islomda yo‘nalishlarning vujudga kelishi

DOCX 14 pages 47.3 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 47.3 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu: islom – “nurli ma`rifat dini” reja: i. kirish. islomda yo‘nalishlarning vujudga kelishi. ii. asosiy qism. 1. islomda mo‘‘taziliylik, qadariya, jabariya va mushabbihalar. 1. fiqhiy mazhablarning paydo bo‘lishi. 1. imom abu hanifa va hanafiylik mazhabi. iii. xulosa. iv. foydalanilgan adabiyotlar. 1. islomda yo‘nalishlarning vujudga kelishi. 632 yilda payg‘ambar (alayhis-salom) vafotidan so‘ng hokimiyat xalifalikka saylanganlar tomonidan boshqarildi. birinchi abu bakr, ikkinchi umar ibn xattob saylandi, so‘ng usmon ibn affon va ali ibn abi tolib xalifa bo‘ldi. avvalgi ikki xalifa davrida xalifalikda ichki nizo va firqalanish bo‘lmadi. usmon xalifaligi davrining so‘nggi yillarida ichki nizolar paydo bo‘lib, xalifaga qarshiliklar kuchaydi. oxir-oqibat bir to‘da odamlar hazrati usmonning uyiga bostirib kiradilar va uni o‘ldiradilar. uning o‘ldirilishi xalifalikda urushni keltirib chiqardi va ali ibn abi tolib xalifaligi davrida bunday nizolar yanada kuchaydi. shom voliysi muoviya xalifaga qarshi chiqib tezroq xalifa usmon qotillarini topib jazolash talabini qo‘yadi. xalifa bu paytda avval ichki nizolarni tugatish bilan ishni boshlagan …

2 / 14

ga rahbarlik) va aqidada. shuning uchun islomda firqalarga bo‘linish asosan diniy-siyosiy nuqtai nazardan kelib chiqqan deb qaraladi. birinchi xorijiylarning paydo bo‘lishiga ham xalifa ali siyosatiga qo‘shilmaslik, shialik esa, xalifalik ali va uning avlodlariga meros bo‘lib qolishi kerak deb hisoblovchilar sabab bo‘ldi. shu o‘rinda yana bir narsani alohida ta’kidlab o‘tish zarurki, islomda firqalarga bo‘linish muhammad (alayhis-salom) hadislarida aytib o‘tilgan. muhammad payg‘ambar (alayhis-salom) aytadilar: «yahudiylar 71 firqaga bo‘lindi, nasroniylar 72 firqaga bo‘lindi, ummatim esa 73 firqaga bo‘linadi. ulardan bittasi najot topadi, qolgani do‘zax ahlidir», deganlarida, sahobiylar: «najot topadigan firqa qaysi?», deb so‘raganda payg‘ambar (alayhis-salom): «men bilan sahobiylarim tutgan yo‘ldagisi», deb javob beradilar» (imom termiziy rivoyati). hadisda aytilgan najot topuchi firqa «ahli sunna val jamoa» hisoblanadi. «ahli sunna val jamoa» sunniylik deb ham nomlanadi. buning o‘ziga xos, boshqalardan ajralib turadigan jihatlari barcha sahobiylarni yaxshi ko‘rish, kishini katta gunoh qilgan bo‘lsa ham musulmon deb hisoblash, agar u vafot etsa, janoza o‘qish, odil va zolim …

3 / 14

unmay, unga qarshi kurashish zarurligini ta’kidlashlari bo‘lgan. buning natijasida juda ko‘plab qonlar to‘kilgan. odamlarni kofirga chiqarish va ularga qarshi «jihod» qilish g‘oyasini ishlab chiqib, terror amaliyotini boshlab bergan. bugungi kundagi ishid, boko haram va shunga o‘xshash boshqa terroristik tashkilotlarning uslublari aynan xorijiylik «an’ana»larining zamonaviy ko‘rinishidir. ular o‘zlarini haqiqiy musulmon hisoblagan va siyosiy hamda g‘oyaviy raqiblarga nisbatan murosasiz bo‘lgan. xorijiylarning ta’limotiga ko‘ra, xalifa jamoa tomonidan saylanadi va jamoaga bo‘ysunadi; har qanday taqvodor musulmon (hatto qul yoki qora tanli bo‘lsa ham) xalifalikka saylanishi mumkin; agar xalifa jamoa manfaatlarini himoya qilmasa, vazifasidan bo‘shatiladi va hatto qatl etiladi. xorijiylar gunohi kabira qilganlarni kofirlikda ayblab, ularni o‘ldirishgacha borib etganlar. hatto ba’zi sahobiylarni ham kofir deyishgan. bundan tashqari, «zolim» podshohga qo‘lida qurol bilan qarshi chiqishni diniy vazifa deydilar. xorijiylik bilan bir vaqtda paydo bo‘lgan yana bir oqim shialikdir. shialik «shiatu ali» (ali guruhi) nomidan bo‘lib, aliparast oqim hisoblanadi. bu yo‘nalish dastlab har qanday ixtilof va aqidaviy …

4 / 14

majoziy talqin qilish yo‘li bilan o‘z ta’limotlarini asoslaydilar. shuningdek, hadislardan faqat xalifa ali, uning avlodi va ba’zi sahobiylar tomonidan keltirilgan rivoyatlarni tan oldilar va shunday rivoyat-hadislardan iborat mustaqil to‘plamlar tuzgan. sunniylikda e’tirof etilgan diniy aqidalardan farqlanib, shialikda tavhid, adl, nubuvvat, imomat, qiyomatdan iborat beshta aqidaga e’tiqod qilinadi. bulardan to‘rt aqida – tavhid (allohning yagonaligini e’tirof etish), adl (adolat, allohning odilligi, ya’ni taqdir aqidasi), nubuvvat (payg‘ambarlik), qiyomat yoki maod (oxirat kunining kelishi va o‘lganlarning tirilishi), asosan, sunniylik ta’limotiga mos tushadi. beshinchi aqida esa imomat (ali va uning avlodlaridan iborat o‘n ikki imom hokimiyatini) esa, sunniylikka zid ekani bilan farq qiladi. shialik ichida ixtiloflar yuz berishi natijasida ko‘p firqalar vujudga kelgan. bulardan zaydiylar, ja’fariylar va boshqalar. imomiylar va ismoiliylar shialikdagi ikki yirik oqim hisoblanadi. mo‘‘taziliylar oqimi aqida masalasi bo‘yicha ahli sunna val jamoa yo‘nalishidan ajralib chiqqan. ular qur’onni diniy haqiqatning manbai deb e’tirof etadilar, uni so‘zma-so‘z emas, majoziy talqin qilishga harakat qiladilar, …

5 / 14

ta’limot ta’qib ostiga olindi. mu’taziliylar aql-idrokni aqidaning asosi deb e’tirof etgan, tasavvufni inkor etishga uringan, o‘zlarini tavhid va adolat (adl) tarafdorlari, deb bilgan adashgan firqadir. keyinchalik 13-14-asrlarga kelib mo‘‘taziliylar butunlay yo‘qolib ketgan. qadariya ham mo‘‘taziliylarga o‘xshab aqidaviy masalada adashgan hisoblanadi. ularning asosiy da’volari allohning qazosi va qadarini inkor etib, «alloh bandalarining ishidan ojizdir», deydilar. sunniylar esa, alloh har bir narsani oldindan biladi, degan bo‘lsa, qadariylar uni inkor qildilar. ular odillik xudoning asosiy sifatlaridan biri degan fikr asosida gunohni xudo oldindan belgilagan bo‘lishi mumkin emas. xudodan faqat adolatli ishni kutish mumkin, gunoh ishlar esa inson faoliyati bilan bog‘liq, demak, inson iroda va faoliyat erkinligiga ega, shuning uchun u gunoh qiladi, degan xulosaga kelib o‘zlarining adashgan firqa ekanini qo‘rsatdilar. ularning ta’limotini keyinchalik mu’taziliylar davom ettirdi. jabariylar esa, qadariylar e’tiqodining aksini qilib, islomda taqdir masalasida adashgan deb tan olingan firqalardan biridir. ular ahli sunna val jamoada tan olingan takdir masalasini inkor qiladi. jabariylar …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islomda yo‘nalishlarning vujudga kelishi"

mavzu: islom – “nurli ma`rifat dini” reja: i. kirish. islomda yo‘nalishlarning vujudga kelishi. ii. asosiy qism. 1. islomda mo‘‘taziliylik, qadariya, jabariya va mushabbihalar. 1. fiqhiy mazhablarning paydo bo‘lishi. 1. imom abu hanifa va hanafiylik mazhabi. iii. xulosa. iv. foydalanilgan adabiyotlar. 1. islomda yo‘nalishlarning vujudga kelishi. 632 yilda payg‘ambar (alayhis-salom) vafotidan so‘ng hokimiyat xalifalikka saylanganlar tomonidan boshqarildi. birinchi abu bakr, ikkinchi umar ibn xattob saylandi, so‘ng usmon ibn affon va ali ibn abi tolib xalifa bo‘ldi. avvalgi ikki xalifa davrida xalifalikda ichki nizo va firqalanish bo‘lmadi. usmon xalifaligi davrining so‘nggi yillarida ichki nizolar paydo bo‘lib, xalifaga qarshiliklar kuchaydi. oxir-oqibat bir to‘da odamlar hazrati usmonning ...

This file contains 14 pages in DOCX format (47.3 KB). To download "islomda yo‘nalishlarning vujudga kelishi", click the Telegram button on the left.

Tags: islomda yo‘nalishlarning vujudg… DOCX 14 pages Free download Telegram