o‘mida qo‘llangan. «insho» so‘zi esa, «yozma nutq» ma’nosini beradi. «farmon», «mirzo» so‘zlari ko‘p ishlatiladi. ilk ibtidoiy hujjatlar. ish yuritishning bevosita asosini hujjatlar tashkil qiladi. biror bir korxona, muassasa yoki tashkilotning faoliyatini bugungi kunda ana shu hujjatlarsiz mutlaqo tasavvur qilish mumkin emas. mazmunan, hajman va shaklan xilma-xil bo‘lgan hujjatlar katta-yukichik mehnat jamoalarining, umuman, kishilik jamiyatining uzluksiz faoliyatini tartibga solib turadi. zero, hujjatlar kechagina paydo bo‘lgan narsa emas, kishilik jamiyati shakllanishi bilanoq bu jamiyat a'zolari o‘zaro munosabatlaridagi muayyan muhim holatlarni muntazam va qat'iy qayd etib borishga eshtiyoj sezganlar. ana shu ehtiyojga javob sifatida, tabiiyki, ilk ibtidoiy hujjatlar yuzaga kelgan. bobilning miloddan avvalgi 1792-1750-yillardagi shohi hamurappining adolatpesha qonunlar majmuyi (kodeksi), undan ham qadimroq shoh ur-nammu (miloddan avvalgi 2112-2094 yillar)ning qonunlari va boshqa manbalarning mavjudligi “hujjatlar” deb ataladigan tartibot vositalarining nechog‘lik olis …

4 / 5

u o‘rinda to‘xtamishxonning 1393-yilda polyak qiroli yagayloga yo‘llagan yorlig‘i, temur qutlug‘ning 1397-yildagi yorlig‘i, boburning otasi umarshayx mirzoning marg‘ilonlik mir sayid ahmad ismli shaxsga 1469- yilda bergan yorlig‘i, toshkent hokimi yunusxo‘janing 1797-yil 2-iyunda peterburgga-rossiya podshosiga o‘z elchilari orqali yuborgan yorlig‘i va boshqalarni eslab o‘tish mumkin. mazkur davr yorliqlarida o‘ziga xos lisoniy qolip shakllangan, yorliqlar matn jihatidan arianaviy tarkibiy qismlarga ega bo‘lgan. masalan, eslab o‘tilgan yorliqlaming birinchisi - «to‘xtamish so‘zim yagaylaga» deb, ikkinchisi - «temur qutlug‘ so‘zim» deb, uchinchisi esa - «sulton umarshayx bahodir so‘zim» deb boshlangan. bayonda ham muayyan qolip bor, shuningdek, albatta, yorliq raqam qilingan sana va joy ko‘rsatilgan. xix asrda qo‘qon xonligida keng tarqalgan hujjatlardan biri «patta»lardir pattada ma'lum kishiga muayyan miqdordagi pul, mahsulot, unig‘ (don) yoki boshqa narsalarni berish lozimligi haqidagi ma'lumot aks ettirilgan. patta matnlarida ham o‘ziga xos doimiy tarkib va muayyan nutqiy qolip mavjud bo‘lgan. umuman, o‘tmish hujjatlaridagi muayyan turg‘un tarkib va nutqiy qolip o‘zbek (turkiy) …

5 / 5

‘lgan ya'ni, shaklan o‘zbekcha ma'lumotnomalar yozib kelindi. o‘zbek tiliga daviat tili maqomi berilgan bugungi kunda o‘zbek tilida mukammal hujjatchilikning shakillanishi uchun butun imkoniyatlar ochilgan. fоydаlаnilаdigаn аdаbiyotlаr: 1. mahmudov n., rafiyev a., yo‘ldoshev i. davlat tilida ish yuritish. –toshkent, 2007. 2. aminov m. v.b. ish yuritish. amaliy qo‘llanma. – t.: o‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2017. internet saytlari 1. www. pedagog. uz 2. www. ziyonet. uz 3. www. edu. uz

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujjatchilik tarixi va hujjatchilarning takomillashuvi o‘zbekistonda"

davlat tilida ish yuritish fanidan 1-amaliy mashg‘ulot kirish. hujjatchilik tarixi. sharq hujjatchiligi. o‘zbekiston respublikasida hujjatchilikning takomillashuvi maqsad: talabalarni hujjatchilik tarixi, sharq hujjatchiligi, o‘zbekiston respublikasida hujjatchilikning takomillashuvi haqidagi bilimlar bilan amaliy tanishtirish. o‘zbek hujjatchiligi tarixi. hujjatchiliк o‘zining uzoq tarixiga ega. hujjatlar qadim zamonlardan beri olib borilgani ma’lum. yozuvning paydo bo‘lishi bilan bir vaqtda hujjatchilik rivojlana boshlangan, u kishilar o‘rtasidagi muomala, fikr almashuv va bir-birini tushunish vositasini bajargan. hujjatchilik asrlar mahsuloti bo‘lib, jamiyat tarixi bilan bevosita bog‘liq. ishlab chiqarish va davlat apparatidagi ish yuritishning o‘zgarishi bilan hujjatchilik ham rivojlan...

This file contains 5 pages in DOC format (51.5 KB). To download "hujjatchilik tarixi va hujjatchilarning takomillashuvi o‘zbekistonda", click the Telegram button on the left.

Tags: hujjatchilik tarixi va hujjatch… DOC 5 pages Free download Telegram