"saddi iskandariy"

DOC 31 pages 214.0 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 214.0 KB

File type DOC

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

“saddi iskandariy” dostonida olimlar timsoli i. kirish…………………….…………………………...………………..3 i-bob 1.1 saddi iskandariy dostonidagi iskandar voqeasi va keltirilgan hikoyalar ………..………………………………….…………………..4-11 1.2 alisher navoiyning ilmiy merosi. „muhokamat ul-lug‘atayn“da ikki til mubohasasi.…………………………………………………………..…12-16 ii-bob 2.1 «saddi iskandariy» - qahramonlik dostoni.…………..……………17-19 2.2 saddi iskandariy” dostonlaridagi xulosaviy boblar sharhi .......…...20-28 iii.xulosa………………………………………………………..……..29-30 vi.foydalanilgan adabiyotlar ……………………………………………31 kirish navoiy oʻz asari avvalida, salaflaridan farqli oʻlaroq, tarixiylikka, koʻproq tarix kitoblariga tayanib ish koʻrganini yozadi. navoiy bu oʻrinda oʻz asarida iskandar haqidagi boblar izchilligining qurʼondagi zulqarnayn haqidagi oyatlarga hamda tarixiy shaxs aleksandr faoliyatiga muvofiq kelishini nazarda tutgan. dostonning "s.i." deb nomlanishida ham qurʼoni karimning navoiy uchun birlamchi manba boʻlganligi seziladi. navoiy talkinida iskandar odil shoh, u dunyoni kufrdan, jaholatdan tozalab, butun dunyoda adolatni joriy etish, bashariy tartibqoidalarni katta olamdagi tartibqoidalarga muvofiklashtirish maqsadida xalqlar ustiga yurishlar qilgan. bu esa sufiyona talqin boʻlib, dostondagi muqaddima boblar, iskandar voqealari hikoya qilingan boblar hamda unga ilova boblarda ham shoirning tasavvufiy qarashlari ustuvorligini koʻrish mumkin. mas, iskandar …

2 / 31

ii-bob 1.1 saddi iskandariy dostonidagi iskandar voqeasi va keltirilgan hikoyalar "saddi iskandariy" ("iskandar devori") — "xamsa" (navoiy)ning yakunlovchi dostoni (1485). asar 89 bob, 7215 baytdan iborat boʻlib, navoiy ijodidagi hajman eng yirik epik asardir. doston aruzning mutaqorib bahrida turkiyada yozilgan. kohvvb xamsanavislikning buyuk namoyandalari: nizomiy ganjaviy, hisrav dehlaviy, abdurahmon jomiy va alisher navoiylar iskandar toʻgʻrisida doston yozib, oʻz "xamsa"lariga kiritganlar. dastlab musulmon dunyosida qurʼoni karimning kahf surasida nomi zikr etilgan hukmdor zulqarnayn (ikki shoxli, 18sura, 83 —98oyatlar) hamda yunon sarkardasi va davlat arbobi aleksandri bitta shaxs deb bilishgan va u sharkda iskandar zulqarnayn nomi bilan mashhur boʻlgan. mazkur iskandarnomalarga iskandar timsolidagi aleksandr faoliyati mavzu qilib olingan. ammo asarlarda iskandar timsoli tarixiylikdan tobora uzoqlashib, badiiy toʻqima obrazga aylana borgan. har bir xamsanavis iskandar timsolida oʻz ideallarini talqin etishga harakat qilgan.(shayxlar va domlalar tasdiqlashadiki, iskandar zulqarnayn va aleksandr makedonskiy farqli odamlardir , sababi aleksandr makedonskiy kofir bo'lgan. iskandar zulqarnayn esa bir necha …

3 / 31

lari hikoya qilingan boblar hamda unga ilova boblarda ham shoirning tasavvufiy qarashlari ustuvorligini koʻrish mumkin. mas, iskandar shisha sandiq yasab, dengiz tubiga tushadi, turfa ajoyibotlarni koʻrib, vataniga qaytadi. u vafot etar ekan, bir qoʻlini tobutdan chiqarib qoʻyishlarini soʻraydi. asarda navoiy insonni bu foniy dunyo hoyu havaslariga ortiqcha ruju qoʻymaslikka chaqirib, garchi iskandar jahonni egallagan jahongir boʻlsada, u narigi dunyoga hech narsasiz ketayotganligiga ishora qiladi. doston turkiy adabiyotda koʻplab naziralar yozilishiga turtki boʻlgan (abay, "iskandar", 19-asr; shayxzoda, iskandar zulqarnayn", 20-asr va boshqalar). iskandar obrazi sheʼriyatda anʼanaviy obrazga aylangan. “xamsa”dagi iskandar obrazi uchun “qurʼoni karim”da bayon etilgan zulqarnaynga oid uch xususida asos vazifasini oʻtaydi. bularning biri fotihlik; ikkinchisi odillik; uchinchisi, har ikki tushunchaning negizida turuvchi ollohga yaqinlik, ilohiy maʼrifat. navoiydagi odil shoh obrazi talqinida bu uchlik navbatma-navbat aylanib turadi va bu doirada ilohiy maʼrifat tushunchasi ustunlik qiladi: “aniqki, biz uning barcha ishlaridan xabardormiz – (uni) ihota qilib olgandirmiz” 1 . ayni shaklda …

4 / 31

iskandarga valiylik, nabiylik maqomlarining berilishi, undagi jahongirlik, fotihlik xususiyatlarini samoviy maʼrifat kontekstida umumlashtiradi. navoiy ayni masala talqinida tarixiy dalillarni solishtirish usulidan foydalanadi. iskandarning nabiyligi, valiyligi hamda suv ostiga safari shariat, tarixiy manba, mantiq singari uch mustahkam ustunga asoslanadi. bu borada oʻzigacha aytilgan (iskandarning shisha idishda suv ostiga tushgani xususidagi) mantiqqa zid fikrlarni “vuquʼigʻi topmas xirad ehtimol…” misrasi bilan inkor etadi. uningcha, iskandarning suv ostidagi sirlarni koʻrishi, baʼzilar aytganidek, texnik hodisa emas, balkiy botiniy-ruhiy holatdir. iskandarning oddiy odamlar koʻrmagan ummon sirlarini koʻrishiga sabab undagi ollohga yaqinlik, ilohiy maʼrifat, yaʼni nubuvvat chirogʻidir: valoyat maqomida topti oʻzin nubuvvat charogʻi yorutti koʻzin… qayon boqti, koʻrdi nekim bor edi anga borcha maxfiy padidor edi… navoiy “tarixi anbiyo va hukamo”da yozadi: “mavlono mirxond “ravzat us-safo”da solih a. s. zikridin soʻngra zul-qarnayn akbar qissasin bitib, mundoq bayon qilibdurkim, aksar ahli tarix nuh a. s. din soʻngra va ibrohim salavot-ur-rahmon alayhdin burun xud bila solih a. s. din …

5 / 31

at aytuvchi, dunyo va oxiratga doir masalalarda xulosa bildiruvchi obraz vazifasini bajaradi. ayni paytda ularning doston syujetiga kiritilishining tub sababi iskandar obrazini toʻldirishdir. iskandar obrazisiz ularning barchasi maʼno-mohiyatini yoʻqotadi. yettilik tizim sifatida olinishi ham iskandar fotihlik yoʻlida zabt etgan yetti bosqich bilan bevosita bogʻliq. navoiy mazkur bosqichlarni quyidagi tartibda beradi: 1) yetti iqlimni qoʻlga kiritdi; 2) yer yuzining iskandar oyogʻi yetmagan biror burchagi qolmadi; 3) jahonning yetti oʻlkasida podshohlik taxt-saltanatini qurdi; 4) yetti dengizni fath etdi; 5) yaʼjuj-maʼjujga qarshi devor barpo etdi; 6) koinot jismlari, ularning harakatlarini oʻrganish uchun “usturlob”, “oinai jahonnamo”ni kashf etdi; 7) valiylik, paygʻambarlik maqomiga erishdi. 5 iskandar bajargan ushbu ishlarning barchasida mana shu yetti hakim asosiy rolni bajaradi. masalaning bahsli jihati shundaki, mazkur obrazlarga berilgan ismlarning barchasi (sakrat, platon, geraklit, pifagor, aristotel va hokazo) antik yunon madaniyati vakillariga tegishli. ushbu ismlar ularning sharq dunyosiga moslashtirilgan va ayni tarzda mashhur boʻlgan nomlaridan aynan olingan. voqean, navoiy “xamsa”si …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""saddi iskandariy""

“saddi iskandariy” dostonida olimlar timsoli i. kirish…………………….…………………………...………………..3 i-bob 1.1 saddi iskandariy dostonidagi iskandar voqeasi va keltirilgan hikoyalar ………..………………………………….…………………..4-11 1.2 alisher navoiyning ilmiy merosi. „muhokamat ul-lug‘atayn“da ikki til mubohasasi.…………………………………………………………..…12-16 ii-bob 2.1 «saddi iskandariy» - qahramonlik dostoni.…………..……………17-19 2.2 saddi iskandariy” dostonlaridagi xulosaviy boblar sharhi .......…...20-28 iii.xulosa………………………………………………………..……..29-30 vi.foydalanilgan adabiyotlar ……………………………………………31 kirish navoiy oʻz asari avvalida, salaflaridan farqli oʻlaroq, tarixiylikka, koʻproq tarix kitoblariga tayanib ish koʻrganini yozadi. navoiy bu oʻrinda oʻz asarida iskandar haqidagi boblar izchilligining qurʼondagi zulqarnayn haqidagi oyatlarga h...

This file contains 31 pages in DOC format (214.0 KB). To download ""saddi iskandariy"", click the Telegram button on the left.

Tags: "saddi iskandariy" DOC 31 pages Free download Telegram